Bài 1 - Khi SGK trở thành gánh nặng đầu năm học

VHO - Sách giáo khoa (SGK) từ nhiều năm nay luôn là vấn đề được xã hội quan tâm, không chỉ ở nội dung, chương trình, phương pháp dạy học, mà còn ở chi phí đầu năm học đối với mỗi gia đình. Trong bối cảnh chi tiêu sinh hoạt ngày càng gia tăng, khoản tiền mua SGK và học liệu cho con em vào mỗi mùa khai trường trở thành mối lo thường trực của không ít phụ huynh.

Mỗi mùa tựu trường là mỗi lần “cân não” chi tiêu

Mỗi năm, khi năm học mới cận kề, câu chuyện chi tiêu cho con em lại trở thành mối bận tâm lớn của nhiều gia đình. Đồng phục, giày dép, đồ dùng học tập, học phí và các khoản đóng góp đầu năm… tất cả đều phải chuẩn bị trong một khoảng thời gian ngắn. Trong bức tranh chi tiêu ấy, SGK luôn là khoản bắt buộc, không thể trì hoãn hay thay thế.

Theo phản ánh của phụ huynh, chi phí cho một bộ SGK đầy đủ, gồm SGK chính khóa và các tài liệu học tập kèm theo, hiện ở mức không dưới 500.000 đồng. Với gia đình có một con đi học, đây đã là khoản phải tính toán; với những gia đình có hai, ba con học ở các cấp khác nhau, chi phí cộng dồn trở thành áp lực đáng kể, nhất là trong bối cảnh thu nhập còn bấp bênh, chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

Tại các khu công nghiệp, vùng ven đô – nơi tập trung đông công nhân, lao động tự do thì áp lực này càng rõ. Nhiều phụ huynh chia sẻ, họ không tiếc tiền cho việc học của con, nhưng lo ngại vì các khoản chi đầu năm học dồn dập trong thời gian ngắn, trong đó SGK là khoản không thể cắt giảm.

Bên cạnh bộ SGK chính khóa, học sinh ở nhiều địa phương còn phải mua thêm sách bài tập, sách bổ trợ, tài liệu luyện tập theo yêu cầu của trường hoặc lớp. Mỗi cuốn sách riêng lẻ không quá đắt, nhưng khi cộng đủ “bộ”, tổng chi phí tăng lên đáng kể, buộc nhiều gia đình, nhất là các hộ thu nhập trung bình – thấp, phải cân nhắc rất kỹ. Vì vậy, câu chuyện SGK không chỉ là vấn đề chi tiêu, mà còn tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế của từng gia đình.

Anh Nguyễn Văn Tiến (phường Hạc Thành, Thanh Hóa), phụ huynh có hai con đang học lớp 5 và lớp 1, cho biết gia đình rất phấn khởi khi nghe thông tin về chủ trương tiến tới miễn phí SGK. Theo anh, nhiều năm nay, mỗi dịp tựu trường luôn là thời điểm gia đình phải “cân não” chi tiêu. “Hiện nay, mỗi bộ SGK có giá từ vài trăm nghìn đồng. Tính cả sách bài tập và tài liệu học tập đi kèm, tổng chi phí mỗi năm lên tới gần một triệu đồng”, anh Tiến chia sẻ. Với gia đình sống chủ yếu bằng lương, khoản tiền này là áp lực không nhỏ.

Anh Tô Văn Tùng (xã Quảng Bình, Thanh Hóa), hiện có ba con theo học ở cả ba cấp: tiểu học, THCS và THPT, cho biết chi phí sách vở đầu năm học luôn là nỗi lo lớn đối với gia đình làm nông. “Mỗi bộ chỉ vài trăm nghìn đồng nhưng cộng lại thành khoản tiền rất lớn đối với gia đình”, anh Tùng nói. Theo anh, đầu năm học, gia đình không chỉ lo tiền SGK mà còn phải chi cho quần áo, đồ dùng học tập và các khoản đóng góp theo quy định. “SGK là khoản không thể thiếu, dù khó khăn đến đâu cũng phải mua đủ cho các con”, anh chia sẻ.

Thể hiện sự quan tâm lâu dài của Nhà nước đối với giáo dục và đời sống người dân

Nhiều phụ huynh nhấn mạnh rằng chính sách miễn phí SGK không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ trước mắt, mà còn thể hiện sự quan tâm lâu dài của Nhà nước đối với giáo dục và đời sống người dân. Anh Lê Thế Bắc (44 tuổi, viên chức tại TP.HCM), có hai con đang theo học bậc tiểu học và THCS, cho biết gia đình anh rất phấn khởi khi nghe thông tin về chủ trương này. “Đối với gia đình làm viên chức như chúng tôi, thu nhập không cao, việc giảm được chi phí SGK sẽ giúp nhẹ bớt gánh nặng sinh hoạt hằng tháng. Quan trọng hơn, con cái được tiếp cận sách vở đầy đủ, đồng đều ngay từ đầu năm học”, anh Bắc bày tỏ.

Cùng chung quan điểm, anh Thái Hòa, phụ huynh có hai con học lớp 1/6 Trường tiểu học Nguyễn Hiền và lớp 7/4 Trường THCS Bình An, phường An Khánh (TP.HCM), cho rằng chính sách miễn phí SGK là một bước tiến tích cực, góp phần chia sẻ áp lực tài chính với các gia đình có đông con. Theo anh Hòa, dù chi phí SGK không phải là khoản lớn nhất trong chi tiêu giáo dục, nhưng cộng dồn nhiều năm và nhiều con thì vẫn là gánh nặng đáng kể đối với những gia đình có thu nhập trung bình.

Chia sẻ với phóng viên, chị Lê Thúy Bình, phụ huynh học sinh Lê An, lớp 5/1 Trường Tiểu học Nguyễn Chí Thanh, phường Diên Hồng (TP.HCM), bày tỏ sự vui mừng khi biết Nhà nước có chủ trương cung cấp miễn phí SGK cho học sinh từ năm 2030. Theo chị, đây là chính sách rất thiết thực, giúp giảm đáng kể chi phí đầu năm học cho các gia đình, nhất là những hộ có hoàn cảnh khó khăn, vùng sâu, vùng xa.

“Chính sách miễn phí SGK không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ tài chính, mà còn thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với quyền tiếp cận giáo dục bình đẳng của mọi học sinh, không phân biệt hoàn cảnh. Khi điều kiện học tập cơ bản được bảo đảm, học sinh sẽ yên tâm hơn trong việc học tập, còn phụ huynh cũng bớt áp lực trong việc lo liệu chi phí đầu năm học”, chị Bình nói.

Không chỉ phụ huynh, nhiều học sinh cũng bày tỏ niềm vui khi biết thông tin về chủ trương miễn phí SGK. Em Lê Huỳnh Thế Bảo, học sinh lớp 9 Trường THCS Minh Đức (phường Cầu Ông Lãnh, TP.HCM) chia sẻ: “Khi được miễn phí SGK, các bạn sẽ đỡ áp lực hơn, có đủ sách để học ngay từ đầu năm, không phải mượn hay dùng lại sách cũ bị thiếu trang. Việc có đầy đủ sách vở ngay từ đầu năm học giúp học sinh tự tin hơn trong học tập và theo kịp chương trình”.

Từ áp lực đời sống đến lựa chọn chính sách an sinh

Chính sách giáo dục không thể đứng ngoài đời sống. Mọi định hướng cải cách, mọi nghị quyết lớn đều phải trả lời được câu hỏi: chính sách đó giải quyết vấn đề gì của người dân, tác động ra sao đến cuộc sống hằng ngày của họ. Trong bối cảnh đó, chủ trương tiến tới miễn phí SGK được đặt ra không phải ngẫu nhiên, mà xuất phát từ nhận thức ngày càng rõ ràng về vai trò của giáo dục như một trụ cột an sinh xã hội.

Mục tiêu đến năm 2030 cung cấp miễn phí SGK cho tất cả học sinh đã được xác định trong Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22.8.2025 của Bộ Chính trị và được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 281/NQ-CP ngày 15.9.2025 của Chính phủ. Đây không chỉ là một quyết định quản lý giáo dục, mà còn là sự lựa chọn chính sách mang tính nhân văn, nhằm bảo đảm công bằng trong tiếp cận tri thức, thu hẹp khoảng cách giữa các nhóm đối tượng trong xã hội.

Ở góc độ xã hội, khi SGK – công cụ học tập cơ bản nhất được bảo đảm bằng chính sách công, quyền học tập của trẻ em không còn phụ thuộc vào khả năng chi trả ngay từ đầu năm học. Điều đó có ý nghĩa đặc biệt đối với những gia đình đông con, gia đình ở vùng khó khăn, nơi mỗi khoản chi vài trăm nghìn đồng đều phải cân nhắc. Chính sách này, vì vậy, không chỉ giải quyết bài toán chi phí trước mắt, mà còn góp phần tạo nền tảng bình đẳng hơn trong giáo dục.

Từ góc nhìn dài hạn, việc Nhà nước bảo đảm SGK cho học sinh cũng là một khoản đầu tư cho nguồn nhân lực. Khi mọi học sinh đều có điều kiện học tập cơ bản như nhau, cơ hội phát triển cá nhân được mở rộng, chất lượng nguồn lao động trong tương lai được nâng lên. Đây là lợi ích không thể đo đếm ngay, nhưng có ý nghĩa bền vững đối với sự phát triển của đất nước.

Đặt chủ trương miễn phí SGK trong mối liên hệ với đời sống phụ huynh, với những câu chuyện rất cụ thể mỗi mùa khai trường, có thể thấy rõ mạch nối giữa chính sách và thực tiễn. Đó không phải là sự “ban phát”, mà là sự đáp ứng một nhu cầu có thật, một yêu cầu chính đáng của xã hội. Khi chính sách chạm đến đúng điểm nghẽn của đời sống, hiệu quả xã hội sẽ rõ ràng hơn, niềm tin của người dân vào chủ trương của Đảng, Nhà nước cũng được củng cố.

Từ gánh nặng chi phí SGK của từng gia đình, đến quyết sách tiến tới miễn phí SGK ở tầm quốc gia, là một quá trình chuyển hóa rất rõ của tư duy chính sách: từ chỗ coi học liệu là trách nhiệm riêng của phụ huynh, sang chỗ coi đó là một nội dung an sinh xã hội cần được Nhà nước bảo đảm. Đó là bước đi phù hợp với yêu cầu phát triển, với mục tiêu xây dựng một xã hội học tập, nơi mọi công dân đều có cơ hội tiếp cận tri thức một cách công bằng.