Bốn ưu tiên để giáo dục từng bước làm chủ AI

VHO - Xây dựng nền tảng dữ liệu và học liệu số; đổi mới dạy và học; quản trị AI an toàn, có trách nhiệm; tăng cường hợp tác quốc tế là bốn ưu tiên của giáo dục Việt Nam trong ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số.

Sáng 8.10 tại Hà Nội, Bộ GD&ĐT khai mạc Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026. Hội nghị diễn ra trong hai ngày 8-9.10, với sự tham dự của gần 1.000 đại biểu đến từ 40 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Phát biểu tại phiên khai mạc, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, làm việc và sáng tạo. Công nghệ mở ra những cơ hội lớn cho giáo dục, đồng thời đặt ra thách thức về độ tin cậy của thông tin, đạo đức, bản quyền, an toàn dữ liệu, liêm chính học thuật và khoảng cách số.

Giáo dục vì vậy không thể chỉ đặt câu hỏi người học cần được trang bị thêm những kỹ năng gì. Người thầy, nhà trường và cả hệ thống giáo dục cũng phải thay đổi để không chỉ thích ứng mà còn từng bước làm chủ, định hướng việc sử dụng AI vì sự phát triển của con người.

Người học cần có năng lực tự học, tư duy độc lập, phản biện, sáng tạo và khả năng làm việc cùng AI. Người thầy không chỉ truyền đạt tri thức mà phải trở thành người thiết kế hoạt động học tập, hướng dẫn, truyền cảm hứng và định hướng giá trị. Nhà trường và cơ quan quản lý phải đổi mới phương thức tổ chức, quản trị, đánh giá và bảo đảm chất lượng.

Giá trị của công nghệ không nằm ở việc sử dụng nhiều hay ít, mà ở việc công nghệ có giúp người học tiến bộ, nhà giáo thực hiện tốt hơn vai trò của mình, nhà trường vận hành hiệu quả và cơ hội học tập được mở rộng công bằng hơn hay không.

Từ yêu cầu đó, bốn ưu tiên của giáo dục Việt Nam trong ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số được đặt ra.

Ưu tiên thứ nhất là xây dựng nền tảng dữ liệu và học liệu số thống nhất, an toàn, có khả năng kết nối và sử dụng chung; biến dữ liệu thành nguồn lực phục vụ người học, nhà giáo và công tác quản lý giáo dục, hướng tới phát triển nền tảng giáo dục thông minh quốc gia.

Thứ hai, đổi mới dạy và học, phát triển năng lực làm chủ công nghệ của cả người học và nhà giáo. Mục tiêu không phải để AI suy nghĩ thay con người, mà giúp con người học tốt hơn, sáng tạo hơn và tạo ra giá trị cao hơn. Năng lực số và năng lực AI cần trở thành một phần trong quá trình phát triển nghề nghiệp thường xuyên của nhà giáo.

Thứ ba, đổi mới quản trị, thúc đẩy ứng dụng AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm. Việc sử dụng công nghệ phải đi cùng nhận thức đầy đủ về khả năng và giới hạn của AI; bảo đảm quyền riêng tư, bản quyền, liêm chính học thuật, quyền lợi của người học và trách nhiệm của con người.

Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi, chia sẻ và cùng phát triển trong lĩnh vực công nghệ số và AI. Những cơ hội và thách thức của chuyển đổi số đều vượt qua biên giới quốc gia; không hệ thống giáo dục nào có thể tự giải quyết đầy đủ các vấn đề về công nghệ, dữ liệu, tiêu chuẩn đạo đức, nhân lực và khoảng cách số.

Việt Nam mong muốn tiếp cận những thành tựu tiên tiến của thế giới, đồng thời sẵn sàng đóng góp tri thức, kinh nghiệm, nguồn nhân lực và sáng kiến; thúc đẩy các chương trình hợp tác cụ thể về dữ liệu giáo dục, ứng dụng AI trong dạy học, đánh giá và quản trị, bồi dưỡng nhà giáo, xây dựng các chuẩn mực về đạo đức, an toàn và trách nhiệm.

Chia sẻ quan điểm tại Hội nghị, Nữ Nam tước Smith xứ Malvern, Quốc vụ khanh phụ trách Kỹ năng, Bộ Giáo dục Vương quốc Anh cho rằng AI, kỹ thuật tiên tiến và công nghệ số đang thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi người lao động có kiến thức kỹ thuật, năng lực số, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với công nghệ mới.

Giáo dục kỹ thuật và giáo dục nghề nghiệp được xem là những thành phần thiết yếu của hệ thống giáo dục hiện đại. Để đáp ứng yêu cầu mới, cần tăng cường kết nối giữa cơ sở giáo dục với doanh nghiệp, đầu tư cho giáo viên, giảng viên và tạo thêm cơ hội để người học có trải nghiệm quốc tế.

Ông Stefaan Hermans, Tổng Cục trưởng phụ trách hợp tác quốc tế, giáo dục, thanh niên, thể thao và văn hóa của Ủy ban châu Âu nhấn mạnh, chuyển đổi số không chỉ xoay quanh nền tảng, thiết bị hay AI, mà còn liên quan đến con người, thể chế và cách thức tạo ra, chia sẻ, vận dụng tri thức.

Quá trình này đòi hỏi sự lãnh đạo, chính sách phù hợp, đội ngũ nhà giáo có năng lực số, phương pháp đổi mới trong dạy và học, cùng quan hệ hợp tác giữa cơ sở giáo dục với ngành công nghiệp và xã hội. Các cơ hội hợp tác của châu Âu cần được kết nối với những ưu tiên của Việt Nam để chuyển hóa thành kết quả cụ thể.

Bà Silvia Danailov, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam cho rằng cần đầu tư vào con người và hệ thống, không chỉ đầu tư vào công nghệ. Giáo viên, cán bộ quản lý và hệ thống giáo dục là những nhân tố quyết định việc công nghệ có thể chuyển hóa thành trải nghiệm và kết quả học tập tốt hơn hay không.

Công bằng cần được đặt ra ngay từ khâu thiết kế để chuyển đổi số góp phần thu hẹp khoảng cách học tập. Quyền trẻ em, sự an toàn và bảo vệ dữ liệu cũng phải được tích hợp ngay từ đầu khi ứng dụng AI và các hệ thống số trong giáo dục.

Trong khuôn khổ phiên khai mạc đã diễn ra lễ ký kết Bản ghi nhớ về hợp tác giáo dục giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland, cùng hoạt động ký kết, trao đổi các biên bản ghi nhớ hợp tác giáo dục.

Những kết quả của Hội nghị không chỉ được đo bằng số lượng ý tưởng hoặc thỏa thuận được đưa ra, mà còn bằng các chương trình được triển khai, giải pháp được thử nghiệm và những thay đổi thực chất trong nhà trường.