Đề xuất bổ sung quy định xử lý hình sự với 7 tội danh mới

VHO - Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đã bổ sung quy định 7 tội danh mới tập trung chủ yếu lĩnh vực tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội phạm trong lĩnh vực an ninh mạng, sử dụng công nghệ cao, tội phạm xâm phạm an toàn công cộng...

Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được Bộ Công an trình Chính phủ. Đồng thời, đề xuất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến về hồ sơ dự án Bộ luật tại Kỳ họp không thường lệ của Quốc hội khóa XVI (dự kiến diễn ra tháng 8.2026) và thông qua dự án Bộ luật tại Kỳ họp thứ 2 (dự kiến tháng 10.2026).

Theo Bộ Công an, trên cơ sở tổng kết thực tiễn công tác đấu tranh Bộ luật Hình sự trong phòng, chống tội phạm, đã xuất hiện một số tội phạm mới gây nguy hiểm cho xã hội, tuy nhiên chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự.

Đồng thời, để tiếp tục nội luật hoá các điều ước, công ước, khuyến nghị quốc tế mà Việt Nam là thành viên, dự thảo Bộ luật Hình sự đã bổ sung quy định 7 tội danh mới tập trung chủ yếu lĩnh vực tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội phạm trong lĩnh vực an ninh mạng, sử dụng công nghệ cao, tội phạm xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, tội phạm về môi trường và tội thành lập hoặc tham gia tổ chức tội phạm.

Cụ thể: Bổ sung các tội danh về an ninh mạng, sử dụng công nghệ cao gồm: tội xâm phạm dữ liệu cá nhân; tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Việc bổ sung các tội danh này trên cơ sở tổng kết thực tiễn trong công tác đấu tranh, phòng chống nhận thấy, thực tiễn xuất hiện nhiều hành vi đang diễn ra phổ biến, công khai trên không gian mạng, xâm phạm nghiêm trọng quyền đối với dữ liệu cá nhân, đồng thời là nguồn phát sinh của nhiều loại tội phạm khác như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mở tài khoản ngân hàng, ví điện tử, tài khoản chứng khoán bằng thông tin giả, tổ chức đánh bạc, rửa tiền và quảng cáo, tiếp thị trái phép…

Mặt khác, bổ sung quy định các tội danh trên cũng nhằm phân hoá rõ về trách nhiệm hình sự, hành chính, phù hợp với các quy định pháp luật chuyên ngành về bảo vệ dữ liệu cá nhân và phù hợp với Công ước của Liên Hợp Quốc về Chống tội phạm mạng (Công ước Hà nội).

Với việc bổ sung các tội danh nêu trên, dự thảo cũng đã bổ sung nội dung loại trừ tại Điều 159 (Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác) để bảo đảm không chồng lấn về hành vi khách quan giữa các điều luật.

Dự thảo bổ sung các tội danh về môi trường gồm: “tội vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường; tội khai thác thủy sản trái phép”. 

Theo Bộ Công an, thực tiễn hiện nay, hành vi xử lý chất thải trái phép bằng nhiều hình thức như đốt, chôn, xả… đang diễn ra tràn lan tại nhiều cơ sở sản xuất, làng nghề, khu dân cư, bãi tập kết rác, gây phát tán khí độc, mùi hôi, bụi hoặc gây tiếng ồn, độ rung, mùi khó chịu vượt quy chuẩn từ hoạt động sản xuất, xây dựng, kinh doanh dịch vụ ngày càng phổ biến, kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống dân cư, sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, pháp luật xử phạt hành chính đã nhận diện các hành vi này, như xử phạt hành vi “chôn, lấp, đổ, thải hoặc đốt chất thải nguy hại” và hành vi gây tiếng ồn, độ rung vượt quy chuẩn.

Trên cơ sở quy định tại Điều 235 Bộ luật Hình sự, dự thảo Bộ luật Hình sự đã tách nội dung vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường thành 1 Điều riêng, để nhằm phân hoá về tính chất, mức độ và mức hình phạt của hành vi phạm tội.

Do đó, việc bổ sung tội danh mới này nhằm bảo đảm xử lý nghiêm các hành vi gây ô nhiễm có nguy cơ cao, tăng tính răn đe và bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe, an toàn cho cộng đồng và khắc phục khoảng trống xử lý hình sự,

Đối với Tội khai thác thủy sản trái phép, pháp luật chuyên ngành hiện hành đã xác định khai thác thủy sản bất hợp pháp là hành vi bị nghiêm cấm, nhưng Bộ luật Hình sự hiện mới xử lý chủ yếu nhóm hành vi gây hủy hoại nguồn lợi thủy sản.

Mặt khác, bổ sung quy định này là phù hợp với yêu cầu bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về thủy sản, phòng chống khai thác IUU, bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia trên biển, bảo vệ lợi ích chính đáng của ngư dân, doanh nghiệp thủy sản và nâng cao trách nhiệm quốc gia của Việt Nam trong hội nhập quốc tế.

Dự thảo cũng bổ sung các tội xâm phạm trật tự an toàn công cộng gồm: “tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt”.

Theo Bộ Công an, hiện nay, Việt Nam đã có quy định pháp luật về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, xác định rõ các hành vi bị cấm, biện pháp quản lý, kiểm soát đặc thù,…

Theo đó, Bộ luật Hình sự cần bổ sung tội danh tương ứng để xử lý các hành vi có mức độ nguy hiểm đáng kể cho xã hội để bảo đảm phù hợp với pháp luật chuyên ngành.

Bên cạnh đó, việc bổ sung các tội danh này cũng nhằm thực hiện các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Nhóm Châu Á- Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG), góp phần thúc đẩy hội nhập quốc tế trong tình hình mới.

Bộ Công an đề xuất bổ sung “Tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức”. Trên cơ sở bổ sung quy định về “nhóm tội phạm có tổ chức” dự thảo Bộ luật Hình sự tiếp tục bổ sung 1 tội danh độc lập quy định về thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức nhằm bảo đảm phân hoá trách nhiệm hình sự giữa người thành lập, chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, điều hành với người tham gia thông thường.

Việc bổ sung tội danh này cũng phù hợp với yêu cầu nội luật hóa Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, trong đó yêu cầu các quốc gia thành viên hình sự hóa hành vi tham gia vào nhóm tội phạm có tổ chức.

Đồng thời, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm núp bóng doanh nghiệp, tín dụng đen, lừa đảo, đánh bạc, mua bán người, ma túy, rửa tiền có xu hướng liên kết chặt chẽ, phân tầng vai trò, hoạt động lưu động, liên tỉnh, xuyên biên giới và lợi dụng không gian mạng để điều hành.