Kiểm định khí thải xe máy cần lộ trình phù hợp

VHO - Việc kiểm định khí thải xe máy là bước đi cần thiết nhằm kiểm soát ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn như TP.HCM và Hà Nội. Tuy nhiên, với số lượng phương tiện lớn cùng hạ tầng đăng kiểm còn hạn chế, các chuyên gia cho rằng chính sách này chỉ có thể phát huy hiệu quả nếu được triển khai theo lộ trình phù hợp, tránh gây xáo trộn lớn đến đời sống người dân.

Việc kiểm soát khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng. Theo Thông tư 92/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy chuẩn kĩ thuật quốc gia về khí thải xe máy sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 30.6. Tuy nhiên, theo đề xuất mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xe máy tại Hà Nội và TP.HCM tới tháng 7.2027 mới phải kiểm định khí thải. 

Tại TP.HCM, Sở Xây dựng đã yêu cầu các cơ sở đăng kiểm khẩn trương rà soát, bố trí mặt bằng và chuẩn bị thiết bị phục vụ kiểm định khí thải xe máy. Đây được xem là bước khởi động sớm, trong bối cảnh thành phố hiện có hơn 11,3 triệu xe mô tô, xe gắn máy sau khi sáp nhập địa giới với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu.

Áp lực hạ tầng và bài toán quá tải

Theo quy định, việc kiểm định khí thải xe máy chỉ được thực hiện tại các cơ sở đủ điều kiện về cơ sở vật chất và thiết bị đo, đáp ứng quy chuẩn kĩ thuật quốc gia. Tuy nhiên, TP.HCM hiện chỉ có khoảng 30-40 trung tâm đăng kiểm, vốn được thiết kế chủ yếu để phục vụ ô tô. Trong khi đó, mỗi lần đo khí thải xe máy mất từ 5-10 phút, chưa kể thời gian sửa chữa, khắc phục nếu phương tiện không đạt chuẩn.

Các chuyên gia cho rằng, ngay cả khi toàn bộ trung tâm đăng kiểm tham gia kiểm định xe máy, hệ thống này cũng khó có thể đáp ứng nhu cầu của hàng triệu phương tiện trong thời gian ngắn. Nguy cơ quá tải, ùn ứ kéo dài là điều khó tránh khỏi, tương tự những gì từng xảy ra với hoạt động đăng kiểm ô tô.

Thạc sĩ Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô hành khách TP.HCM, nhận định việc đưa xe máy vào diện kiểm định chắc chắn tác động trực tiếp đến sinh hoạt của người dân, đặc biệt là nhóm lao động thu nhập thấp. Nếu triển khai đồng loạt, thiếu chuẩn bị, hệ thống đăng kiểm sẽ “vỡ trận”, còn người dân phải chờ đợi, tốn kém thời gian và chi phí.

Cần lộ trình, ưu tiên xe cũ

Theo các chuyên gia, kiểm định khí thải là chủ trương đúng, song phải đi kèm lộ trình khoa học. Trước mắt, cần ưu tiên kiểm định nhóm xe đã sử dụng từ 10 năm trở lên. Sau đó, từng bước mở rộng sang nhóm xe 5-10 năm và cuối cùng mới áp dụng với xe đời mới hơn.

Cách làm này không chỉ giảm áp lực cho hệ thống đăng kiểm mà còn giúp người dân có thời gian thích nghi, chuẩn bị phương án sửa chữa, thay thế hoặc chuyển đổi phương tiện. Bên cạnh đó, mức phí kiểm định cũng cần được tính toán hợp lí, phù hợp với khả năng chi trả của đại bộ phận người dân đô thị.

Tiến sĩ Phan Lê Bình, chuyên gia giao thông, Trưởng đại diện Văn phòng Tư vấn OCG Nhật Bản, cho rằng việc kiểm định khí thải xe máy phải dựa trên các con số cụ thể: mỗi trạm kiểm định xử lý được bao nhiêu xe mỗi ngày, mỗi giờ; cần bao nhiêu trạm để đáp ứng nhu cầu thực tế. Nếu năng lực không thay đổi trong khi số phương tiện cần kiểm định tăng gấp nhiều lần, tình trạng ùn ứ là điều khó tránh.

Mở rộng để giảm gánh nặng

Một trong những giải pháp được các chuyên gia đề xuất là mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân. Các cửa hàng sửa chữa xe máy quy mô lớn, các đại lí chính hãng hoặc trạm xăng đủ điều kiện có thể được ủy quyền tham gia kiểm định khí thải. Trên thực tế, nhiều cơ sở bảo dưỡng xe máy hiện đã trang bị máy đo khí thải nhỏ gọn, thao tác đơn giản, cho kết quả nhanh.

Theo mô hình này, người dân chỉ cần ghé điểm kiểm định gần nhà, trả mức phí tương đương chi phí nhiên liệu thông thường để biết tình trạng khí thải của xe. Nếu phương tiện vượt chuẩn, chủ xe có thể chủ động sửa chữa, nâng cấp hoặc cân nhắc chuyển đổi sang xe điện. Điều quan trọng là cơ quan quản lí phải ban hành bộ tiêu chí kĩ thuật rõ ràng, kiểm định định kì thiết bị đo để đảm bảo tính pháp lí và độ tin cậy của kết quả.

Thực tế cho thấy, vào những thời điểm lưu lượng giao thông giảm, chất lượng không khí tại Hà Nội và TP.HCM được cải thiện rõ rệt. Vì vậy, kiểm định khí thải xe máy là xu hướng tất yếu trong lộ trình hướng tới mục tiêu quốc gia Net zero vào năm 2050.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, cần sự chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, nhân lực, cơ chế phối hợp và sự đồng thuận của người dân. Kiểm định khí thải xe máy không thể làm vội, càng không thể áp dụng cứng nhắc, mà cần một lộ trình hợp lí, từng bước, bền vững.