Cảnh báo: Ô nhiễm môi trường đe dọa sức khỏe tâm thần

VHO - Cơ quan Môi trường Châu Âu (EEA) cảnh báo rằng việc tiếp xúc với ô nhiễm, đặc biệt là ô nhiễm không khí, tiếng ồn môi trường và các hóa chất độc hại, đang trở thành yếu tố góp phần đáng kể làm gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần.

EEA kêu gọi các quốc gia thực hiện “những hành động khẩn cấp và quyết liệt” để giảm ô nhiễm, nhấn mạnh rằng ngay cả những cải thiện nhỏ về môi trường cũng có thể mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe tâm thần.

Theo EEA, sức khỏe tâm thần chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm di truyền, điều kiện kinh tế – xã hội, các yếu tố tâm lý và lối sống. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy ô nhiễm môi trường có thể đóng vai trò như một tác nhân làm trầm trọng thêm các triệu chứng hoặc góp phần vào sự khởi phát của các rối loạn tâm thần khi con người tiếp xúc lâu dài.

Ô nhiễm không khí

Việc tiếp xúc với không khí ô nhiễm từ khi còn trong bụng mẹ, trong thời thơ ấu và giai đoạn đầu tuổi thiếu niên có liên quan đến những thay đổi trong cấu trúc và chức năng của não bộ.

EEA cho biết các đánh giá hệ thống và tổng quan nghiên cứu về tác động của ô nhiễm không khí đối với bệnh trầm cảm đều cho thấy mối liên hệ đáng kể giữa việc tiếp xúc lâu dài với chất lượng không khí kém và nguy cơ mắc bệnh.

Bằng chứng đặc biệt rõ ràng đối với bụi mịn PM2.5 và khí nitơ đioxit (NO₂).

Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy những giai đoạn ô nhiễm không khí tăng cao thường đi kèm với tỷ lệ trầm cảm gia tăng. Ngoài ra, các đợt ô nhiễm ngắn hạn cũng có thể khiến các triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt trở nên nghiêm trọng hơn.

Tiếng ồn môi trường

Phần lớn các nghiên cứu về tiếng ồn môi trường tập trung vào tiếng ồn giao thông, bao gồm tiếng ồn từ đường bộ, đường sắt và máy bay.

Việc tiếp xúc thường xuyên với tiếng ồn này có thể kích hoạt phản ứng căng thẳng của cơ thể, làm gia tăng tình trạng viêm và stress oxy hóa, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần.

Trong số các nguồn gây tiếng ồn, giao thông đường bộ là yếu tố được nghiên cứu nhiều nhất. Các nghiên cứu cho thấy cứ mỗi 10 decibel (dB) tăng thêm của tiếng ồn giao thông, nguy cơ mắc trầm cảm và lo âu cũng tăng lên ở mức có thể đo lường được.

EEA cho biết tiếng ồn máy bay có mối liên hệ mạnh nhất với các rối loạn sức khỏe tâm thần khi tính theo từng decibel. Một nghiên cứu cho thấy nguy cơ trầm cảm tăng 12% khi mức tiếng ồn máy bay tăng thêm 10 dB.

Theo EEA, tiếng ồn máy bay thường gây khó chịu hơn các loại tiếng ồn giao thông khác ở cùng mức độ. Sự khó chịu này có thể làm gia tăng nguy cơ trầm cảm và lo âu.

Báo cáo của cơ quan này cũng cho thấy những người cảm thấy bị tiếng ồn làm phiền ở mức độ nghiêm trọng có tỷ lệ mắc các rối loạn tâm thần cao gấp đôi so với người khác. Trong đó, tiếng ồn máy bay là nguồn gây ảnh hưởng lớn nhất, đặc biệt đối với những nhóm dân cư dễ bị tổn thương về mặt xã hội.

Ngoài ra, EEA cho biết độ nhạy cảm với tiếng ồn của mỗi người đôi khi có mối liên hệ chặt chẽ hơn với các triệu chứng sức khỏe tâm thần so với chính mức độ tiếng ồn thực tế.

Các nghiên cứu trước đây của EEA cũng cho thấy việc tiếp xúc với tiếng ồn môi trường, đặc biệt là trong nhà, có liên quan đến tỷ lệ cao hơn của các vấn đề hành vi ở trẻ em.

Tiếp xúc với hóa chất độc hại

Theo EEA, ngay cả việc tiếp xúc với một lượng nhỏ một số hóa chất nhất định cũng có thể gây ra những hậu quả tiêu cực đối với sức khỏe, bao gồm sức khỏe tâm thần.

Cơ quan này đã phân tích nhiều nghiên cứu khoa học liên quan đến việc tiếp xúc với các hóa chất như kim loại nặng, khói thuốc thụ động, thuốc trừ sâu và các chất gây rối loạn nội tiết.

Bằng chứng rõ ràng nhất được ghi nhận đối với kim loại nặng, đặc biệt là chì, và khói thuốc thụ động. Hai yếu tố này đều có liên quan đến nguy cơ trầm cảm và tâm thần phân liệt, đặc biệt khi việc tiếp xúc xảy ra trong giai đoạn trước sinh và thời thơ ấu.

Các nghiên cứu cũng cho thấy mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với thuốc trừ sâu với nguy cơ trầm cảm, lo âu và tâm thần phân liệt.

Trong khi đó, các chất gây rối loạn nội tiết có thể can thiệp vào hệ thống hormone của cơ thể. Những chất phổ biến nhất bao gồm bisphenol A (BPA) và các hợp chất per- và polyfluoroalkyl (PFAS). Tiếp xúc với bisphenol A trong thời kỳ trước sinh được cho là có liên quan đến nguy cơ trầm cảm và lo âu ở trẻ em.