Nghiên cứu mới nhấn mạnh vai trò an ninh lương thực trong chiến thắng Kỷ Dậu 1789

VHO - Sau hơn 10 năm nghiên cứu tư liệu lưu trữ tại Pháp kết hợp với phân tích dữ liệu hàng hải, hậu cần quân sự và các nguồn sử liệu phương Tây, kỹ sư Vũ Đình Thanh vừa công bố công trình nghiên cứu mới về giai đoạn cuối thế kỷ XVIII của lịch sử Việt Nam. Một trong những luận điểm đáng chú ý của công trình là việc nhìn nhận lại vai trò của an ninh lương thực trong thắng lợi của Hoàng đế Quang Trung và nhà Tây Sơn.

 Theo nghiên cứu, giai đoạn 1787 - 1792, Đại Việt phải đối mặt với cuộc khủng hoảng lương thực nghiêm trọng do tác động của thiên tai liên tiếp và những biến động khí hậu toàn cầu trong thời kỳ được gọi là “Tiểu Băng Hà”.

Các vùng Bắc Hà, Thanh Hóa và Nghệ An chịu ảnh hưởng nặng nề bởi hạn hán, bão lũ, hệ thống đê điều bị hư hại khiến sản xuất nông nghiệp suy giảm nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, quân Thanh tiến vào Thăng Long cuối năm 1788 đã làm gia tăng áp lực lên nguồn lương thực vốn đã khan hiếm. Theo kỹ sư Vũ Đình Thanh, việc thu gom lương thực và thao túng nguồn cung của quân Thanh đã đẩy giá gạo tăng cao, khiến tình trạng đói kém tại miền Bắc trở nên đặc biệt nghiêm trọng.

Từ việc phân tích các tư liệu lịch sử và ghi chép của các giáo sĩ phương Tây, nhóm nghiên cứu cho rằng chiến thắng mùa Xuân Kỷ Dậu năm 1789 không chỉ đơn thuần là một chiến công quân sự mà còn là một chiến dịch bảo đảm an ninh lương thực quy mô lớn cho người dân Bắc Hà.

Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của vùng Gia Định – khu vực được xem là vựa lúa lớn nhất cả nước thời bấy giờ – trong việc cứu đói cho miền Bắc. Theo các nguồn tư liệu được nhóm nghiên cứu đối chiếu, hàng trăm tàu vận tải lương thực đã được huy động từ Gia Định ra các cảng Thanh Hóa và Nghệ An để cung cấp lương thực cho người dân đang chịu ảnh hưởng của nạn đói.

Nguồn lương thực này không chỉ góp phần cứu trợ dân sinh mà còn tạo điều kiện để nhà Tây Sơn huy động lực lượng quân đội lớn tại khu vực Thanh – Nghệ, từ đó làm nên chiến thắng vang dội trước quân Thanh vào mùa xuân năm 1789.

Kỹ sư Vũ Đình Thanh cho rằng việc bảo đảm nguồn cung lương thực là yếu tố nền tảng giúp nhà Tây Sơn duy trì năng lực quân sự, ổn định xã hội và xây dựng hệ thống phòng thủ trên phạm vi rộng. Theo ông, nếu không kiểm soát được nguồn lực kinh tế và lương thực từ Gia Định, nhà Tây Sơn khó có thể triển khai các chiến dịch quân sự quy mô lớn cũng như thực hiện các chính sách an dân sau chiến tranh.

Một trong những luận điểm quan trọng của công trình là nhận định Gia Định vẫn nằm trong phạm vi kiểm soát của nhà Tây Sơn trong những năm sau chiến thắng Kỷ Dậu. Nhóm nghiên cứu cho rằng đây là lý do Hoàng đế Quang Trung không cần mở các chiến dịch quân sự lớn vào Nam, đồng thời vẫn duy trì được nguồn cung lương thực phục vụ nhu cầu dân sinh và quốc phòng.

Nghiên cứu cũng dẫn nhiều tư liệu lưu trữ tại Pháp, trong đó có bản Hịch năm 1792 của Hoàng đế Quang Trung hiện được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Pháp, nhằm làm rõ bối cảnh lịch sử và những thách thức mà Đại Việt phải đối mặt trước nguy cơ can thiệp từ các thế lực phương Tây.

Theo kỹ sư Vũ Đình Thanh, việc nghiên cứu lịch sử dưới góc độ quản trị chuỗi cung ứng, hậu cần và an ninh lương thực cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của yếu tố kinh tế trong sự tồn vong của quốc gia. Ông cho rằng bảo đảm nguồn lương thực cho nhân dân chính là nền tảng để củng cố sức mạnh quốc gia, duy trì ổn định xã hội và tạo tiền đề cho những chiến thắng quân sự mang tính quyết định.

  

Hiện công trình nghiên cứu đang thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu lịch sử khi đưa ra nhiều cách tiếp cận mới đối với giai đoạn cuối thế kỷ XVIII, đặc biệt là việc đề cao vai trò của an ninh lương thực trong công cuộc bảo vệ đất nước và thống nhất quốc gia dưới thời Tây Sơn.