Cán bộ gây lãng phí tài sản công bị xử lý ra sao?

VHO - Từ ngày 1.7.2026, Nghị định số 267/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực, lần đầu quy định cụ thể việc xử lý kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí trong khu vực công. Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng nhằm siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý, sử dụng tài sản công và thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Không chỉ người gây lãng phí, người đứng đầu cũng phải chịu trách nhiệm

Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí nhiều năm qua luôn được Đảng, Nhà nước xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia. Bên cạnh công tác phòng, chống tham nhũng, việc ngăn chặn lãng phí ngày càng được nhấn mạnh trong chỉ đạo điều hành của Chính phủ.

Cụ thể hóa chủ trương này, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 267/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1.7.2026, quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãng phí và vi phạm trong tổ chức thực hiện pháp luật về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Điểm đáng chú ý của nghị định là mở rộng trách nhiệm không chỉ đối với cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp gây lãng phí mà còn đối với người đứng đầu, cấp phó của cơ quan, đơn vị nếu thiếu trách nhiệm, buông lỏng quản lý để xảy ra lãng phí.

Theo đó, nếu cấp dưới có hành vi gây lãng phí bị xử lý hình sự bằng hình thức phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 3 năm, người đứng đầu hoặc cấp phó liên quan có thể bị khiển trách. Trường hợp cấp dưới bị phạt tù từ trên 3 năm đến 7 năm, người quản lý có thể bị cảnh cáo; nếu bị phạt tù từ trên 7 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình thì có thể bị cách chức.

Quy định này cho thấy trách nhiệm quản lý không còn dừng ở việc "không trực tiếp vi phạm" mà gắn chặt với trách nhiệm kiểm tra, giám sát, tổ chức thực hiện và sử dụng hiệu quả nguồn lực Nhà nước.

Thiệt hại đến đâu, xử lý đến đó

Đối với cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp gây lãng phí, Nghị định 267 quy định cụ thể từng mức kỷ luật tương ứng với mức độ thiệt hại và thái độ khắc phục hậu quả.

Trường hợp vi phạm lần đầu gây thiệt hại từ 2 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 50-75 triệu đồng nhưng có tình tiết giảm nhẹ sẽ bị khiển trách.

Mức cảnh cáo được áp dụng đối với người tái phạm sau khi đã bị khiển trách hoặc gây thiệt hại lần đầu từ 50-75 triệu đồng.

Đối với cán bộ, công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý, hình thức cách chức được áp dụng nếu đã bị cảnh cáo nhưng tiếp tục tái phạm hoặc gây thiệt hại lần đầu trên 75 triệu đồng, có thái độ tiếp thu, sửa chữa và chủ động khắc phục hậu quả nhưng chưa đến mức buộc thôi việc hoặc bãi nhiệm.

Đáng chú ý, buộc thôi việc sẽ được áp dụng đối với công chức, viên chức tái phạm sau khi đã bị xử lý kỷ luật ở mức cao hoặc trường hợp gây thiệt hại trên 75 triệu đồng, không có thái độ tiếp thu, không chủ động khắc phục hậu quả và có tình tiết tăng nặng theo quy định của pháp luật.

Ngoài các hình thức kỷ luật, người gây lãng phí còn phải bồi thường tương ứng với thiệt hại đã gây ra, qua đó tăng tính răn đe và bảo đảm nguyên tắc người gây thiệt hại phải chịu trách nhiệm về hậu quả do mình gây ra.

Một điểm mới khác là nghị định không chỉ xử lý hành vi gây lãng phí trực tiếp mà còn xử lý cả các hành vi không ban hành hoặc chậm ban hành, sửa đổi, bổ sung các quy định về định mức, tiêu chuẩn, chế độ, dẫn đến lãng phí nguồn lực nhà nước. Những hành vi cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; giải quyết khiếu nại, tố cáo về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí cũng thuộc diện bị xem xét kỷ luật.

Đối với trường hợp cán bộ, công chức, viên chức thực hiện theo mệnh lệnh của cấp trên mà không biết đó là mệnh lệnh trái pháp luật, nghị định quy định được xem xét giảm nhẹ mức kỷ luật.

Hoàn thiện cơ chế để ngăn chặn lãng phí tài sản công

Việc ban hành Nghị định 267 diễn ra trong bối cảnh Chính phủ đang quyết liệt triển khai nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công, đặc biệt sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Thủ tướng Chính phủ nhiều lần yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương rà soát, xử lý trụ sở, đất đai và tài sản công dôi dư, không để xảy ra tình trạng bỏ hoang, sử dụng sai mục đích hoặc kéo dài gây thất thoát, lãng phí.

Bộ Tài chính cũng liên tục đôn đốc các địa phương xây dựng phương án xử lý tài sản công sau sắp xếp, bảo đảm khai thác hiệu quả nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo các chuyên gia, lãng phí không chỉ là thiệt hại về tiền bạc mà còn làm mất cơ hội phát triển, giảm hiệu quả đầu tư công và ảnh hưởng đến niềm tin của người dân đối với bộ máy quản lý.

Trong bối cảnh đó, Nghị định 267 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn để xác định trách nhiệm của từng cá nhân, từ người trực tiếp thực hiện đến người đứng đầu cơ quan, đơn vị.

Cùng với các quy định về quản lý tài sản công, đầu tư công và thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, đây là cơ sở quan trọng để nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, sử dụng hiệu quả hơn từng đồng ngân sách và từng tài sản thuộc sở hữu Nhà nước, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.