Già hóa dân số và bài toán phát triển kinh tế bền vững

VHO - Già hóa dân số đang trở thành xu hướng rõ nét tại nhiều quốc gia trên thế giới. Sự gia tăng số lượng người cao tuổi cùng với tỷ lệ sinh giảm được dự báo sẽ tạo áp lực ngày càng lớn lên thị trường lao động, ngân sách nhà nước, hệ thống an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe trong khoảng hai thập kỷ tới.

 Tại châu Á, bức tranh già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh và quy mô lớn hơn bao giờ hết. Nhiều nền kinh tế hàng đầu như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Trung Quốc… đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số với tốc độ nhanh chưa từng có. Trong khi đó, tuổi thọ tăng, tỷ lệ sinh giảm và quy mô dân số trong độ tuổi lao động thu hẹp cũng tạo sức ép lên thị trường lao động, hệ thống an sinh xã hội và quỹ hưu trí. Ngay cả Ấn Độ, nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới cũng đối mặt với bài toán già hóa, khi dân số trên 60 tuổi được dự báo sẽ tăng lên gần 350 triệu người vào năm 2050.

Theo Liên Hợp Quốc, Nhật Bản là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên được dự báo tăng từ khoảng 29% dân số vào năm 2020 lên 31,1% vào năm 2030 và đạt 35,4% vào năm 2040. Trong khi đó, Hàn Quốc và Trung Quốc cũng đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, làm gia tăng áp lực lên thị trường lao động.

Tại châu Âu, tỷ lệ sinh thấp tạo áp lực lên thị trường lao động và hệ thống y tế của châu lục này. Dân số châu Âu đang bước vào giai đoạn già hóa sâu, khi hơn 20% dân số hiện nay ở độ tuổi từ 65 trở lên. Già hóa dân số kết hợp với tỷ lệ sinh thấp cũng đặt ra thách thức lớn cho thị trường lao động, hệ thống y tế và sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững ở đây.

Tại Mỹ, tình trạng già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng. Tỷ lệ người cao tuổi trong dân số Mỹ dự kiến sẽ tăng từ 18,7% vào năm 2025 lên gần 23% vào năm 2050, tuy nhiên, trẻ em dưới 18 tuổi giảm từ gần 21% xuống còn khoảng 18,4%. Nếu không có nhập cư, dân số Mỹ sẽ bắt đầu giảm trong vòng 5 năm tới và thực trạng già hóa dân số ở Mỹ ngày càng tăng.

Theo các nhà nghiên cứu, già hóa dân số có thể là một trong những yếu tố kìm hãm tăng trưởng kinh tế, bởi khi số lượng người lao động đóng thuế ít hơn thì hệ thống an sinh xã hội và y tế cũng chịu áp lực lớn hơn. Xu hướng này sẽ đặt ra bài toán tăng chi phí và giảm nguồn lực, tác động đến tăng trưởng dài hạn nếu không có những điều chỉnh chính sách kịp thời.

Chế độ hưu trí lớn từ ngân sách nhà nước, hệ thống y tế quốc gia toàn diện và mạng lưới an sinh xã hội rộng khắp đều được vận hành dựa trên nguồn thu từ người đóng thuế trong độ tuổi lao động đang ngày càng thu hẹp. Bởi vậy, hệ lụy không chỉ là chi tiêu công tăng cao mà còn kéo theo tác động tiêu cực đến các yếu tố như gia tăng năng suất và đầu tư, đồng thời làm chậm tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế.

Chẳng hạn như Hàn Quốc đang bước vào một cuộc chuyển dịch nhân khẩu học sâu sắc và đã tác động rõ rệt đến kinh tế - xã hội. Già hóa dân số làm giảm năng suất lao động ngày càng rõ rệt. Bài toán hiện tại không chỉ là tuổi thọ tăng mà còn là bảo đảm cuộc sống tuổi già và kết nối xã hội bền vững. Trước thực tế đó, Hàn Quốc đang nỗ lực điều chỉnh chính sách lao động, từng bước nâng tuổi nghỉ hưu, khuyến khích người cao tuổi tiếp tục làm việc và thúc đẩy các giải pháp nâng cao năng suất nhằm duy trì tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh lực lượng lao động ngày càng già hóa.

Trên thế giới, từ các chính sách hỗ trợ sinh con, mở rộng dịch vụ chăm sóc trẻ em đến đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và tự động hóa trong sản xuất, nhiều quốc gia đang triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm ứng phó với tình trạng già hóa dân số và thiếu hụt lao động. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu, khuyến khích người cao tuổi tiếp tục tham gia thị trường lao động và nâng cao năng suất làm việc cũng trở thành những ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nhiều nước.