Quy định mới về phân loại đô thị: Hướng tới phát triển xanh, bền vững và giàu bản sắc

VHO - Chính phủ vừa ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều của Nghị quyết về phân loại đô thị, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho việc đánh giá, công nhận và định hướng phát triển hệ thống đô thị trong giai đoạn mới.

Theo Nghị định số 35/2026/NĐ-CP ngày 22.1.2026, đô thị hiện hữu là các đô thị đã được cấp có thẩm quyền công nhận hoặc xác định loại theo Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15. Đô thị mở rộng bao gồm đô thị hiện hữu và khu vực liền kề, được xác định ranh giới theo quy hoạch chung đã được phê duyệt.

Đáng chú ý, lần đầu tiên khái niệm “đô thị tăng trưởng xanh” được quy định cụ thể, nhấn mạnh yêu cầu phát triển hạ tầng xanh, không gian xanh, công trình xanh, sử dụng năng lượng sạch, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải.

Nghị định xác định 6 nguyên tắc phát triển đô thị, trong đó nhấn mạnh sự phù hợp với quy hoạch các cấp; gắn phát triển với bảo đảm quốc phòng, an ninh, phòng chống thiên tai và bảo vệ tài nguyên nước; sử dụng hiệu quả đất đai, ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời đặc biệt coi trọng việc gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa, di sản kiến trúc, không gian xanh, mặt nước và cảnh quan thiên nhiên.  

Đối với đô thị tăng trưởng xanh, Nghị định đưa ra 3 nhóm tiêu chí cơ bản. Nhóm tiêu chí về hạ tầng xanh bao gồm tỷ lệ vận tải công cộng, phương tiện sử dụng năng lượng sạch, hệ thống chiếu sáng tiết kiệm năng lượng, diện tích cây xanh công cộng, tỷ lệ người dân được cấp nước sạch tập trung. Nhóm tiêu chí môi trường tập trung vào chất lượng không khí, tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn, nước thải sinh hoạt đạt chuẩn. Nhóm tiêu chí về năng lượng và giảm phát thải gồm tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo, điện mặt trời mái nhà, số lượng công trình xanh.  

Nghị định cũng quy định các cơ chế ưu đãi nhằm khuyến khích phát triển đô thị tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo đó, các dự án đáp ứng tiêu chí xanh có thể được bảo lãnh tín dụng, vay vốn ưu đãi từ các quỹ môi trường, được hưởng chính sách miễn, giảm, khấu trừ thuế đối với hạng mục hạ tầng xanh, công trình tiết kiệm năng lượng, xử lý rác thải, nước thải.

Đồng thời các địa phương được ưu tiên bố trí quỹ đất đã giải phóng mặt bằng để phát triển công trình công cộng sử dụng năng lượng sạch, đồng thời bố trí ngân sách đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý đô thị trong lĩnh vực tăng trưởng xanh.

Về thủ tục công nhận loại đô thị, Nghị định số 35/2026/NĐ-CP quy định rõ các trường hợp lập đề án công nhận đô thị loại I, II và III, cùng trình tự, thời hạn thẩm định, phê duyệt của các cơ quan từ cấp tỉnh đến Bộ Xây dựng. Quy trình được chuẩn hóa, rút ngắn thời gian xử lý, tăng cường phối hợp liên ngành, bảo đảm tính công khai, minh bạch và thống nhất trong quản lý nhà nước về phân loại đô thị.

Nghị định không chỉ nhằm hoàn thiện khung pháp lý kỹ thuật cho việc xếp loại đô thị, mà còn thể hiện rõ định hướng phát triển đô thị Việt Nam theo hướng xanh, bền vững, hiện đại, đồng thời gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan - những “tài sản mềm” có ý nghĩa đặc biệt đối với phát triển du lịch và nâng cao chất lượng sống của người dân trong bối cảnh mới.