Hiểu mẹ để thương hơn hòa bình

VHO - Sau khi hóa thân thành người mẹ thời chiến, điều sinh viên Đỗ Thị Thu Uyên mang theo là sự trân trọng sâu sắc hơn đối với hòa bình. Từ sân khấu trong bảo tàng, câu chuyện ấy gợi ra câu hỏi: làm sao những hy sinh của thế hệ trước trở thành sức mạnh giúp người trẻ sống đẹp hơn hôm nay?

Lịch sử có gương mặt của mẹ

Đỗ Thị Thu Uyên tham gia tiết mục “Nữ thép kiêu hùng” trong chương trình “Thanh âm di sản”, diễn ra chiều 16.10 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Hà Nội. Khi tìm hiểu tư liệu và xây dựng kịch bản, Uyên cùng các bạn nhận ra những hy sinh thầm lặng của người mẹ ở hậu phương: chăm con nhỏ, chịu cảnh đơn côi, tiễn người thân ra chiến trường. Trải nghiệm hóa thân khiến em “càng thêm trân trọng giá trị của hòa bình”.

Có khoảng cách rất xa giữa việc biết chiến tranh gây ra mất mát và việc cố gắng hiểu những người đã sống qua mất mát ấy. Lịch sử trở nên gần gũi khi phía sau danh xưng anh hùng hiện lên gương mặt của mẹ, với tình thương, nỗi chờ đợi và những điều bình dị đã phải nhường lại cho đất nước.

Người trẻ sinh ra trong hòa bình không thể trải qua cuộc đời của các mẹ. Nhưng các em có thể tìm hiểu nghiêm túc, lắng nghe thành kính và kể lại bằng sự thấu hiểu. Chính nỗ lực bước ra khỏi trải nghiệm riêng để đến gần cuộc đời người khác là khởi đầu của lòng biết ơn.

Trong chia sẻ với báo Thể thao và Văn hóa, Thu Uyên cho biết nhóm tìm cảm hứng từ hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, qua đó muốn kể về sự hy sinh của cả những người mẹ ở hậu phương. Cách lựa chọn ấy đưa câu chuyện ra khỏi khuôn khổ tiết mục biểu diễn: người trẻ đang tìm mối liên hệ giữa ký ức chiến tranh và công việc tri ân vẫn tiếp diễn trong đời sống.

Sức lay động nằm ở đó. Những câu chuyện tưởng đã thuộc về quá khứ vẫn có thể đặt ra câu hỏi cho hiện tại: chúng ta sẽ sống thế nào với bình yên mình đang có?

Từ người xem thành người kể

“Thanh âm di sản” do Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Trường Cao đẳng FPT Polytechnic tổ chức. Ba đội sinh viên thuộc Bộ môn Du lịch – Nhà hàng – Khách sạn lựa chọn hiện vật hoặc nhóm hiện vật trong trưng bày, tìm hiểu và xây dựng câu chuyện theo các chủ đề về phụ nữ trong gia đình, phụ nữ trong lịch sử và tín ngưỡng thờ Mẫu.

Điểm đáng chú ý là cơ hội được làm. Sinh viên không dừng ở nghe giới thiệu rồi rời bảo tàng. Các em phải chọn câu chuyện, tìm cách hiểu nhân vật, cân nhắc chi tiết và chuyển điều đã học thành phần trình diễn dành cho công chúng.

Khi phải kể cho người khác, người học cũng phải tự hỏi mình đã hiểu đến đâu. Chi tiết nào có căn cứ? Điều gì làm nên phẩm chất của nhân vật? Làm sao diễn đạt để khán giả cảm nhận được mà vẫn giữ sự tôn trọng đối với lịch sử? Những câu hỏi ấy khiến quá trình sáng tạo đồng thời trở thành quá trình tự học.

Giảng viên Trần Văn Sùng ghi nhận sự chuyển biến từ cách học thụ động sang chủ động tương tác với di sản qua hoạt động này. Với sinh viên, việc tổ chức trải nghiệm còn tạo cơ hội vận dụng kiến thức vào thực hành nghề nghiệp.

Đây cũng là cách cụ thể để đặt người dân ở trung tâm phát triển văn hóa: mở điều kiện cho họ khám phá, diễn giải và đóng góp. Bảo tàng cung cấp chất liệu, nhà trường tạo môi trường thực hành; sinh viên đem đến cách kể của thế hệ mình.

Thành quả đáng quý cần tìm ở những thay đổi như vậy. Sau chuyến đến bảo tàng, người trẻ hiểu thêm điều gì? Có muốn tìm đọc tiếp, dẫn bạn bè trở lại, kể cho gia đình nghe? Có nhận ra trách nhiệm của mình với những câu chuyện được trao gửi? Khi sự quan tâm tiếp tục sau lúc chương trình khép lại, hoạt động văn hóa mới thực sự đi vào đời sống.

Mang lòng biết ơn về với hôm nay

Chương trình được tổ chức hướng tới Ngày Quốc tế Di sản văn hóa phi vật thể 17.10 và Ngày Phụ nữ Việt Nam 20.10. Trong dịp tôn vinh phụ nữ, việc người trẻ tự tìm hiểu và kể về các mẹ tạo nên cách bày tỏ tình cảm bằng công sức học hỏi, bằng sự chú tâm dành cho cuộc đời người khác.

Sự tri ân sẽ có sức sống lâu hơn nếu theo người trẻ trở về nhà. Hiểu thêm những hy sinh của các mẹ trong chiến tranh cũng có thể giúp chúng ta nhạy cảm hơn với nhọc nhằn của những người phụ nữ bên cạnh: biết chia sẻ việc nhà, lắng nghe mong muốn, tôn trọng lựa chọn và nâng đỡ khát vọng của họ.

Không cần chờ tới lúc làm được điều lớn lao mới có thể sống xứng đáng với quá khứ. Học tập nghiêm túc, làm nghề có trách nhiệm, ứng xử tử tế, chăm sóc người thân đều là cách gìn giữ giá trị của cuộc sống hòa bình. Lòng biết ơn có ý nghĩa khi giúp con người bớt thờ ơ và chủ động làm điều có ích.

Với những sinh viên đang học nghề du lịch, khả năng thấu hiểu con người còn có thể trở thành hành trang nghề nghiệp. Muốn kể câu chuyện Việt Nam đủ sức chạm tới du khách, trước hết người kể cần hiểu vì sao câu chuyện ấy đáng được trân trọng. Tình yêu đất nước được nuôi dưỡng từ hiểu biết sẽ giúp lời giới thiệu có chiều sâu, giúp di sản đến với công chúng bằng sự chân thành.

Sân khấu rồi sẽ tắt đèn. Điều đáng mong đợi là sự thấu hiểu còn ở lại.

Từ câu chuyện của những người mẹ, người trẻ có thể nhận ra giá trị của buổi sáng bình yên mình sắp bước vào: được học, được làm, được sáng tạo, được trở về với người thân. Thương hơn hòa bình cũng là biết dùng những cơ hội ấy để làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn - bắt đầu bằng việc mình có thể làm ngay hôm nay.