Gia Lai gỡ “thẻ vàng” EC: Siết quản lý, ngư dân chủ động vươn khơi chống IUU

VHO - Từ mỗi chuyến biển, mỗi lần xuất nhập bến đến việc ghi nhật ký, duy trì tín hiệu giám sát và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, chống khai thác IUU đang dần trở thành một phần trong hoạt động nghề cá của ngư dân Gia Lai.

Sự nghiêm minh của pháp luật, cùng với ý thức ngày càng rõ hơn của ngư dân, đang tạo nền tảng để Gia Lai tiếp tục cùng cả nước thực hiện các giải pháp tháo gỡ “thẻ vàng” EC, hướng tới một nghề cá hợp pháp, minh bạch và bền vững.

Sự chủ động từ những chuyến biển

Tại các cảng cá trọng điểm, không khí vươn khơi của ngư dân Gia Lai thời gian này không chỉ nhộn nhịp bởi nguồn hải sản dồi dào, mà còn thể hiện rõ tính tuân thủ pháp luật. Ngay từ khâu chuẩn bị, các chủ tàu và thuyền trưởng đã chủ động kiểm tra toàn bộ thiết bị giám sát hành trình (VMS), đối soát nhật ký khai thác và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ thủ tục trước khi rời cảng.

Đối với tàu cá BĐ-91014 TS của ông Võ Nhượng, trú phường Hoài Nhơn Đông, mỗi chuyến biển bắt đầu từ việc kiểm tra điều kiện xuất bến và kết thúc bằng việc kê khai, xác nhận đầy đủ khi tàu cập cảng. Ngư trường có thể rộng, chuyến biển có thể kéo dài hàng tuần, nhưng ranh giới pháp luật thì phải được xác định rõ trong từng hải trình. Đó cũng là cách người đi biển như ông Nhượng tự bảo vệ chuyến đánh bắt của mình và góp phần cùng cả nước chống khai thác IUU.

“Máy giám sát mở 24/24, tín hiệu mất giám sát chúng tôi phải chụp hình lại để báo cáo, giấy tờ phải đánh bắt theo quy định của Nhà nước, không được trái pháp luật. Đi biển giấy tờ đầy đủ, khi xuất nhập bến. Đánh bắt hải sản phải nghiêm chỉnh chấp hành Luật Thủy sản đưa ra”, ông Nhượng nói và cho hay, “vẫn biết rằng vi phạm pháp luật của Nhà nước thì phải xử phạt, hiện nay Nghị định xử phạt rất nặng nên bà con nghiêm chỉnh chấp hành.”

Sự chuyển biến không đến ngẫu nhiên mà là kết quả của chiến dịch tuyên truyền, vận động kiên trì từ các cơ quan quản lý. Nhiều ngư dân cũng như thuyền trưởng Ngô Minh Châu, chủ tàu BĐ-97904 TS ở phường Hoài Nhơn Đông nhận thức rõ: Việc chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) không còn là yêu cầu thụ động, mà là quyền lợi cốt lõi, bảo vệ chính sinh kế lâu dài của gia đình mình.

Theo vị thuyền trưởng này, vi phạm vùng biển nước ngoài thì bây giờ bà con không dám. Ngư dân giờ cũng mong nhanh gỡ thẻ vàng, bà con làm biển sẽ vui mừng. “Ví như cá giá thấp mà dầu lên thì không có ăn, chuyến đi biển tổn thất nặng lắm, gỡ được thẻ vàng là bà con mừng lắm”, ông Châu dẫn chứng.

Từ đầu năm 2025 đến nay, tỉnh Gia Lai không ghi nhận tàu cá vi phạm chống khai thác IUU. Đại úy Lê Văn Hòa, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát Biên phòng Mũi Tấn, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai cho biết, tại khu vực cảng cá, lực lượng biên phòng vừa kiểm soát tàu thuyền, vừa tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân.

Đơn vị triển khai tổ chức tuyên truyền tập trung đối với ngư dân sau mỗi chuyến biển khi về tập trung tại khu vực cảng cá, đồng thời có mã quét QR đối với các hành vi không được vi phạm của IUU. Với các trường hợp vi phạm các quy định thì đơn vị sẽ xử lý nghiêm để đảm bảo công cuộc tháo gỡ thẻ vàng của Việt Nam.

Quyết tâm vì một nền thủy sản bền vững

Cùng với kiểm tra trực tiếp, công nghệ đang tạo thêm một lớp giám sát trong hoạt động khai thác. Tại ba cảng cá Quy Nhơn, Đề Gi và Tam Quan Nam, tỉnh Gia Lai, hệ thống eCDT được sử dụng để quản lý tàu ra vào cảng, sản lượng bốc dỡ và truy xuất nguồn gốc thủy sản.

Toàn tỉnh Gia Lai có hơn 5.600 tàu cá đăng ký tại địa phương đã được cài đặt eCDT, trong đó có hơn 3.400 tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên được cài đặt nhật ký khai thác điện tử.

Ông Nguyễn Anh Dũng, Phó Giám đốc Cảng cá Gia Lai cho biết, nhật ký điện tử giúp giảm thao tác cho ngư dân, đồng thời tăng khả năng kiểm tra, đối chiếu dữ liệu. Theo thông tư mới các tàu cá dài trên 15m phải sử dụng nhật kí điện tử đã được bà con hưởng ứng vì rất tiện lợi, bà con khai thác đánh bắt chỉ cần mở máy khai báo trên app, về bờ chuyển là xong không cần phải viết tay, không sợ lem luốc, cảng cá sẽ biết vị trí tàu khai thác và nơi tàu đi.

Phó Giám đốc Cảng cá Gia Lai cũng chia sẻ, khi đưa lên hệ thống ở Cục và các đơn vị khác đều nhìn thấy được tàu đi đúng hay đi sai, có thể báo cáo nên mức độ minh bạch của sản phẩm khai thác của bà con hiện nay rất tốt.

Chống khai thác IUU không chỉ dừng ở kiểm soát và xử phạt. Tỉnh Gia Lai đang từng bước giảm số tàu không còn phù hợp với yêu cầu khai thác, đồng thời hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề.

Theo chính sách hỗ trợ giải bản, chuyển đổi nghề, địa phương có gần 1.000 chủ tàu đăng ký giải bản, với kinh phí khoảng 329 tỉ đồng; cùng với đó là 941 lao động đăng ký hỗ trợ chuyển đổi nghề. Tính đến ngày 15.9 năm nay, tỉnh Gia Lai đã thẩm định 367 tàu, phê duyệt hỗ trợ 275 tàu, với tổng kinh phí gần 51 tỉ đồng.

Nói về chính sách giải bản, chuyển đổi nghề, ông Trần Quốc Khánh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai cho biết, địa phương đang tiếp tục triển khai chính sách này theo hướng gắn giảm đội tàu với tạo sinh kế mới cho ngư dân. Ngoài ra, với ngư dân chuyển đổi nghề sẽ có thuê đơn vị tư vấn đến từng hộ, từng thôn để triển khai chính sách này.