Gen Z tìm về truyền thống từ nén hương, mâm cơm gia đình

VHO - Trong không gian trầm lắng, trang nghiêm của chùa Khánh Long (xã Tân Thành, tỉnh Thái Nguyên), hàng trăm bạn trẻ lặng lẽ cài lên ngực áo bông hồng Vu Lan, chuyền tay nhau những ngọn nến tại chương trình “Hương nối ân sinh thành”.

Khoảnh khắc ấy khép lại hành trình truyền thông về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của nhóm sinh viên Trường Đại học FPT Hà Nội, trong khuôn khổ đồ án tốt nghiệp mang tên Hương truyền khói nối.

“Con ra thắp hương cho ông bà đi!” là lời nhắc quen thuộc trong nhiều gia đình Việt. Nhưng phía sau nén hương, mâm cơm ngày giỗ hay bàn thờ gia tiên là cả một dòng chảy văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Điều gì được gửi gắm trong những nghi thức tưởng như quen thuộc ấy? Vì sao mỗi gia đình vẫn gìn giữ bàn thờ tổ tiên qua năm tháng?

Những câu hỏi đó trở thành nguồn cảm hứng để nhóm sinh viên chuyên ngành Quản trị Truyền thông Đa phương tiện thực hiện dự án Hương truyền khói nối từ tháng 5 đến tháng 8.2026.

Tên gọi dự án mang 2 lớp ý nghĩa. “Hương truyền” là nếp nhà, những giá trị đạo đức và tình cảm được trao lại qua các thế hệ; “khói nối” là sợi dây vô hình kết nối người đang sống với người đã khuất, thế hệ hôm nay với cội nguồn.

Thay vì tiếp cận người trẻ bằng những bài giảng hay cách truyền đạt mang tính khuôn mẫu, nhóm chọn ngôn ngữ gần gũi với Gen Z và triển khai chiến dịch trên nhiều nền tảng. Trên Facebook và TikTok, các series như “Gen Z tập sự thờ cúng”, “Cơm cúng không khó - Có Gen Z lo” hay podcast “Hương trà khói chạm” thu hút sự chú ý bằng cách thể hiện trẻ trung, có phần hóm hỉnh nhưng vẫn giữ sự tôn trọng với tín ngưỡng truyền thống.

Từ không gian mạng, dự án bước ra đời thực với các trạm truyền thông và workshop “Khói chạm” tại Trường Đại học FPT Hà Nội. Tại đây, sinh viên được tự tay tìm hiểu ý nghĩa của từng vật phẩm, học cách bài trí mâm lễ và chia sẻ những câu chuyện, ký ức về gia đình.

Hành trình tiếp tục tại Bảo tàng Hà Nội với triển lãm trải nghiệm “Hương truyền tâm nối”. Những hình ảnh quen thuộc của gia đình Việt được tái hiện, giúp người tham gia nhìn lại không gian gia đình và hiểu thêm về ý nghĩa của nén hương, lời khấn cũng như những phong tục được duy trì qua nhiều thế hệ.

Nếu trường học và bảo tàng là nơi người trẻ “nhớ và hiểu”, sự kiện Hương nối ân sinh thành tại chùa Khánh Long trong mùa Vu Lan là bước chuyển sang “hành động”. Nhóm lựa chọn mùa Vu Lan - thời điểm tinh thần báo hiếu của Phật giáo gặp gỡ đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt - để truyền tải thông điệp về sự tiếp nối.

Trong hành trình 2 ngày 1 đêm tại Thái Nguyên, các bạn trẻ không chỉ là người tham dự mà trực tiếp tham gia chuẩn bị chương trình cùng chư Tăng và Phật tử tại chùa, từ dọn dẹp, bài trí không gian đến đón tiếp người dân về dự Đại lễ.

Bên cạnh các nghi thức Phật sự, nhóm sinh viên thiết kế nhiều hoạt động trải nghiệm văn hóa. Ở khu vực “Sắc màu tín ngưỡng”, người trẻ được tự tay tô màu tranh dân gian Hàng Trống, Đông Hồ và thực hành gấp vàng mã. Qua những thao tác thủ công, các câu hỏi về họa tiết, phong tục và ý nghĩa của từng nghi thức cũng được mở ra một cách tự nhiên.

Tại không gian “Mùi nhà”, mùi hương trầm, hương bài - những mùi hương quen thuộc trong ngày Tết hay những ngày Rằm - được tái hiện qua hoạt động làm hương và nụ trầm. Việc trực tiếp nhào nặn các nguyên liệu thảo mộc giúp những khái niệm vốn mang tính ký ức trở nên gần gũi và cụ thể hơn.

Trước giờ diễn ra Đại lễ, hoạt động tự làm hoa hồng cài áo Vu Lan cũng tạo nên một khoảng lắng. Khi tự tay hoàn thiện từng cánh hoa vải, các bạn trẻ có dịp chậm lại, nghĩ về công ơn cha mẹ và những điều mình còn có thể bày tỏ khi người thân vẫn ở bên.

Khi màn đêm buông xuống, Đại lễ Vu Lan báo hiếu diễn ra trong không khí trang nghiêm. Chương trình mở đầu bằng tiết mục hòa tấu “Giai điệu Việt Nam mình”, sau đó là những ca khúc về tình mẫu tử do chính các bạn sinh viên thể hiện, trong đó có “Mẹ yêu con”.

Trong nghi thức truyền đăng và thả hoa đăng, hàng trăm ngọn nến mang theo lời cầu bình an cho cha mẹ và sự tưởng nhớ tới tổ tiên. Khu vực chụp ảnh dành cho các gia đình cũng lưu lại những khoảnh khắc gần gũi giữa các thế hệ.

Chia sẻ về hành trình thực hiện dự án, bạn Phạm Thị Ngân Hà, Trưởng Ban Tổ chức, cho rằng người trẻ không quay lưng với các giá trị truyền thống. Điều họ cần đôi khi là một chiếc cầu nối và cơ hội để đặt câu hỏi “vì sao”.

Theo nhóm thực hiện, Hương truyền khói nối không đặt mục tiêu khiến người trẻ phải ghi nhớ tất cả nghi lễ hay phong tục. Điều quan trọng hơn là giúp họ hiểu thêm về cội nguồn, từ đó tự tìm ra cách gìn giữ nếp nhà phù hợp với thế hệ của mình.