Quỹ Thiện Tâm hợp tác phát triển công cụ dự báo, cảnh báo sớm thiên tai

VHO - Quỹ Thiện Tâm (Tập đoàn Vingroup) phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai chương trình tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo sớm và ứng phó thiên tai giai đoạn 2026-2030, với kinh phí dự kiến 212 tỉ đồng trong giai đoạn đầu.

Ngày 28.10, Quỹ Thiện Tâm (Tập đoàn Vingroup), Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ký kết hợp tác triển khai “Chương trình tăng cường năng lực cảnh báo sớm và nâng cao năng lực ứng phó nhằm giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra tại Việt Nam” giai đoạn 2026-2030.

Theo biên bản ghi nhớ, chương trình tập trung vào 3 trọng tâm: Phát triển công cụ, phần mềm và giải pháp công nghệ phục vụ giám sát, dự báo, cảnh báo sớm; hỗ trợ trang thiết bị phục vụ dự báo, cảnh báo, chỉ đạo, điều hành và ứng phó thiên tai; nâng cao năng lực ứng phó và hành động sớm của cộng đồng thông qua đào tạo, tập huấn, diễn tập, truyền thông và phổ biến kiến thức, kỹ năng phòng, chống thiên tai.

Chương trình được triển khai trong 5 năm, chia thành 2 giai đoạn. Trong giai đoạn 2026-2028, Quỹ Thiện Tâm dự kiến tài trợ 212 tỉ đồng để xây dựng, nâng cấp các hệ thống công nghệ, phần mềm phòng, chống thiên tai và thí điểm mô hình phòng ngừa, giảm nhẹ rủi ro tại 5 tỉnh, thành phố: Tuyên Quang, Thái Nguyên, Hà Tĩnh, Đà Nẵng và Đắk Lắk. Giai đoạn 2029-2030, chương trình dự kiến mở rộng tới các địa phương khác.

Chương trình tập trung nâng cấp Hệ thống giám sát thiên tai Việt Nam (VNDMS), đồng thời xây dựng hệ thống giám sát thiên tai cấp tỉnh, bảo đảm kết nối đồng bộ trong công tác chỉ đạo, giám sát và báo cáo từ Trung ương đến địa phương.

Đáng chú ý, chương trình hướng tới phát triển các mô hình dự báo có độ chi tiết cao, cung cấp thông tin sát với diễn biến thiên tai tại từng địa bàn. Các công cụ dự kiến gồm: Cảnh báo mưa dông trực tiếp đến vị trí người dùng, với thời gian cảnh báo trước từ 30 phút đến 3 giờ; dự báo lượng mưa và các yếu tố khí tượng theo giờ, chi tiết đến cấp phường, xã, đặc khu, với thời hạn dự báo 10 ngày; mô hình dự báo với thời hạn từ 12 đến 72 giờ.

Bên cạnh đó, chương trình triển khai các giải pháp cảnh báo lũ theo lưu vực sông, đánh giá tác động ngập lụt đến cấp phường, xã; xây dựng bản đồ rủi ro thiên tai đến cấp xã; nâng cấp hệ thống cảnh báo lũ quét, sạt lở đất và thử nghiệm khoanh vùng cảnh báo đến cấp thôn, bản.

Các phần mềm và bản đồ số sẽ cung cấp cơ sở để chính quyền xác định khu vực có nguy cơ, chủ động xây dựng phương án ứng phó và tổ chức sơ tán người dân an toàn.

Song song với phát triển công nghệ, chương trình hỗ trợ trang thiết bị phục vụ tính toán, vận hành mô hình dự báo, quan trắc, truyền dữ liệu và thu thập thông tin tại hiện trường. Tại địa phương, các thiết bị cảnh báo sớm, dự báo khí tượng thủy văn và phục vụ cứu hộ, cứu nạn được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực theo dõi, chỉ huy và ứng phó thiên tai.

Để công nghệ và thiết bị phát huy hiệu quả, chương trình chú trọng đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ cấp xã trong sử dụng hệ thống giám sát và phần mềm bản đồ ứng phó thiên tai, xây dựng phương án sơ tán an toàn, tổ chức diễn tập và phổ biến kỹ năng phòng, chống thiên tai tại cộng đồng.

Phát biểu tại lễ ký kết, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cho biết, công tác dự báo, cảnh báo thiên tai hiện còn gặp nhiều khó khăn do mạng lưới quan trắc tại một số khu vực còn thiếu, dữ liệu chưa được kết nối đồng bộ, thông tin về tác động cụ thể đến người dân và hạ tầng còn hạn chế.

Thứ trưởng kỳ vọng chương trình hợp tác ba bên sẽ góp phần chuyển công tác ứng phó thiên tai từ dự báo hiện tượng sang cảnh báo tác động, rủi ro; từ cung cấp thông tin sang hỗ trợ hành động cụ thể, lấy bảo vệ tính mạng người dân làm ưu tiên cao nhất.

Khi triển khai chương trình, các bên sẽ ưu tiên những địa bàn có nguy cơ thiên tai cao, chú trọng các nhóm dân cư dễ bị tổn thương, đồng thời bảo đảm tính bền vững và khả năng nhân rộng của các mô hình.

Ông Lý Minh Tuấn, Giám đốc Quỹ Thiện Tâm, cho biết: “Một khoản hỗ trợ sau thiên tai có thể giúp người dân dựng lại mái nhà đã đổ, nhưng một cảnh báo đến đúng lúc có thể giúp họ sơ tán trước khi lũ về, bảo vệ tính mạng của cả gia đình và tránh được những tổn thất không gì bù đắp được. Hay một chuyến cứu trợ có thể giúp người dân vượt qua những ngày thiếu thốn, nhưng việc trang bị kiến thức, kỹ năng ứng phó, thông tin cảnh báo dễ tiếp cận và năng lực chủ động phòng tránh có thể giúp cả một cộng đồng vững vàng hơn trước những mùa thiên tai tiếp theo…

Xuất phát từ những nhu cầu cấp thiết ấy, Quỹ Thiện Tâm đang chuyển hướng mạnh mẽ từ ‘cứu trợ khẩn cấp’ sang ‘chủ động phòng ngừa, cảnh báo sớm’”.

Trong bối cảnh Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai và biến đổi khí hậu, chương trình hợp tác được kỳ vọng góp phần chuyển trọng tâm từ hỗ trợ ngắn hạn sang nâng cao năng lực dài hạn cho cộng đồng. Qua đó, tạo nền tảng xây dựng cộng đồng an toàn trước thiên tai, bảo đảm an sinh xã hội, ổn định đời sống nhân dân và thúc đẩy phát triển bền vững gắn với thích ứng biến đổi khí hậu.