Bản lĩnh là “tấm lá chắn mềm”

VHO - Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, công nghệ mở rộng cơ hội học tập, sáng tạo và kết nối, nhưng cũng đặt người trẻ trước những luồng thông tin và giá trị trái chiều. Giữa dòng chảy ấy, nguy cơ “lệch chuẩn” từ nhận thức đến hành vi đặt ra yêu cầu cấp thiết về bản lĩnh và khả năng làm chủ của người trẻ.

 Hiện nay, không gian số đã len sâu vào đời sống, trở thành môi trường học tập, làm việc, giao tiếp và định hình nhận thức của một bộ phận giới trẻ. Internet, mạng xã hội mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, thúc đẩy sáng tạo, phát triển kinh tế và giao lưu văn hóa, nhưng đồng thời cũng đặt giới trẻ đứng trước những tác động ngày càng phức tạp.

Cùng với dòng thông tin chính thống, tích cực, môi trường số cũng đang bị phủ lấp bởi không ít tin giả, độc hại, được tạo dựng tinh vi. Những nội dung này khoác lên mình hình thức bắt mắt, cách diễn đạt lấp lửng, nửa đúng nửa sai, thậm chí được hỗ trợ bởi AI để tạo hình ảnh xuyên tạc, châm biếm, từ đó tác động đến nhận thức của người trẻ về lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc và những giá trị được hun đúc qua các thời kỳ.

Trong bối cảnh đó, bản lĩnh chính trị trở thành “tấm lá chắn mềm”, giúp người trẻ giữ vững định hướng trước. Bản lĩnh không chỉ thể hiện ở sự vững vàng về lập trường, mà còn thể hiện ở khả năng phân biệt đúng - sai, tích cực - tiêu cực, biết chọn lọc, kiểm chứng thông tin và có trách nhiệm với mỗi hành vi trên không gian mạng.

TS. Nguyễn Huy Phòng (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) bày tỏ, sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà… Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”. Qua mỗi thời kỳ phát triển của đất nước, thanh niên luôn giữ vị trí, vai trò quan trọng, là lực lượng tiên phong, xung kích trong nhiều phong trào. Bằng bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng của tuổi trẻ, những hành động tích cực của thanh niên đã góp phần lan tỏa các giá trị nhân văn, khơi dậy và cổ vũ tinh thần dấn thân, cống hiến trong xã hội.

Trong bối cảnh hiện nay, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo, thế hệ trẻ càng cần phát huy những phẩm chất tốt đẹp đã được định hình, hun đúc qua lịch sử như: Lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết, khát vọng sáng tạo, tinh thần xung kích trên mọi lĩnh vực, sẵn sàng dấn thân, cống hiến cho sự phát triển bền vững của đất nước và trường tồn của dân tộc… Cùng với đó, trước những yêu cầu ngày càng cao của thời đại mới, giới trẻ cần chủ động học tập, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm chủ khoa học, công nghệ; nuôi dưỡng tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Từ đó, phát huy trí tuệ, sức sáng tạo của tuổi trẻ thông qua những sáng kiến, phát minh và hành động thiết thực, đóng góp vào quá trình phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Để thế hệ trẻ đủ sức thích ứng với những biến đổi nhanh chóng của đời sống hiện đại, việc bồi đắp bản lĩnh chính trị là điều cần thiết. Mục tiêu không phải tách người trẻ khỏi những tác động đa chiều của thời đại, mà tạo dựng nền tảng đủ vững để mỗi người biết nhận diện, lựa chọn, tự điều chỉnh và chịu trách nhiệm trước những lựa chọn của mình.

TS. Nguyễn Huy Phòng khẳng định, bản lĩnh chính trị của mỗi người được hình thành qua quá trình rèn luyện, phấn đấu và hoạt động thực tiễn. Từ trải nghiệm của bản thân, mỗi người từng bước tích lũy kinh nghiệm, hoàn thiện nhận thức và củng cố chính kiến. Để rút ngắn quá trình đó, giới trẻ phải chủ động học hỏi kinh nghiệm của các thế hệ đi trước, tiếp nhận những giá trị đã được vun đắp, trao truyền qua nhiều thế hệ. Bên cạnh đổi mới công tác giáo dục, tuyên truyền về đạo đức cách mạng theo phương thức truyền thống, cần đầu tư xây dựng các chương trình văn hóa, nghệ thuật có nội dung nhân văn, lành mạnh, được thể hiện sinh động, hấp dẫn trên nền tảng công nghệ. Qua đó, những giá trị lịch sử, văn hóa được truyền tải gần gũi hơn với giới trẻ, khơi dậy niềm tự hào, ý thức về bản sắc dân tộc, cùng tinh thần sáng tạo và khát vọng cống hiến.

Tuy nhiên, khi môi trường số ngày càng có nhiều tác động sâu, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cũng cần được đặt trong chính không gian này. ThS. Nguyễn Thị Yên (Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển hệ sinh thái số theo hướng góp phần hình thành và lan tỏa những chuẩn mực tích cực của con người Việt Nam. Trong đó, các hệ thống gợi ý nội dung cần được thiết kế, vận hành và giám sát có trách nhiệm, ưu tiên những nội dung nhân văn, tôn trọng lịch sử, văn hóa, bản sắc dân tộc; đồng thời hạn chế sự lan truyền của nội dung độc hại, kích động thù hận, phân biệt đối xử và bạo lực.

Ở phía người dùng, ThS. Nguyễn Thị Yên nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực số để mỗi cá nhân chủ động trước dòng thông tin đa chiều. Người dùng cần biết đánh giá nguồn tin, nhận diện thiên lệch, phân tích bối cảnh và kiểm chứng trước khi tin hoặc chia sẻ. Cùng với kỹ năng, cần hình thành văn hóa ứng xử số dựa trên sự tôn trọng, trách nhiệm và ý thức về tác động của mỗi phát ngôn, hành vi đối với cộng đồng.

Để những năng lực ấy trở thành thói quen, giáo dục năng lực số và đạo đức số cần được triển khai từ nhà trường, mở rộng tới gia đình và cộng đồng, với nội dung phù hợp từng nhóm đối tượng. Sự tham gia của cơ quan truyền thông, tổ chức xã hội và doanh nghiệp công nghệ cũng cần được phát huy, góp phần tạo dựng một môi trường số nơi người trẻ vừa được tiếp cận tri thức, vừa có khả năng tự chủ, chọn lọc và chịu trách nhiệm với những gì mình tiếp nhận, tạo ra và lan tỏa.