Gen Z chật vật trên hành trình tìm việc đầu tiên

VHO - Thế hệ Z (Gen Z) đang gặp nhiều khó khăn khi tìm công việc đầu tiên, một phần do chưa sẵn sàng gia nhập thị trường lao động sau khi bỏ lỡ những giai đoạn phát triển xã hội quan trọng trong đại dịch Covid-19.

Khó khăn tìm kiếm công việc đầu tiên

Theo số liệu của Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh (ONS), tại Anh, tỉ lệ thất nghiệp trong thế hệ Z (Gen Z) đang gia tăng, sau khi làn sóng gần một triệu người trẻ từ 16 đến 24 tuổi rơi vào nhóm NEET - được hiểu là không học tập, không làm việc, không được đào tạo - trong giai đoạn từ tháng 7 - 9.2025.

Trước thực trạng được xem như một cuộc khủng hoảng, chính phủ đã khởi động cuộc đánh giá độc lập về nhóm NEET vào tháng 12. Đáng lo ngại hơn, ONS cho biết gần 600.000 người trẻ trong nhóm này không chủ động tìm kiếm việc làm.

Giới trẻ đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức trên thị trường lao động, từ việc trí tuệ nhân tạo dần thay thế các vị trí cấp thấp đến mức độ cạnh tranh ngày càng khốc liệt trong tuyển dụng.

Theo Viện Tuyển dụng Sinh viên Anh (Institute for Student Employers), trong năm ngoái đã có hơn 1,2 triệu đơn xin việc được nộp cho chỉ 17.000 vị trí dành cho sinh viên mới tốt nghiệp. 

Theo Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh (ONS), số lượng việc làm trống giảm gần 10% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 729.000 trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 11.2025 

Không chỉ chịu tác động từ bối cảnh kinh tế, nhiều nhà tuyển dụng và chuyên gia cho rằng thế hệ Z chưa được trang bị đầy đủ để gia nhập lực lượng lao động. 

Theo The Times, ông Alan Milburn cho biết các doanh nghiệp nhận thấy nhiều người trẻ “chưa sẵn sàng làm việc” khi bắt đầu các công việc toàn thời gian sau tốt nghiệp, do thiếu kinh nghiệm thực tế và khoảng cách giữa kiến thức học đường với yêu cầu của môi trường làm việc.

Tổ chức từ thiện Shaw Trust (Anh), đơn vị hỗ trợ người lao động tìm kiếm việc làm và nỗ lực giải quyết cuộc khủng hoảng NEET, cho rằng các biện pháp phong tỏa trong đại dịch Covid-19 đã để lại những hệ quả lâu dài đối với thế hệ Z. 

Lý do đằng sau?

Trả lời CNBC Make It, ông Julie Leonard - Giám đốc của Shaw Trust nhận định việc học trực tuyến và ở nhà kéo dài từ năm 2020 đã tạo ra khoảng trống đáng kể về kĩ năng giao tiếp xã hội, đặc biệt ở nhóm người trẻ từ 20 – 24 tuổi.

Theo bà Leonard, nhiều người trẻ đã bỏ lỡ những trải nghiệm then chốt như học tập trực tiếp, thực tập, làm việc bán thời gian và quá trình rèn luyện sẵn sàng cho môi trường công sở.

Khi bước vào tuổi trưởng thành, họ không chỉ phải đối mặt với một thị trường lao động khắc nghiệt hơn, mà còn với bối cảnh tuyển dụng đã thay đổi sâu sắc trong những năm gần đây.

Bà nhấn mạnh các kĩ năng mềm, từ làm việc nhóm, hợp tác, tuân thủ hướng dẫn đến khả năng lãnh đạo, là yếu tố cốt lõi, nhưng cũng chính là những kĩ năng mà thế hệ Z không có cơ hội hình thành đầy đủ trong giai đoạn phong tỏa.

Bà Milburn cho rằng nhiều người trẻ đã không rời khỏi “vùng an toàn” của mình trong thời gian dài, từ việc giao tiếp với người lạ cho đến những thói quen cơ bản như đến trường hay đi làm đúng giờ.

Trong khi đó, các nhà tuyển dụng tại các công ty Big Four như KPMG và PwC cho biết nhiều nhân viên trẻ thiếu kĩ năng ứng xử cơ bản trong môi trường công sở, đặc biệt là giao tiếp và làm việc nhóm. 

PwC đã triển khai các khóa đào tạo về khả năng phục hồi từ năm 2025 nhằm giúp sinh viên mới tốt nghiệp thích ứng tốt hơn, đồng thời cho rằng sự thiếu hụt kĩ năng mềm bắt nguồn từ tác động của đại dịch. 

Trước đó, từ năm 2023, KPMG cũng đã tổ chức các chương trình bồi dưỡng kĩ năng mềm cho nhân viên trẻ, tập trung vào làm việc nhóm và thuyết trình.

Chuyên gia Leonard khuyến nghị người trẻ nên quay lại các phương thức tìm việc truyền thống, thay vì chỉ ngồi trước màn hình và gửi hàng loạt CV,  vốn dễ bị các hệ thống AI sàng lọc loại bỏ.

Theo bà, trong bối cảnh tìm việc trực tuyến ngày càng nhiều và hồ sơ được soạn thảo bằng AI, quá trình này đang trở nên thiếu tính cá nhân hóa.

“Nhiều người xin việc gửi email nhưng thường không nhận được phản hồi. Thay vào đó, việc đến trực tiếp nộp CV, trò chuyện với nhà quản lí đang trở thành xu hướng tìm việc nên khuyến khích, giúp người trẻ xây dựng sự tự tin và chủ động bước ra khỏi vùng an toàn, thay vì chỉ ngồi sau màn hình máy tính để gửi hồ sơ", bà Leonard nói thêm.