Lý do thu nhập tăng, cảm giác nghèo vẫn “đeo bám” người Mỹ?

VHO - Giấc mơ Mỹ dường như chưa bao giờ trở nên xa vời như hiện nay bởi với nhiều người, một ngôi nhà có hàng rào trắng và cuộc sống đủ đầy ngày càng nằm ngoài tầm với.

Theo hãng CNN, khủng hoảng về khả năng chi trả tại Mỹ hiện đang là vấn đề hiện hữu. Thị trường lao động có dấu hiệu chững lại khiến tốc độ tăng lương suy giảm, trong khi chi phí sinh hoạt tiếp tục leo thang, đặc biệt là các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm và điện năng.

Dù vậy, trong vài năm gần đây, tiền lương thực tế đã tăng nhanh hơn lạm phát và thu nhập của người Mỹ cao hơn so với thời điểm trước đại dịch Covid-19. Vậy điều gì khiến tâm lý bi quan về kinh tế vẫn kéo dài?

Câu trả lời có lẽ nằm ở những nhu cầu thiết yếu mà người Mỹ ngày càng khó tiếp cận, thậm chí không thể mua được dù sẵn sàng trả giá cao. Nhà ở và chăm sóc trẻ em là những ví dụ điển hình.

Sự trì trệ kéo dài nhiều năm của thị trường nhà ở đã chặn đứng cơ hội của cả một thế hệ người mua nhà lần đầu, đồng thời buộc nhiều gia đình muốn mở rộng diện tích phải chấp nhận sống trong những không gian chật hẹp.

Trong khi đó, tại phần lớn các bang của Mỹ, số lượng cơ sở và nhân lực chăm sóc trẻ em không đủ đáp ứng nhu cầu của các gia đình có cha mẹ đi làm.

Thực trạng này đẩy không ít người Mỹ vào thế tiến thoái lưỡng nan: thu nhập danh nghĩa tăng lên, thậm chí bước vào nhóm chịu thuế cao hơn, nhưng chất lượng sống không cải thiện tương xứng; còn với nhiều người khác, cảm giác tụt lại phía sau ngày càng rõ rệt.

Nhà ở

Giá nhà tại Mỹ đã tăng mạnh trong những năm gần đây, chủ yếu do nguồn cung khan hiếm kéo dài, cộng với lãi suất thế chấp duy trì trên mức 6% - cao gấp khoảng ba lần so với giai đoạn ngay sau đại dịch. Điều này khiến giấc mơ sở hữu nhà ở ngày càng xa tầm với của tầng lớp trung lưu.

Doanh số bán nhà hiện hữu tại Mỹ đã rơi vào trạng thái trì trệ kéo dài trong vài năm trở lại đây.

Theo Hiệp hội Môi giới Bất động sản Quốc gia, kể từ cuối năm 2022, lượng giao dịch chỉ dao động quanh mức 4 triệu căn mỗi năm. Ngoại trừ giai đoạn sụt giảm ngắn vào mùa xuân năm 2020, nguồn cung và doanh số nhà ở hiện nay đang ở mức thấp nhất kể từ sau khi cuộc khủng hoảng nhà ở và tài chính kết thúc vào năm 2010.

Áp lực giá nhà tiếp tục gia tăng do hoạt động xây dựng nhà ở gần như đóng băng trong cuộc khủng hoảng giai đoạn 2007–2009 và cho đến nay vẫn chưa phục hồi hoàn toàn.

Theo nghiên cứu của Goldman Sachs, nước Mỹ hiện thiếu khoảng 4 triệu căn nhà – con số cần thiết để giải quyết tình trạng khan hiếm nguồn cung và đưa giá nhà về mức có thể chi trả.

Số lượng nhà bỏ trống, bao gồm cả nhà cho thuê và nhà rao bán, hiện đã xuống mức thấp nhất trong vòng bốn thập kỷ qua, cho thấy mức độ căng thẳng chưa từng có của thị trường nhà ở Mỹ.

Theo ông Chen Zhao, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Kinh tế của Redfin, gốc rễ của bài toán khả năng chi trả nằm ở sự mất cân đối nguồn cung.

“Vấn đề là sự lệch pha giữa nơi tập trung nhiều cơ hội việc làm và nơi người dân có thể đủ khả năng sinh sống”, ông nhận định.

Những thị trường tăng trưởng nhanh nhất thường gắn với các trung tâm việc làm lớn như khu vực đô thị New York hay San Francisco. Tuy nhiên, chính tại những nơi này, hoạt động xây dựng nhà ở lại gặp vô vàn rào cản, khiến nguồn cung không theo kịp nhu cầu.

Nhà ở tại khu vực Vành đai Mặt trời (Sun Belt) nhìn chung vẫn có mức giá dễ tiếp cận hơn, với các bang như Texas, Florida và Georgia nằm trong nhóm có điều kiện xây dựng thuận lợi và chi phí nhà ở thấp.

Tuy nhiên, sức hút của những thị trường này đang dần suy giảm khi làn sóng yêu cầu quay trở lại văn phòng khiến nhiều lao động phải rời đi, trong đó có không ít người từng tận dụng làm việc từ xa để chuyển tới những nơi có thể mua nhà rộng rãi hơn với chi phí hợp lý.

Ngay cả tại các khu vực vốn được xem là “dễ thở” về giá, một số phân khúc nhà ở vẫn ngày càng khó với tới.

Người mua hiện phải đối mặt với nguồn cung hạn chế khiến giá bị đẩy lên cao, trong khi lãi suất thế chấp duy trì trên 6%, cao hơn nhiều so với mức khoảng 2% mà một bộ phận người mua từng được hưởng trong giai đoạn đại dịch.

Chăm sóc trẻ em

Theo thông lệ, nhà ở vẫn là khoản chi lớn nhất trong ngân sách hàng tháng của các gia đình Mỹ.

Tuy nhiên, với ngày càng nhiều hộ gia đình có cả cha và mẹ cùng đi làm, chi phí chăm sóc trẻ em đang nhanh chóng vươn lên, thậm chí vượt qua tiền nhà để trở thành gánh nặng tài chính lớn nhất đối với không ít gia đình.

Theo tổ chức Child Care Aware, ở hầu hết các bang ở Mỹ, chi phí chăm sóc hai trẻ em thậm chí còn cao hơn tiền trả góp mua nhà hoặc tiền thuê nhà. Khảo sát cho thấy chi phí trung bình hàng năm cho dịch vụ chăm sóc trẻ em đã lên tới 13.128 USD vào năm 2024, tăng 13% so với năm trước.

Tuy nhiên, gánh nặng chi phí chỉ là biểu hiện bên ngoài của một cuộc khủng hoảng sâu rộng hơn trong ngành chăm sóc trẻ em, nhiều cơ sở cung cấp dịch vụ đang rơi vào tình trạng “khó khăn tài chính nghiêm trọng”, theo nghiên cứu của Đại học California, Berkeley.

“Vấn đề chăm sóc trẻ em không chỉ nằm ở chi phí, mà còn liên quan đến khả năng tiếp cận và chất lượng dịch vụ. Ba yếu tố này gắn chặt với nhau và không thể tách rời,” Giáo sư William T. Gormley, Trường Chính sách Công McCourt (Đại học Georgetown), nhận định. 

Khi còn sinh sống tại bang Iowa, vợ chồng ông Mercer đã đối mặt với khó khăn tìm dịch vụ trông trẻ cho con trai nhỏ.

“Chúng tôi có một bé trai 16 tháng tuổi và đã phải cho con nghỉ học ở nhà trẻ vì trải nghiệm không tốt, nhưng chi phí thì quá cao. Vợ tôi hiện đã phải ở nhà để trực tiếp chăm sóc con”, Mercer chia sẻ. 

Việc thiếu nguồn tài chính và mức lương thấp kéo dài đã góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt lao động trong lĩnh vực chăm sóc trẻ em, vốn đang chịu áp lực lớn hơn do các chính sách siết chặt nhập cư.

Gánh nặng chi phí vì thế được chuyển sang các gia đình, những người ngày càng khó kham nổi mức phí quá cao.

Trong khi đó, gánh nặng tài chính đối với các gia đình Mỹ tiếp tục gia tăng. Theo số liệu của Cục Thống kê Lao động Mỹ, chi phí dịch vụ trông trẻ ban ngày và giáo dục mầm non đã tăng với tốc độ gần gấp đôi so với lạm phát chung, khiến bài toán khả năng chi trả ngày càng trở nên nan giải.

Những hệ lụy lan tỏa đối với thị trường lao động và toàn bộ nền kinh tế Mỹ giờ đây đang ngày càng trở nên đáng báo động.

Theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế thuộc Cục Điều tra Dân số Mỹ công bố tháng 4.2025, chi phí chăm sóc trẻ em tăng cao đang buộc nhiều bà mẹ rời bỏ công việc, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường lao động.

Khi gánh nặng chi phí vượt quá khả năng chi trả, nhiều gia đình buộc phải thắt chặt chi tiêu.

Kết quả, năm 2025, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của phụ nữ đã sụt giảm rõ rệt. Đáng chú ý, nhóm phụ nữ có con dưới 5 tuổi có xu hướng rút lui khỏi thị trường lao động cao nhất.