CHDC Congo: Dịch Ebola tái bùng phát khiến 88 người thiệt mạng

VHO - Dịch Ebola một lần nữa đẩy châu Phi vào tình trạng báo động khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức tuyên bố đợt bùng phát mới tại Cộng hòa Dân chủ Congo là “tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng mang tầm quốc tế”.

Quyết định được đưa ra trong bối cảnh số người tử vong liên tục gia tăng, virus đã vượt qua biên giới sang Uganda và giới chức y tế cảnh báo chưa có vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu cho chủng virus đang lưu hành.

Theo số liệu mới nhất từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ,ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC), đợt dịch hiện đã khiến ít nhất 88 người thiệt mạng và ghi nhận 336 ca nghi nhiễm.

WHO nhận định quy mô thực sự của đợt bùng phát vẫn chưa thể xác định đầy đủ, đồng thời cảnh báo nguy cơ lây lan khu vực đang ở mức rất cao. Tâm điểm của đợt dịch nằm tại tỉnh Ituri ở Đông Bắc Cộng hòa Dân chủ Congo, khu vực giáp biên giới Uganda và Nam Sudan.

Đây là nơi có điều kiện y tế thiếu thốn, cơ sở hạ tầng yếu kém và thường xuyên bất ổn do xung đột vũ trang kéo dài. Chính những yếu tố này khiến công tác kiểm soát dịch bệnh trở nên đặc biệt khó khăn.

WHO cho biết đợt bùng phát lần này do biến thể Ebola Bundibugyo gây ra. Đây là chủng virus được phát hiện lần đầu tiên vào năm 2007 nhưng hiện vẫn chưa có vaccine được cấp phép sử dụng.

Bộ trưởng Y tế Congo, ông Samuel-Roger Kamba, nhấn mạnh rằng: “ Chủng Bundibugyo là một trong những biến thể nguy hiểm nhất của Ebola và hiện chưa có vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu cụ thể”.

Đồng thời, Bộ trưởng cũng cho biết, chủng vi khuẩn này có tỷ lệ tử vong rất cao, có thể lên tới 50%. Điều này khiến giới chuyên gia đặc biệt lo ngại bởi các biện pháp ứng phó hiện chủ yếu dựa vào cách ly, truy vết và hỗ trợ điều trị triệu chứng.

Trong khi đó, loại vaccine Ebola hiện có chỉ được phát triển cho chủng Zaire, biến thể từng gây ra nhiều đợt dịch nghiêm trọng ở châu Phi kể từ năm 1976.

Chủng Zaire có tỷ lệ tử vong thậm chí cao hơn, dao động từ 60 đến 90%, nhưng ít nhất các quốc gia đã có công cụ phòng ngừa hiệu quả hơn sau nhiều năm nghiên cứu.

Một trong những diễn biến đáng lo ngại nhất là việc virus đã lan sang Uganda. Giới chức xác nhận một công dân Congo đã tử vong tại quốc gia láng giềng sau khi nhiễm biến thể Bundibugyo. Điều này làm dấy lên nỗi lo về một cuộc khủng hoảng y tế xuyên biên giới trong khu vực Đông Phi.

WHO cho rằng việc dịch bệnh xuất hiện tại nhiều khu vực y tế khác nhau và vượt biên giới chỉ trong thời gian ngắn cho thấy nguy cơ bùng phát trên diện rộng là rất lớn. Tổ chức này nhận định số ca nhiễm thực tế có thể cao hơn nhiều so với số liệu hiện được báo cáo.

Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) cũng phát đi cảnh báo khẩn cấp và đang chuẩn bị triển khai chiến dịch ứng phó quy mô lớn. Trish Newport, Giám đốc Chương trình Khẩn cấp của MSF, cho biết tốc độ lây lan hiện nay là “vô cùng đáng lo ngại”.

Giám đốc Trish Newport cũng cho biết: “Số ca mắc và tử vong tăng mạnh trong thời gian rất ngắn, cùng với việc virus lan qua nhiều khu vực và sang quốc gia khác, là tín hiệu cho thấy nguy cơ khủng hoảng nghiêm trọng”.

Tại nhiều địa phương ở Ituri, hệ thống y tế gần như rơi vào tình trạng quá tải. Người dân cho biết nhiều bệnh nhân không được cách ly do thiếu cơ sở điều trị, buộc phải ở lại trong cộng đồng và chăm sóc tại nhà. Điều này làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm cho người thân và nhân viên y tế.

Ông Isaac Nyakulinda, một người dân tại địa phương, cho biết trong hai tuần qua số người chết đã tăng nhanh đáng báo động. Ông nói “Không có nơi cách ly bệnh nhân. Nhiều người chết ngay tại nhà và thi thể vẫn do gia đình tự xử lý”.

Các chuyên gia y tế cho rằng đây là yếu tố đặc biệt nguy hiểm bởi Ebola lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người nhiễm bệnh. Thi thể nạn nhân cũng có khả năng phát tán virus rất mạnh nếu không được xử lý đúng quy trình an toàn sinh học.

Theo Bộ Y tế Congo, ca bệnh đầu tiên được xác định là một y tá đến khám tại cơ sở y tế ở thành phố Bunia, thủ phủ tỉnh Ituri vào ngày 24.4 với các triệu chứng nghi mắc Ebola. Người này sau đó tử vong, mở đầu cho chuỗi lây nhiễm mới.

Ebola là một trong những căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất thế giới. Virus được cho là có nguồn gốc từ dơi và có thể gây sốt cao, xuất huyết nghiêm trọng, nôn mửa, suy đa cơ quan và tử vong nhanh chóng.

Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài tới 21 ngày và người nhiễm chỉ bắt đầu lây bệnh khi xuất hiện triệu chứng. Đây là đợt bùng phát dịch Ebola thứ 17 tại Cộng hòa Dân chủ Congo, và các quan chức cảnh báo về nguy cơ lây lan cao.

Trong hơn nửa thế kỷ qua, dịch Ebola đã cướp đi khoảng 15.000 sinh mạng tại châu Phi. Cộng hòa Dân chủ Congo là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với nhiều đợt dịch lớn liên tiếp. Riêng đợt bùng phát từ năm 2018 đến 2020 đã khiến gần 2.300 người thiệt mạng.

Đợt dịch gần đây nhất tại Congo xảy ra vào tháng 8 năm ngoái ở khu vực miền trung nước này, làm ít nhất 34 người tử vong trước khi được tuyên bố chấm dứt vào tháng 12.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của biến thể Bundibugyo lần này đang tạo ra thách thức hoàn toàn mới. Không chỉ thiếu vaccine, Congo còn phải đối mặt với khó khăn hậu cần nghiêm trọng khi vận chuyển thiết bị y tế và nhân lực tới các vùng dịch xa xôi.

Quốc gia hơn 100 triệu dân này có diện tích rộng gấp bốn lần Pháp nhưng hệ thống giao thông và liên lạc vẫn rất hạn chế.

WHO hiện chưa nâng mức cảnh báo lên tình trạng đại dịch toàn cầu, nhưng nhấn mạnh nguy cơ lây lan địa phương và khu vực là rất đáng kể.

Trong bối cảnh dịch bệnh tiếp tục lan rộng và chưa có công cụ phòng ngừa hiệu quả, châu Phi đang đứng trước nguy cơ phải đối mặt với một trong những đợt Ebola nghiêm trọng nhất trong nhiều năm trở lại đây.