Mất ánh sáng đôi mắt, không để bóng tối lấy đi tương lai

VHO - Từ một cậu bé trải qua gần 20 lần phẫu thuật mắt, mất hoàn toàn thị lực ở tuổi 13, Nguyễn Xuân Quảng đã tự mở cho mình một cánh cửa khác để bước vào thế giới. Cánh cửa ấy mang tên công nghệ.

Từ một người từng lo sợ trở thành gánh nặng của gia đình, Quảng hôm nay đã trở thành giáo viên tin học, người làm công nghệ và là điểm tựa để hàng nghìn người khiếm thị học tập, làm việc, sống độc lập.

Có những người tìm thấy ánh sáng từ đôi mắt. Cũng có những người, khi ánh sáng ấy khép lại, lại tự tạo ra một nguồn sáng khác cho cuộc đời mình. Nguyễn Xuân Quảng là một người như thế.

Sinh ra tại xã Lương Bằng, tỉnh Hưng Yên, Quảng được phát hiện mắc glôcôm bẩm sinh khi mới hai tháng tuổi. Tuổi thơ của anh gắn với bệnh viện, những lần phẫu thuật và hy vọng của gia đình về một ngày đôi mắt có thể nhìn thấy bình thường.

Nhưng hy vọng ấy không kéo dài mãi. Năm 5 tuổi, Quảng mất hoàn toàn thị lực mắt phải. Đến năm 13 tuổi, chút ánh sáng cuối cùng cũng rời xa.

Ở tuổi mà nhiều đứa trẻ bắt đầu mở rộng thế giới của mình, Quảng lại chứng kiến thế giới trước mắt khép lại. Anh từng thu mình, ngại giao tiếp và sợ rằng từ nay cuộc sống của mình sẽ chỉ còn những ngày tháng phụ thuộc vào người khác.

Cánh cửa mới mang tên công nghệ

Bước ngoặt đến từ một chuyến đi cùng mẹ. Mẹ đưa Quảng đến sinh hoạt tại Hội Người mù tỉnh Hưng Yên để tìm hiểu về cuộc sống của những người cùng hoàn cảnh. Ở đó, anh lần đầu nghe thấy âm thanh phát ra từ những chiếc điện thoại của người khiếm thị. Quảng ngỡ ngàng.

Không nhìn thấy, vẫn có thể sử dụng điện thoại. Không nhìn thấy, vẫn có thể đọc báo, gửi tin nhắn, truy cập Internet.

Một chiếc điện thoại thông minh được cài phần mềm đọc màn hình đã mở ra trước Quảng một thế giới mà anh tưởng mình sẽ không bao giờ còn có thể chạm tới.

Những thao tác chạm, vuốt; những dòng chữ được đọc thành tiếng giúp anh từng bước tự mình tiếp cận thông tin mà không cần người khác làm thay. “Ánh sáng” mới của Quảng không đến từ đôi mắt. Nó đến từ công nghệ.

Từ chiếc điện thoại, anh bắt đầu học tin học. Từ những thao tác bàn phím đầu tiên, Quảng làm quen với trình đọc màn hình, soạn thảo văn bản, thư điện tử, Internet và các phần mềm phục vụ học tập.

Chiếc máy tính giúp anh tự ghi chép, làm bài, gửi tài liệu và chủ động tìm kiếm tri thức. Với nhiều người, đó là những kỹ năng hết sức bình thường. Với một người không còn nhìn thấy, đó là cả một hành trình dài của sự kiên trì.

Càng học, Quảng càng nhận ra một thực tế: công nghệ có thể giúp người khiếm thị học tập, làm việc và sống độc lập, nhưng không phải ai cũng biết cách sử dụng nó. Vậy là từ người đi tìm sự giúp đỡ, anh bắt đầu trở thành người giúp đỡ người khác.

Anh kiên trì trả lời từng câu hỏi về điện thoại, máy tính, phần mềm, ứng dụng hỗ trợ người khiếm thị. Năm 2020, anh sáng lập cộng đồng “Chia sẻ phần mềm và thủ thuật cho người khiếm thị”. Từ một nhóm nhỏ, cộng đồng dần trở thành nơi hàng nghìn người khiếm thị trên cả nước trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ kỹ thuật cho nhau.

Từ người cần giúp đỡ thành người trao cơ hội

Với Quảng, giá trị lớn nhất không nằm ở số lượng thành viên của cộng đồng mà ở những thay đổi cụ thể trong cuộc sống của từng người.

Anh từng đồng hành cùng một bạn trẻ khiếm thị bẩm sinh tại TP.HCM, bắt đầu từ những buổi học tin học trực tuyến. Sau quá trình rèn luyện, bạn thành thạo các kỹ năng văn phòng, mạnh dạn xin việc và trở thành tổng đài viên của một doanh nghiệp.

Ngày nhận được tin bạn có công việc đầu tiên, Quảng xúc động như chính mình vừa đạt được thành quả.

Bởi anh hiểu hơn ai hết cảm giác từ chỗ nghĩ rằng mình không thể làm được đến khi tự tin đứng trên đôi chân của mình. “Công nghệ không chỉ tạo ra những công cụ mới. Công nghệ tạo ra cơ hội”, anh chia sẻ.

Niềm say mê công nghệ tiếp tục đưa Quảng đến với lập trình. Anh tự học, tìm đọc tài liệu trong và ngoài nước, kiên trì thử nghiệm từng đoạn mã để tìm ra những giải pháp phù hợp hơn với người khiếm thị.

Anh tham gia Việt hóa phần mềm @Voice Aloud Reader, đóng gói các phiên bản trình đọc màn hình NVDA phù hợp với người dùng Việt Nam và xây dựng website chia sẻ phần mềm miễn phí.

Năm 2023, Quảng trở thành sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Bên cạnh việc học, anh tham gia nhiều hoạt động của cộng đồng sinh viên và người khuyết tật, trong đó có Câu lạc bộ Hoa đá nhân văn, Câu lạc bộ Sinh viên Khuyết tật Hà Nội, Mạng lưới Sinh viên Khiếm thị Việt Nam và Đội Sinh viên Công tác xã hội.

Cuối năm ấy, anh bắt đầu đứng lớp dạy tin học cho học sinh khiếm thị tại Câu lạc bộ RB. Đến nay, hơn 40 học sinh đã được Quảng hướng dẫn các kỹ năng từ Word, Excel, Internet, thư điện tử đến trí tuệ nhân tạo và các công cụ hỗ trợ học tập.

Có em lần đầu tự soạn được một văn bản. Có em biết gửi email cho thầy cô. Có em mạnh dạn lựa chọn ngành Công nghệ thông tin bởi tin rằng người khiếm thị cũng có thể trở thành lập trình viên.

Không để bóng tối lấy đi tương lai

Hành trình của Nguyễn Xuân Quảng không dừng ở việc học và dạy tin học. Anh cùng các thành viên trong cộng đồng tham gia xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia dành cho người khiếm thị.

Với anh, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi mọi người đều có thể tiếp cận và sử dụng các dịch vụ số một cách bình đẳng.

Những nỗ lực ấy được ghi nhận bằng Giải Nhất Hội thi Tin học trẻ toàn quốc lần thứ III dành cho người mù vào tháng 11.2025 và Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ.

Đứng trên sân khấu nhận giải, Quảng nhớ về cậu bé 13 tuổi từng tuyệt vọng khi mất đi ánh sáng. Có lẽ chính anh của ngày hôm nay cũng khó hình dung rằng một ngày nào đó, mình sẽ được vinh danh trong một sân chơi về công nghệ.

Hiện nay, anh tiếp tục đảm nhiệm nhiều vai trò trong các hoạt động dành cho thanh niên khuyết tật và người khiếm thị; tích cực tham gia tình nguyện, hỗ trợ kỹ năng số và kết nối cộng đồng.

Từ một cậu bé sợ hãi trước tương lai, Quảng đã trở thành người mở đường để những người khiếm thị khác tìm thấy cơ hội của mình. Từ một người từng cần người khác giúp mình tiếp cận thế giới, anh đang dùng chính tri thức có được để giúp hàng nghìn người khác tiếp cận tri thức, công việc và cuộc sống số.

Năm 2026, Nguyễn Xuân Quảng được tôn vinh tại chương trình “Tỏa sáng Nghị lực Việt” với hành trình tìm lại ánh sáng từ cánh cửa công nghệ.

Chương trình do Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Thanh niên Khuyết tật Việt Nam phối hợp với Công ty TCP Việt Nam tổ chức, nhằm tôn vinh những thanh niên khuyết tật giàu nghị lực, không ngừng vươn lên và có những đóng góp tích cực cho cộng đồng.

Quảng từng nói, điều quý giá nhất công nghệ mang lại không phải một chiếc điện thoại thông minh hay một phần mềm hiện đại, mà là cơ hội: cơ hội để một người mất đi ánh sáng tìm thấy con đường của mình; cơ hội để người khiếm thị tự tin học tập, làm việc và sống độc lập; cơ hội để mỗi người được đóng góp bằng chính năng lực của mình.

Câu chuyện của Nguyễn Xuân Quảng là câu chuyện về cách một con người biến mất mát thành động lực, biến sự giúp đỡ từng nhận được thành những điều tốt đẹp trao lại cho cộng đồng.

Anh đã mất ánh sáng của đôi mắt ở tuổi 13, nhưng không để bóng tối lấy đi tương lai. Và từ “ánh sáng” tìm thấy trong công nghệ, Quảng đang tiếp tục soi đường cho những người đi sau.