Phát hiện hóa thạch “tuyệt đẹp” 95 triệu năm tuổi của loài khủng long nhỏ nhất

VHO - Một bộ xương gần như hoàn chỉnh của loài khủng long nhỏ bé sống cách đây 95 triệu năm vừa được phát hiện tại Patagonia, Argentina, mang đến những hiểu biết mới về sự đa dạng của hệ sinh thái thời kỳ kỷ Phấn trắng – vốn thường được biết đến là “thời đại của những gã khổng lồ”.

Cách đây khoảng 95 triệu năm, vùng Patagonia của Argentina từng là nơi sinh sống của những loài khủng long khổng lồ, như loài ăn thịt đáng sợ Giganotosaurus nặng khoảng 8 tấn, hay loài ăn thực vật cổ dài khổng lồ Argentinosaurus có thể đạt tới 70 tấn.

Tuy nhiên, khu vực này không chỉ là “vương quốc của những gã khổng lồ”, như một phát hiện hóa thạch mới đây cho thấy.

Các nhà nghiên cứu đã mô tả một bộ xương gần như hoàn chỉnh, được bảo quản ở trạng thái xuất sắc, của một trong những loài khủng long nhỏ nhất từng được biết đến: Alnashetri cerropoliciensis. Con vật có kích thước tương đương một con quạ và có thể săn bắt các loài động vật nhỏ như thằn lằn, rắn, thú nhỏ và động vật không xương sống.

Hóa thạch được bảo tồn với các xương gần như ở đúng vị trí ban đầu, mang lại những hiểu biết quan trọng về alvarezsaur – một nhóm khủng long đặc biệt thuộc nhánh theropod, vốn bao gồm tất cả các loài khủng long ăn thịt.

Mẫu vật có đặt biệt danh “Alna” được khai quật trong lớp đá sa thạch tại địa điểm La Buitrera, tỉnh Rio Negro, phía bắc Patagonia – nơi từng phát hiện nhiều hóa thạch động vật nhỏ và vừa có niên đại kỷ Phấn trắng.

Alna là một cá thể cái nhỏ, sống trong môi trường sa mạc và qua đời khi khoảng bốn tuổi, tức gần đạt đến độ trưởng thành hoàn toàn. Sau khi chết, cơ thể của nó nhanh chóng bị vùi lấp dưới cồn cát, điều này lý giải mức độ bảo tồn gần như nguyên vẹn của bộ xương.

Ngoài các loài chim, Alnashetri được xem là loài khủng long nhỏ nhất từng được ghi nhận ở Nam Mỹ và có kích thước tương đương những loài nhỏ nhất từng phát hiện trên thế giới.

Nhà cổ sinh vật học Peter Makovicky thuộc Đại học Minnesota, tác giả chính của nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature, cho biết Alnashetri “thực sự rất nhỏ”. Với trọng lượng khoảng 0,7 kg, nó thậm chí còn nhỏ hơn một con gà và “không cao tới đầu gối của một người trưởng thành bình thường”.

Các loài alvarezsaur nhìn chung có kích thước nhỏ, chi trước ngắn nhưng khỏe, chi sau dài và mảnh, cùng hộp sọ nhẹ. Dựa trên các hóa thạch cùng nhóm, các nhà nghiên cứu cho rằng Alnashetri có thể sở hữu lông vũ. Dù có một số đặc điểm giống chim, alvarezsaur chỉ có quan hệ họ hàng xa với chim hiện đại.

Alna sinh sống tại khu vực được gọi là Kokorkom – trong ngôn ngữ bản địa của người Mapuche có nghĩa là “sa mạc xương”.

Theo nhà cổ sinh vật học Sebastián Apesteguía, đồng tác giả nghiên cứu thuộc Quỹ Felix de Azara và Hội đồng Nghiên cứu Khoa học và Kỹ thuật Quốc gia Argentina (CONICET), dù nhiều loài sinh sống ở Kokorkom có tập tính đào hang, Alnashetri là một loài nhẹ cân, di chuyển trên các cồn cát bằng đôi chân mảnh khảnh. Cơ thể của nó có hình dáng tương tự một con gà trống, nhưng sở hữu chiếc đuôi dài.

Cánh tay của Alnashetri phát triển khá tốt, song không đủ dài để bay. Dù phần đuôi không được bảo tồn hoàn toàn, các nhà nghiên cứu cho rằng nó dài, xét theo tỷ lệ cơ thể, tương đương đuôi của nhiều loài khủng long ăn thịt điển hình khác. Tổng chiều dài của Alnashetri ước tính khoảng 70cm, trong đó phần lớn là đuôi.

Bộ xương mỏng manh nhưng được bảo quản đặc biệt tốt đến mức các nhà khoa học có thể tiến hành phân tích mô học – nghiên cứu cấu trúc xương ở cấp độ hiển vi. Theo ông Apesteguía, mức độ chi tiết thu được “thực sự đáng kinh ngạc”.

Răng của Alnashetri khá nhiều và chắc khỏe, gợi nhớ đến răng của một “Velociraptor thu nhỏ”. Trong khi đó, các loài alvarezsaur muộn hơn ở Argentina và nhiều nơi khác có răng nhỏ hơn và chi trước thoái hóa, chỉ còn một móng vuốt lớn – có thể dùng để đào tổ mối, phù hợp với chế độ ăn côn trùng.

Phát hiện về Alna cho thấy từng tồn tại những loài alvarezsaur rất nhỏ không chuyên ăn côn trùng, đồng thời cho thấy sự thu nhỏ kích thước đã diễn ra nhiều lần trong tiến trình tiến hóa của dòng dõi này.

Nhà cổ sinh học Apesteguía nhận định, khi hình dung về thế giới khủng long, người ta thường nghĩ tới những cánh đồng rộng lớn với các sinh vật khổng lồ lang thang phía xa. Tuy nhiên, những hệ sinh thái ấy gần như luôn thiếu vắng trong trí tưởng tượng một thành phần quan trọng: các loài động vật vừa và nhỏ.

“Thời kỳ mà Alnashetri sinh sống thường được gọi là ‘thời đại của những gã khổng lồ phương Nam’. Nhưng Alnashetri cho thấy đó không chỉ là thời đại của những sinh vật khổng lồ, mà còn là thời đại của sự đa dạng sinh học phong phú,” ông nói.