Quảng Trị: Lấy quyền lợi học sinh là thước đo cho việc sắp xếp trường học

VHO - Việc sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục công lập tại Quảng Trị đang bước vào giai đoạn quyết định. Đích đến không chỉ là tinh gọn đầu mối, mà quan trọng hơn, mỗi thay đổi phải bảo đảm học sinh được học tập thuận lợi, an toàn, hạn chế xáo trộn khi năm học mới đã cận kề.

Không thể chỉ nhìn vào số trường giảm

Theo phương án sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, sau khi tổ chức lại, toàn tỉnh Quảng Trị dự kiến còn 440 trường, tương ứng 51,8% so với thời điểm tháng 7.2025. Việc giảm đầu mối tập trung nhiều ở bậc mầm non, tiểu học và THCS - những cấp học trước đây có mạng lưới trường lớp phân tán, quy mô nhỏ, nhiều điểm trường.

Tuy nhiên, con số trường giảm chưa phản ánh đầy đủ quy mô của cuộc sắp xếp. Nhiều cơ sở sau hợp nhất vẫn tiếp tục duy trì trường chính, phân hiệu và những điểm trường cần thiết; thay đổi chủ yếu nằm ở đầu mối quản lý, tổ chức bộ máy và phương thức điều hành.

Ông Võ Văn Minh, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Trị cho biết, quá trình xây dựng phương án không đặt mục tiêu giảm trường một cách cơ học, mà hướng đến tổ chức mạng lưới hợp lý hơn, sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất, tài chính và nâng năng lực quản trị. Điều quan trọng là quá trình ấy không làm ảnh hưởng đến quyền tiếp cận giáo dục của học sinh.

“Việc tinh gọn phải đi cùng với tính hợp lý và chất lượng giáo dục. Đối với các địa bàn vùng cao, vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa, địa hình chia cắt, phương án tổ chức trường lớp phải tính kỹ điều kiện dân cư, khoảng cách đi lại và sự an toàn của học sinh; những điểm trường thực sự cần thiết vẫn phải được duy trì”, ông Võ Văn Minh nhấn mạnh.

Yêu cầu này càng đáng lưu ý tại những địa bàn như Dân Hóa, Kim Ngân, Đakrông, Hướng Phùng… là nơi các khu dân cư cách xa nhau, giao thông ở nhiều khu vực còn khó khăn. Nếu giảm đầu mối kéo theo thay đổi địa điểm học trong khi điều kiện bán trú, phương tiện đưa đón hay cơ sở vật chất chưa được chuẩn bị đầy đủ, học sinh sẽ là những người chịu tác động trực tiếp.

Điều phụ huynh quan tâm vì thế không nằm ở tên gọi của trường hay đầu mối quản lý sau sáp nhập, mà là những thay đổi có khiến con em họ phải đi học xa hơn, việc học có bị xáo trộn và điều kiện học tập có tốt hơn hay không. Đây cũng là những vấn đề tác động trực tiếp đến sự đồng thuận của người dân đối với phương án sắp xếp.

Ngành GD&ĐT tỉnh Quảng Trị xác định quyền lợi của học sinh phải được đặt lên hàng đầu khi quyết định điều chỉnh mạng lưới. Với vùng cao, vùng biên giới và địa bàn giao thông khó khăn, mục tiêu giảm đầu mối không thể tách rời những điều kiện thực tế về khoảng cách, giao thông, bán trú, đưa đón và an toàn của học sinh.

Bài toán sau khi nhập trường

Khi các đầu mối được hợp nhất, một bài toán khác lập tức đặt ra: Làm thế nào để những trường có quy mô lớn hơn, nhiều cấp học, nhiều phân hiệu và điểm trường vận hành thông suốt. Hiện 77/77 địa phương trong tỉnh đã triển khai rà soát, xây dựng phương án, với yêu cầu hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 15.8.2026 để các đơn vị có thời gian chuẩn bị cho năm học mới.

Sau khi quyết định sáp nhập có hiệu lực, công việc không thể dừng ở hoàn thành thủ tục hành chính. Các trường phải sớm xây dựng quy chế hoạt động, phân công trách nhiệm trong Ban giám hiệu, bố trí người phụ trách phân hiệu, điểm trường và xác lập cơ chế phối hợp phù hợp với mô hình mới. Nếu những khâu này chậm hoặc thiếu rõ ràng, việc tinh gọn đầu mối rất dễ tạo thêm áp lực trong quá trình vận hành.

Đội ngũ là một trong những vấn đề cần được tính toán kỹ. Một trường sau hợp nhất có thể rộng hơn về địa bàn, tăng số giáo viên, học sinh, tài sản và điểm trường; vì vậy, yêu cầu đối với năng lực quản trị của cán bộ quản lý cũng thay đổi tương ứng.

Theo ông Võ Văn Minh, các địa phương cần rà soát tình trạng thừa, thiếu giáo viên để điều tiết hợp lý, ưu tiên đưa giáo viên từ nơi thừa sang nơi thiếu. Việc bố trí cán bộ quản lý cũng phải dựa trên năng lực, uy tín, trách nhiệm và khả năng điều hành mô hình trường có quy mô lớn, nhiều cấp học, nhiều điểm trường.

Cùng với việc sắp xếp, Bộ GD&ĐT yêu cầu tiếp tục tuyển dụng, tiếp nhận nhà giáo và nhân sự hỗ trợ giáo dục theo nguyên tắc “ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên”. Nhân sự hỗ trợ cũng phải được bố trí phù hợp, tránh để giáo viên phải kiêm nhiệm thêm những công việc ngoài nhiệm vụ giảng dạy chỉ vì thiếu người.

Với giáo viên, điều họ cần sau sáp nhập là sự phân công rõ ràng, hợp lý và phù hợp điều kiện thực tế. Trường hợp phải di chuyển giữa các điểm trường, khoảng cách, điều kiện đi lại, khối lượng công việc cũng như cách tổ chức chuyên môn cần được tính toán để không tạo thêm áp lực, nhất là tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Theo định hướng của Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Trị, sau khi hoàn thiện tổ chức, trọng tâm phải nhanh chóng chuyển sang vận hành mô hình mới. Chất lượng giáo dục, hiệu quả quản trị, điều kiện học tập và quyền lợi của người học mới là những thước đo thực chất.

Kết quả của cuộc sắp xếp vì thế không thể chỉ được nhìn bằng số đầu mối giảm xuống. Với phụ huynh và học sinh, câu trả lời thuyết phục hơn nằm ở những điều rất cụ thể: trường học sau tổ chức lại có vận hành tốt hơn, giáo viên có được bố trí hợp lý và con đường đến lớp của học sinh có thực sự thuận lợi hơn hay không.