Bài 2: Bữa ăn bị cắt xén và nguy cơ xâm phạm an ninh dinh dưỡng học đường

VHO - Ngay sau khi vụ gần 300 tấn thịt lợn bệnh bị phát hiện tuồn vào chuỗi cung ứng thực phẩm cho trường học, nhiều vấn đề khác liên quan đến bếp ăn mất vệ sinh, thực phẩm kém chất lượng, suất ăn thiếu định lượng tiếp tục bị phát hiện. Những vụ việc nối tiếp nhau không chỉ đẩy sự bức xúc của phụ huynh lên cao, mà còn dấy lên lo ngại về an ninh dinh dưỡng học đường.

Bữa ăn học đường: Bao giờ phụ huynh yên tâm? Bài 1: Lỗ hổng “chết người” và sự sụp đổ của thành trì kiểm dịch

Thực phẩm nhiễm khuẩn, dễ dàng “đấu trộn”

Ngay sau khi vụ gần 300 tấn thịt lợn bệnh bị phát hiện tuồn vào chuỗi cung ứng thực phẩm cho trường học, nhiều vấn đề khác liên quan đến bếp ăn mất vệ sinh, suất ăn thiếu định lượng tiếp tục bị phát hiện, khiến dư luận thêm bức xúc, phụ huynh thêm lo lắng.

Mới đây, Báo Văn Hóa đã ghi nhận vụ việc mẫu thịt lợn cung cấp cho Trường Mầm non Hòa Bình (xã Văn Lăng, tỉnh Thái Nguyên) dương tính với vi khuẩn E.coli và virus dịch tả lợn châu Phi.

Theo thông tin từ phụ huynh, ngày 25.3, trường học mất điện nên một nhân viên nhà trường đã nhờ một phụ huynh mang thịt ra ngoài xay để kịp chuẩn bị bữa ăn trưa cho học sinh. Khi mang đi xay, phụ huynh này đã phát hiện điều bất thường của những miếng thịt khi phần mỡ có màu vàng lạ. Phụ huynh này đã giữ lại một miếng thịt làm mẫu và báo với nhân viên nhà trường về sự bất thường này, đề nghị nhà trường không nên nấu phần thịt này cho học sinh ăn.

Tuy nhiên, phía nhà trường vẫn khẳng định nguồn thực phẩm có đầy đủ hồ sơ, giấy tờ, bảo đảm an toàn. Không yên tâm với giải thích này, một nhóm phụ huynh đã thống nhất lấy mẫu thịt tại trường và góp tiền gửi xét nghiệm độc lập tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam để kiểm tra đối chứng. Kết quả cho thấy có 2 mẫu dương tính với vi khuẩn E.coli và virus dịch tả lợn Châu Phi.

Ngày 8.4, UBND xã Văn Lăng tổ chức công bố thông tin liên quan vụ việc thịt lợn có dấu hiệu bất thường được sử dụng trong bữa ăn tại Trường Mầm non Hòa Bình. Theo công bố, kết quả kiểm định xác định thịt dùng để nấu ăn cho trẻ tại trường không đảm bảo, từ đó xem xét trách nhiệm các cá nhân, tập thể liên quan,  tạm đình chỉ bà Nguyễn Thị Minh Khoái, Hiệu trưởng nhà trường trong thời hạn 15 ngày.

Không chỉ tại Thái Nguyên, tại Trường Tiểu học Đinh Tiên Hoàng (Ninh Bình), báo chí cũng vừa khui ra những bất ổn trong bữa ăn bán trú, từ suất ăn thiếu định lượng đến sự chênh lệch giữa giấy tờ và thực tế. Theo đó, bữa trưa gồm thịt gà, đậu phụ và canh bí. Trên giấy tờ, lượng thịt gà được công bố là 98kg cho hơn một nghìn khẩu phần; sau chế biến còn khoảng 70kg, tương đương khoảng 65g thịt gà chín mỗi suất.

 Tuy nhiên, hình ảnh ghi nhận cho thấy chỉ có 38kg là thịt gà nguyên, còn lại là 60kg thịt gà lẫn xương để nấu canh. Khi được hỏi, nhân viên bếp cho biết 65g khẩu phần bao gồm cả thịt gà, nước thịt và xương nấu canh. Một chi tiết khác cũng gây chú ý: trong khi một học sinh chưa có suất cơm được giải thích là “không ăn được thịt gà”, chính em này sau đó lại khẳng định mình vẫn ăn được thịt gà.

Đó là những vụ việc đã bị đưa ra ánh sáng. Trong thực tế, không loại trừ còn nhiều bữa ăn học đường đã bị “cắt xén” một cách tinh vi thông qua thủ đoạn “đấu trộn” thực phẩm.

Một phụ huynh có con học tiểu học tại Hà Nội cho biết, sau vụ gần 300 tấn thịt lợn bẩn bị phanh phui, nhà trường đã gửi lên nhóm phụ huynh một số bằng chứng để “trấn an”, như giấy chứng nhận an toàn thực phẩm của đơn vị cung cấp và hình ảnh một túi thịt có dán tem cùng mã QR. Tuy nhiên, “soi” kỹ túi thịt, chúng tôi phát hiện ra một điều rất đáng chú ý: dù dán tem nhãn nhưng bao bì không hề ghi rõ khối lượng và cũng không hề có niêm phong.

Dưới góc độ quản lý an toàn thực phẩm, túi thịt được dán tem nhưng thiếu đi các thông số giới hạn và không niêm phong chẳng khác nào một “tờ séc khống”. Với kẽ hở này, những kẻ trục lợi hoàn toàn có thể dùng hóa đơn nhập 10kg thịt sạch để làm “bùa hộ mệnh” đối phó với đoàn kiểm tra hay Ban đại diện cha mẹ học sinh; nhưng ngay sau đó, hàng chục kg thịt bèo nhèo, trôi nổi ngoài chợ dân sinh vẫn có thể bị trộn vào để chế biến mà không để lại dấu vết rõ ràng.

Bữa ăn bán trú vốn là nơi phụ huynh gửi gắm niềm tin vô điều kiện. Thế nhưng, đằng sau những cánh cổng trường khép kín với lý do “đảm bảo vệ sinh”, các bếp ăn đang dần trở thành một “vùng cấm” mập mờ. Sự thiếu minh bạch này khiến phụ huynh không có điều kiện kiểm chứng chất lượng thực tế của bữa ăn, trong khi nguy cơ mất an toàn vệ sinh, thiếu định lượng và thiếu dinh dưỡng vẫn hiện hữu.

Nguy cơ xâm phạm an ninh dinh dưỡng học đường

Dưới góc độ an ninh dinh dưỡng học đường, bà Nguyễn Thị Mai Thoa, đại biểu chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, an ninh dinh dưỡng không chỉ là việc mọi người được tiếp cận thực phẩm, mà phải là thực phẩm an toàn, bảo đảm chất lượng. Với môi trường học đường, yêu cầu này càng nghiêm ngặt hơn, bởi thực phẩm cung cấp cho học sinh không chỉ cần bảo đảm cân bằng dinh dưỡng theo lứa tuổi, mà trước hết phải bảo đảm dinh dưỡng an toàn.

Theo bà Mai Thoa, khoa học đã chứng minh dinh dưỡng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em, quyết định tầm vóc, thể lực và trí lực trong suốt cuộc đời. Nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore đã coi bữa ăn học đường là một công cụ chiến lược để nâng cao tầm vóc và sức khỏe dân tộc.

Trong khi đó, trẻ em Việt Nam hiện vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức về dinh dưỡng như suy dinh dưỡng thấp còi ở một số địa bàn miền núi, vùng dân tộc thiểu số; tỷ lệ thừa cân, béo phì gia tăng nhanh ở đô thị; tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng còn kéo dài.

Vì vậy, việc bảo đảm bữa ăn cân bằng, đủ vi chất, phù hợp từng nhóm tuổi là yêu cầu lớn đặt ra đối với khoảng 26.000 bếp ăn ở bậc mầm non, khoảng 5.000 trong số 15.000 trường tiểu học và nhiều cơ sở giáo dục khác có tổ chức bữa ăn học đường.

Đáng chú ý, theo tài liệu kèm Quyết định số 2195/QĐ-BGDĐT ngày 10.8.2022 của Bộ GD&ĐT, gần 40% số trường có bếp ăn tập thể, căng tin chưa đáp ứng yêu cầu vệ sinh, an toàn thực phẩm; công tác quản lý, giám sát bữa ăn học đường còn hạn chế. Theo bà Mai Thoa, thực trạng đó cho thấy những vụ việc bức xúc thời gian qua chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.

Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Mai Thoa cho rằng việc tăng cường quản lý vệ sinh, an toàn thực phẩm trong trường học là yêu cầu tất yếu. Theo đó, Bộ Y tế cần chủ trì, phối hợp với Bộ GD&ĐT xây dựng tiêu chuẩn dinh dưỡng cho bữa ăn học đường và các thực phẩm, đồ uống bán tại căng tin; quy định điều kiện, tiêu chuẩn cao hơn đối với thực phẩm cung cấp cho nhà trường; tăng cường hơn nữa thanh tra, kiểm tra, giám sát chất lượng và an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể, căng tin trường học và nguồn cung ứng;

Xử lý nghiêm vi phạm, công khai kết quả giám sát để tạo răn đe và nâng cao trách nhiệm của các cơ sở giáo dục, các đối tượng liên quan. Bên cạnh đó, công tác thanh tra, kiểm tra cũng phải gắn với hỗ trợ, hướng dẫn nhà trường và doanh nghiệp cung cấp suất ăn cải thiện chất lượng bữa ăn, bảo đảm cân đối dinh dưỡng, góp phần nâng cao sức khỏe học sinh.

Theo bà Mai Thoa, trẻ em là nhóm đối tượng đặc biệt nhạy cảm. Nếu không có giải pháp quản lý chặt chẽ, lâu dài để bảo đảm an ninh dinh dưỡng học đường, hậu quả không chỉ dừng ở sức khỏe trước mắt, mà còn ảnh hưởng đến tầm vóc, thể lực và chất lượng phát triển của cả một thế hệ người Việt.

(Còn nữa)