FAST: 4 yếu tố phòng chống đột quỵ cần ghi nhớ

VHO - Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đột quỵ (29.10), các hoạt động năm 2026 ghi nhận sự ra quân đồng bộ của Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), Trung ương Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai, Hội Đột quỵ cùng các doanh nghiệp đồng hành. Nhiều chương trình khám sàng lọc, tư vấn và truyền thông đã được triển khai tại nhiều địa phương, đưa thông điệp chủ động phòng bệnh đến gần hơn với người dân.

Năm 2026 đánh dấu 20 năm Chiến dịch đột quỵ thế giới được phát động. Năm nay, Tổ chức Đột quỵ thế giới (WSO) tiếp tục chiến dịch "Every M1nute Counts – Mỗi phút đều quý giá" với lời kêu gọi #ActFAST. Chiến dịch tập trung giúp cộng đồng nhận biết dấu hiệu đột quỵ và tìm kiếm cấp cứu ngay khi nghi ngờ. Thông điệp tập trung vào nội dung cốt lõi: mất thời gian là mất não. Người bệnh được cấp cứu càng sớm thì cơ hội sống và hồi phục càng cao.

Trên thế giới, mỗi năm có gần 12 triệu ca đột quỵ mới và hơn 7 triệu người tử vong. Cứ 4 người trên 25 tuổi thì có 1 người sẽ bị đột quỵ trong đời. Hiện có khoảng 94 triệu người từng bị đột quỵ, trong đó 14 triệu người dưới 49 tuổi.

Tại Việt Nam, đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật. Mỗi năm có khoảng 200.000 ca mắc mới và khoảng 167.000 ca tử vong. Chỉ khoảng 23,2% người bệnh đến cơ sở y tế trong 4,5 giờ đầu. Bệnh cũng đang trẻ hóa, với khoảng 7,2% người bệnh dưới 45 tuổi. Phần lớn gánh nặng này đến từ các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, hút thuốc lá và ít vận động.

Nhân dịp này, Ban Tổ chức kêu gọi người dân ghi nhớ quy tắc FAST, khám sức khỏe định kỳ và kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu. Khi thấy dấu hiệu đột quỵ, hãy gọi ngay 115, vì mỗi phút đều quý giá.

Trong đó, khi thấy một trong các dấu hiệu sau, cần hành động ngay:

F – Face (Mặt): mặt méo hoặc lệch một bên, cười không đều

A – Arm (Tay): một bên tay yếu hoặc tê, không giơ được cả hai tay lên

S – Speech (Lời nói): nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời người khác

T – Time (Thời gian): gọi ngay cấp cứu 115 và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ.

Năm nay, các hoạt động được triển khai trên nền tảng chương trình "Tăng cường dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ đột quỵ tại Việt Nam" giai đoạn 2026 – 2030 với sự phối hợp của Cục Phòng bệnh, Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, FPT Long Châu và Bayer Việt Nam. Được khởi động từ tháng 10.2025, sau một năm, chương trình đã tổ chức 9 đợt khám sàng lọc, tư vấn sức khỏe tại 8 tỉnh, thành phố, giúp hơn 12.000 người dân được thăm khám, đánh giá nguy cơ và tư vấn trực tiếp.

Về chuyên môn, ngày 23.10 vừa qua, Bệnh viện Bạch Mai trở thành cơ sở y tế đầu tiên tại Việt Nam được WSO trao chứng nhận "Trung tâm Đột quỵ chuyên sâu", cấp độ cao nhất trong hệ thống chứng nhận của tổ chức này. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định năng lực cấp cứu và điều trị đột quỵ của y tế Việt Nam.

Hoạt động trọng tâm của đợt hưởng ứng là chương trình "Chủ động phòng, chống đột quỵ – Vì một Việt Nam khỏe mạnh" được tổ chức tại xã Đức Quang, tỉnh Hà Tĩnh vào ngày 25.10. Hơn 1.000 người dân được kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, xét nghiệm máu, khám thần kinh, tim mạch, đo điện tim và siêu âm mạch cảnh.

Người dân được tư vấn kiểm soát yếu tố nguy cơ, sàng lọc rung nhĩ và cấp thuốc miễn phí theo đơn. Sự kiện đồng thời đánh dấu một năm triển khai chương trình giai đoạn 2026 – 2030.

Theo ông Nguyễn Hữu Tú, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, thành công của chương trình không chỉ được tính bằng số người được khám, mà còn bằng việc người dân hiểu đúng hơn, chủ động phòng bệnh tốt hơn và được cấp cứu kịp thời hơn khi không may gặp đột quỵ.

Dự kiến, từ nay đến năm 2027, các bên dự kiến tiếp tục tổ chức chuỗi chương trình khám sàng lọc tại nhiều địa phương. Song song là chuỗi hoạt động tư vấn sức khỏe tại nhà thuốc, giúp người dân nhận biết sớm nguy cơ và được bác sĩ hướng dẫn kịp thời ngay tại cộng đồng.

Các bên liên quan cũng đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số trong phòng ngừa đột quỵ. Kết quả sàng lọc sẽ được liên thông với hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi người dân liên tục, lâu dài và bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân. Đây là cách làm cụ thể nhằm thực hiện Nghị quyết 72-NQ/TW và Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, với tinh thần người dân là trung tâm, phòng bệnh là then chốt, y tế cơ sở là nền tảng.