Dịch Ebola tại CHDC Congo vượt 10.000 ca mắc, nguy cơ lây lan gia tăng

VHO - Dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo (CHDC Congo) đã vượt 10.000 ca mắc, với gần 4.900 trường hợp tử vong, trong bối cảnh dịch bệnh tiếp tục lây lan và đặt ra thách thức đối với năng lực ứng phó y tế của các quốc gia châu Phi.

Theo số liệu mới nhất do cơ quan y tế CHDC Congo công bố ngày 27.10, tính đến ngày 25.10, nước này ghi nhận tổng cộng 10.060 ca mắc Ebola được xác nhận, trong đó có 4.887 ca tử vong, tương đương tỉ lệ tử vong 48,6%.

Đây là đợt bùng phát Ebola có quy mô và số ca tử vong lớn nhất từng được ghi nhận tại quốc gia Trung Phi này. Sau thời gian số ca mắc giảm vào cuối tháng 9, dịch Ebola tại CHDC Congo đã có dấu hiệu gia tăng trở lại vào đầu tháng 10.

Báo cáo của Văn phòng khu vực châu Phi thuộc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố tuần trước cảnh báo tình trạng lây truyền đang gia tăng trở lại.

Theo cơ quan y tế CHDC Congo, dịch bệnh đã lan đến 8 trong tổng số 26 tỉnh và 66 khu vực y tế. Tỉnh Ituri ở miền Đông nước này tiếp tục là tâm dịch, chiếm hơn 70% tổng số ca mắc được xác nhận.

Tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp trên diện rộng trong nhiều năm qua đã gây sức ép lớn lên hệ thống y tế vốn đã quá tải.

WHO cảnh báo tình trạng bất ổn, dòng người di cư tiếp tục gia tăng và những hạn chế trong tiếp cận nhân đạo đang cản trở hoạt động giám sát, phát hiện và ứng phó dịch bệnh, làm tăng nguy cơ bỏ sót các ca nhiễm.

Các cơ quan y tế xác định những hạn chế trong phát hiện sớm, truy vết người tiếp xúc và bảo đảm khả năng tiếp cận điều trị là những trở ngại chính đối với nỗ lực khống chế dịch.

Ông Wessam Mankoula, quan chức Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC), cho biết chỉ khoảng 12% số ca mắc được xác nhận tại CHDC Congo được phát hiện trong nhóm những người đã có thông tin tiếp xúc với bệnh nhân. Điều này cho thấy vẫn tồn tại những chuỗi lây truyền chưa được xác định.

Diễn biến dịch bệnh tại CHDC Congo đang làm gia tăng lo ngại về nguy cơ lây lan sang các quốc gia khác. Kể từ tháng 5.2026, các ca bệnh liên quan đến đợt dịch đã được ghi nhận tại Uganda, Pháp, Kenya và Nigeria, mở rộng phạm vi ảnh hưởng ra nhiều khu vực.

Tại Kenya, 20 người tiếp xúc với ca bệnh Ebola đầu tiên nhập cảnh vào nước này đã được xuất viện khỏi khu cách ly ngày 26.10, sau khi hoàn thành thời gian theo dõi 21 ngày mà không xuất hiện triệu chứng.

Bệnh nhân đầu tiên là công dân Kenya sinh sống tại CHDC Congo, di chuyển qua Uganda đến thủ đô Nairobi và tử vong ngày 5.10.

Kenya sau đó ghi nhận thêm 8 ca mắc, đều có liên quan đến bệnh nhân nhập cảnh và được phát hiện trong nhóm người đang được cách ly.

Tính đến ngày 26.10, nước này ghi nhận tổng cộng 9 ca mắc được xác nhận, trong đó có 2 trường hợp tử vong; 98 người tiếp xúc khác vẫn đang được theo dõi.

Tại Nigeria, bệnh nhân Ebola đầu tiên của nước này đã được chuyển bằng máy bay y tế đến Thụy Sĩ ngày 26.10 và hiện trong tình trạng ổn định, theo Bộ trưởng Điều phối Y tế và Phúc lợi Xã hội Nigeria Muhammad Ali Pate.

WHO cho biết Nigeria hiện không có bệnh nhân Ebola được xác nhận đang điều trị trong lãnh thổ, song 52 người tiếp xúc vẫn được theo dõi và nước này chưa được tuyên bố hết dịch.

Nguồn lây nhiễm của bệnh nhân vẫn chưa được xác định. Nhà chức trách Nigeria và Uganda đang phối hợp điều tra, bao gồm phân tích dữ liệu giải trình tự gene, xác minh lịch sử đi lại và các mối liên hệ của bệnh nhân tại Uganda cũng như trên hành trình đến thủ đô Abuja.

Uganda từng ghi nhận 20 ca mắc Ebola được xác nhận, trong đó có 2 trường hợp tử vong, trước khi tuyên bố chấm dứt đợt dịch vào tháng 7.2026.

Ngày 25.10, nước này thông báo tăng cường các biện pháp phòng dịch, bao gồm khôi phục yêu cầu khai báo thông tin bắt buộc đối với hành khách, siết chặt kiểm soát biên giới và hạn chế quá cảnh đối với những người từng đến CHDC Congo.

Tổng Giám đốc Africa CDC Jean Kaseya đánh giá cao việc Uganda duy trì cảnh giác và hợp tác với Nigeria trong điều tra nguồn lây, đồng thời cảnh báo nguy cơ lây lan xuyên biên giới vẫn hiện hữu.

Trong khi các cơ quan y tế tăng cường biện pháp ngăn chặn lây nhiễm, giới khoa học đang đẩy mạnh nghiên cứu vaccine nhằm nâng cao khả năng phòng ngừa Ebola.

Mới đây, người tham gia đầu tiên đã được tiêm vaccine thử nghiệm tại thành phố Bunia, thủ phủ tỉnh Ituri, mở đầu thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2/3 mang tên Tumaini, có nghĩa là “hy vọng” trong tiếng Swahili.

Thử nghiệm nhằm đánh giá tính an toàn và hiệu quả bảo vệ của các ứng viên vaccine trước virus Bundibugyo, một chủng virus Ebola hiện chưa có vaccine được cấp phép sử dụng.

Ứng viên đầu tiên được đưa vào đánh giá là Ervebo, loại vaccine đã được phê duyệt để phòng ngừa một chủng virus Ebola khác.

Các nhà nghiên cứu cũng đang chuẩn bị đưa vào thử nghiệm hai ứng viên vaccine đặc hiệu với virus Bundibugyo do hãng dược phẩm Moderna và Đại học Oxford phát triển, phối hợp với Viện Huyết thanh Ấn Độ.

Ông Chikwe Ihekweazu, Giám đốc điều hành Chương trình Khẩn cấp Y tế của WHO, nhận định nếu thử nghiệm đạt kết quả tích cực, đây sẽ là lần đầu tiên có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả của vaccine đối với virus Bundibugyo.

Theo ông, kết quả này có thể tạo bước tiến quan trọng, góp phần thay đổi phương thức ứng phó với các đợt bùng phát Ebola hiện nay và trong tương lai.

Trong bối cảnh số ca mắc tại CHDC Congo tiếp tục tăng và nguy cơ lây lan sang các quốc gia khác chưa được loại trừ, việc tăng cường giám sát dịch tễ, phát hiện sớm ca bệnh, truy vết người tiếp xúc và đẩy nhanh nghiên cứu vaccine được xem là những nhiệm vụ cấp thiết nhằm hạn chế tác động của dịch bệnh tại châu Phi.