Những người tử tế giữa đời thường

VHO - Có những việc xảy ra rất nhanh, nhanh đến mức con người gần như không có thời gian cân nhắc thiệt hơn. Thấy một người đang chới với giữa dòng nước, hoặc lao xuống cứu, hoặc đứng lại. Nhặt được chiếc túi có tiền và giấy tờ của người khác, hoặc tìm cách trả lại, hoặc lặng lẽ mang đi. Chính trong những khoảnh khắc ngắn ngủi ấy, phẩm giá của một con người đôi khi hiện lên rõ nhất. Không toan tính, không những lời đẹp đẽ được chuẩn bị từ trước, chỉ có một lựa chọn gần như bản năng: Trước nỗi bất hạnh của người khác, mình sẽ làm gì?

Một ngày tháng 6 vừa qua, tại bãi biển Đá Nhảy, Quảng Trị, nghe tiếng kêu cứu khi hai đứa trẻ bị sóng lớn cuốn ra xa, Lê Đức Trung, nam sinh Trường THPT Cửa Tùng, đã lao xuống biển. Một em được đưa vào bờ, còn bé gái tiếp tục bị dòng nước cuốn xa. Trung bơi ra, tiếp cận và đưa được em trở lại an toàn. Hành động ấy sau đó được biểu dương và Trung được trao Huy hiệu “Tuổi trẻ dũng cảm”. Nhưng điều đáng nhớ hơn cả sự ghi nhận có lẽ là khoảnh khắc trước đó: Một cậu học trò nhìn thấy sinh mạng của người khác gặp nguy hiểm và lựa chọn lao xuống biển.

Cũng chẳng có gì “phi thường” trong câu chuyện của chị Nguyễn Thị Bích Trâm, người bán bánh bao ở phường Gia Định, TP.HCM. Rạng sáng 11.9, chị phát hiện chiếc túi xách bị bỏ quên, bên trong có giấy tờ cùng 13,5 triệu đồng. Nghĩ người đánh mất chắc đang rất lo, chị mang chiếc túi đến công an phường nhờ tìm chủ nhân để trao trả. Những câu chuyện như thế thường chỉ chiếm một góc nhỏ trên mặt báo rồi nhanh chóng trôi đi giữa vô vàn sự kiện. Nhưng nếu dừng lại lâu hơn một chút, có thể thấy trong đó một điều đáng quý: Sự tử tế chưa bao giờ rời bỏ đời sống này.

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà cái xấu dường như có lợi thế hơn cái tốt trong cuộc đua giành sự chú ý. Một vụ lừa đảo, một cuộc ẩu đả, một phát ngôn lệch chuẩn hay một màn ứng xử phản cảm có thể lập tức tạo thành những cơn sóng trên mạng xã hội.

Trong khi đó, người nhặt được chiếc ví rồi tìm chủ nhân để trả lại thường chẳng tạo nên “bão mạng”; người dừng xe giúp người bị nạn cũng hiếm khi trở thành từ khóa được tìm kiếm nhiều nhất trong ngày. Cái xấu thường ồn ào bởi nó bất thường, còn cái tốt nhiều khi lặng lẽ bởi nó vẫn tồn tại như một phần tự nhiên của cuộc sống. Nhưng nếu ngày nào cũng chỉ nhìn vào những điều ồn ào nhất, rất dễ đến lúc chúng ta ngộ nhận rằng đó là toàn bộ diện mạo của xã hội.

Thực ra, lòng tốt vẫn đi lại quanh ta dưới những hình hài rất bình thường: Người đi đường đưa nạn nhân tai nạn vào bệnh viện, người tài xế tìm cách trả chiếc điện thoại khách bỏ quên, người lao động nhặt được khoản tiền lớn rồi tìm người đánh mất. Đáng quý là phần lớn những việc ấy bắt đầu từ sự vô tư. Người lao xuống nước cứu người không kịp hỏi người gặp nạn là ai; người nhặt được của rơi cũng chưa chắc từng quen biết chủ nhân. Giữa họ có khi chỉ là một cuộc gặp tình cờ, vậy mà trong một khoảnh khắc, một người xa lạ đã trở thành điểm tựa của một người xa lạ khác. Những điều giản dị ấy nhắc chúng ta rằng giữa một đời sống ngày càng nhiều tính toán, vẫn có những giá trị chưa thể quy đổi thành tiền bạc, lợi ích hay sự nổi tiếng.

Tất nhiên, sẽ ngây thơ nếu nhìn cuộc sống chỉ bằng một màu hồng. Vẫn có sự vô cảm, ích kỷ, những cú lừa được tính toán tinh vi; thậm chí đôi khi người tốt còn e ngại làm việc tốt vì sợ phiền phức, hiểu lầm hay bị lợi dụng. Nhưng nếu từ những điều ấy mà kết luận lòng tốt đã trở thành thứ xa xỉ thì có lẽ chúng ta đã bất công với rất nhiều người đang sống tử tế mỗi ngày. Một xã hội không thể được đánh giá chỉ bằng những vụ việc tồi tệ nhất của nó, cũng như con người không nên bị nhìn nhận chỉ qua những khoảnh khắc xấu xí nhất.

Đáng suy nghĩ hơn là chúng ta thường nhớ cái xấu lâu hơn cái đẹp. Một câu chuyện phản cảm có thể được kể đi kể lại nhiều ngày, trong khi một nghĩa cử tử tế đôi khi nhận vài lời khen rồi nhanh chóng chìm xuống dòng thời sự.

Thuật toán có logic riêng: Thứ gì gây sốc, gây tranh cãi, kích thích phẫn nộ thường giữ chân người xem lâu hơn. Nhưng đời sống tinh thần của một cộng đồng không thể giao hoàn toàn cho logic của thuật toán. Đáng ngại hơn cái xấu là khi người ta bắt đầu tin rằng ai rồi cũng xấu; đáng buồn hơn sự ích kỷ là khi ích kỷ được coi như khôn ngoan, còn lòng tử tế lại bị nhìn bằng ánh mắt hoài nghi.

Bởi vậy, kể những câu chuyện đẹp không phải để tô hồng cuộc sống. Cái sai vẫn phải được chỉ ra, cái xấu vẫn cần bị phê phán. Nhưng bên cạnh việc soi vào những khoảng tối, xã hội cũng cần biết nâng niu ánh sáng. Báo chí vì thế cần đủ sắc sảo để phát hiện vấn đề, đồng thời đủ tinh tế để nhận ra những mầm thiện nhỏ bé giữa đời thường.

Một xã hội được phản chiếu chỉ bằng scandal, tranh chấp và những ứng xử lệch chuẩn sẽ trở nên méo mó trong chiếc gương truyền thông. Tìm thấy những con người tử tế, kể câu chuyện của họ chân thành và để điều tốt đẹp được lan xa cũng là cách báo chí góp phần nuôi dưỡng niềm tin, hướng con người đến những chuẩn mực sống nhân ái và đẹp đẽ hơn.

Cuộc sống chắc chắn vẫn còn những điều khiến chúng ta thất vọng. Ngày mai có thể lại xuất hiện một câu chuyện khiến dư luận phẫn nộ. Nhưng đâu đó, cùng lúc ấy, rất có thể một người đang cúi xuống đỡ người vừa ngã, một người khác đang mang chiếc ví nhặt được đến cơ quan công an, một thanh niên đang lao xuống dòng nước khi nghe tiếng kêu cứu. Họ chẳng biết nhau, cũng chẳng biết rằng những việc mình làm đang nối với nhau thành một mạch ngầm ấm áp dưới bề mặt nhiều xao động của đời sống.

Đôi khi, để còn tin vào cuộc đời, chúng ta chẳng cần tìm kiếm điều gì quá lớn lao. Chỉ cần nhìn kỹ hơn vào những con người bình thường quanh mình. Giữa những tiếng động ồn ào của một thời đại quá nhiều thông tin, lòng tốt vẫn có tiếng nói riêng. Nó không ầm ĩ, không phô trương, thường đến rất khẽ. Nhưng chính những điều rất khẽ ấy lại khiến con người đáng tin hơn, xã hội ấm áp hơn và cuộc sống này đáng sống hơn.