Đừng để tiếng nói bị cuốn vào “đám đông” trên mạng

VHO - Từ một nơi để trút bỏ những ấm ức trong gia đình, mạng xã hội có thể nhanh chóng trở thành không gian cộng hưởng cảm xúc. Sự bùng nổ của hội nhóm “Con ghét bố mẹ” cho thấy nhu cầu được bày tỏ của trẻ, đồng thời cũng bộc lộ những khoảng trống trong việc bảo vệ, định hướng các em trên không gian số, để tiếng nói của trẻ không bị cuốn theo tâm lý đám đông.

 Trẻ có quyền lên tiếng, nhưng phải đúng cách

Hội nhóm “Con ghét bố mẹ” trên Facebook đang tăng thành viên với tốc độ nhanh chóng, từ khoảng 40.000 người ngày 28.9 lên hơn 261.000 người vào sáng 1.10.

PGS.TS Trần Thành Nam (Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, ngay từ tên gọi “Con ghét bố mẹ”, hội nhóm đã mang sắc thái tiêu cực, gây sốc, dễ kích thích tò mò và tập hợp những người đang có bất đồng, tổn thương hoặc bức xúc trong quan hệ gia đình. Khi những cảm xúc ấy được chia sẻ trong cùng một cộng đồng, chúng có thể cộng hưởng, tác động lẫn nhau.

Đáng lưu ý, trong nhóm có nhiều trẻ em, lứa tuổi đang hình thành nhận thức và khả năng tự điều chỉnh cảm xúc. Việc thường xuyên tiếp xúc với những chia sẻ, bình luận cực đoan, kích động có thể khiến trẻ bị cuốn theo tâm lý đám đông. Một cảm xúc nhất thời, nếu liên tục được bênh vực và củng cố, có thể dần trở thành cách nhìn tiêu cực hơn về mâu thuẫn gia đình.

Tuy nhiên, nhìn nhận hiện tượng này cũng không thể bỏ qua quyền trẻ em và quyền được bày tỏ ý kiến. Theo TS, Luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, pháp luật bảo vệ quyền tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin và bày tỏ ý kiến của mỗi cá nhân. Với trẻ em, quyền này cần được tôn trọng, bảo đảm phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành. Luật Trẻ em năm 2016 quy định trẻ em có quyền tiếp cận thông tin phù hợp với sự phát triển, đồng thời được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về những vấn đề mình quan tâm.

Nhưng quyền bày tỏ ý kiến không đồng nghĩa với quyền xâm phạm người khác. Một người có thể nói “tôi không đồng tình với cách cha mẹ đối xử với tôi”, kể lại những tổn thương mình từng trải qua, nhưng không vì thế được phép công khai số điện thoại, địa chỉ, hình ảnh riêng tư; bịa đặt, vu khống hoặc xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác. Điều 34 và Điều 38 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. Từ ngày 1.1.2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực, bổ sung khuôn khổ pháp lý đối với việc xử lý dữ liệu cá nhân.

Đằng sau hiện tượng này cũng có thể là khoảng trống đối thoại giữa các thế hệ. Bà Nguyễn Thị Huyền, Trưởng nhóm Thanh thiếu niên, UNFPA tại Việt Nam cho rằng, những phản ứng gay gắt của giới trẻ có thể bắt nguồn từ cách các thành viên trong gia đình tương tác với nhau. Ở một số gia đình, quan niệm con cái phải nghe lời người lớn khiến trẻ thiếu không gian bày tỏ chính kiến. Khi tiếng nói không được đón nhận, cảm xúc dễ bị dồn nén.

Cùng với đó là áp lực thành tích, những kỳ vọng hoặc mong muốn người lớn áp đặt lên con, trong khi chưa thực sự thấu hiểu nhu cầu của trẻ. Khi những cảm xúc ấy thiếu nơi để chia sẻ, mạng xã hội dễ trở thành “khoảng không” để trẻ giải tỏa, nhất là khi có thể sử dụng tên giả hoặc ẩn danh. Ở đó, các em tìm thấy sự đồng cảm từ những người cùng hoàn cảnh. Khi gia đình thiếu đối thoại và các kênh hỗ trợ phù hợp còn hạn chế, mạng xã hội càng dễ trở thành nơi trẻ tìm kiếm sự lắng nghe.

Bảo vệ trẻ bằng đối thoại và lắng nghe

Một xã hội văn minh cần bảo đảm trẻ em được quyền lên tiếng về những gì mình đang trải qua, đồng thời được hướng dẫn cách bày tỏ phù hợp và có trách nhiệm. Để làm được điều đó, đòi hỏi sự đồng hành của gia đình, nhà trường, cộng đồng, cơ quan chức năng và các nền tảng số.

Theo TS, Luật sư Đặng Văn Cường, trước hết pháp luật phải được thực thi nghiêm minh. Những hành vi làm nhục, vu khống, xâm phạm đời tư, dữ liệu cá nhân, kích động bạo lực hoặc xâm hại trẻ em trên không gian mạng phải được phát hiện, ngăn chặn và xử lý phù hợp với tính chất, mức độ vi phạm. Quyền bày tỏ không thể trở thành lý do để hợp thức hóa hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Cùng với hành lang pháp lý, trẻ nên có những không gian an toàn để chia sẻ và tìm kiếm sự trợ giúp. Các em cần được trang bị kỹ năng nhận diện, điều tiết cảm xúc, diễn đạt sự bất đồng, giải quyết xung đột và chịu trách nhiệm với những gì mình đăng tải. Khi trẻ có nơi để nói, có người biết lắng nghe và có kênh hỗ trợ đáng tin cậy, mạng xã hội sẽ bớt trở thành nơi giải tỏa duy nhất.

Ở góc độ môi trường số, PGS.TS Trần Thành Nam cho rằng, người khởi tạo và quản trị cộng đồng trên mạng phải ý thức rõ trách nhiệm với không gian mình tạo ra. Mỗi cộng đồng cần có chuẩn mực ứng xử, nguyên tắc hoạt động và cơ chế quản lý nội dung ngay từ đầu, nhất là những nhóm có đông trẻ em tham gia. Các nền tảng cũng phải tăng cường nhận diện, rà soát và xử lý nội dung thù ghét, kích động, xâm phạm quyền riêng tư hoặc gây nguy cơ cho trẻ; đồng thời đưa ra cảnh báo và biện pháp can thiệp phù hợp khi phát hiện hội nhóm có dấu hiệu bất thường.

Còn bà Nguyễn Thị Huyền bày tỏ, nhà trường, cộng đồng và các cơ quan chức năng phải nhạy bén trước những thay đổi bất thường của trẻ, như sử dụng mạng quá mức, thu mình, tâm trạng bất ổn… để chủ động phát hiện và hỗ trợ các em. Khi trẻ chia sẻ, người lớn cần lắng nghe, tin lời trẻ và tránh đổ lỗi. Nếu nghi ngờ trẻ bị bạo lực, xâm hại hoặc đang gặp nguy hiểm, có thể liên hệ Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 hoặc Tổng đài điện thoại quốc gia về Phòng, chống bạo lực gia đình 117. Trường hợp nguy hiểm trước mắt, cần báo ngay cho công an qua số 113.

Lắng nghe trẻ là tôn trọng cảm xúc và tiếng nói của các em, đồng thời hướng dẫn cách bày tỏ phù hợp, có trách nhiệm. Bảo vệ trẻ cũng là tạo ra những không gian an toàn để các em được nói, được lắng nghe và được đồng hành, thay vì để tiếng nói ấy bị cuốn theo những tác động tiêu cực của đám đông trên mạng.