AI trở thành “mắt thần” giúp tầm soát ung thư phổi

VHO - Với khả năng nhận diện các nốt phổi siêu nhỏ và đưa ra xác suất ác tính lên tới 97%, trí tuệ nhân tạo (AI) đang đóng vai trò như một “trợ lí thông minh”, giúp bác sĩ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm.

Đột phá từ hệ thống AI “Make in Bạch Mai”

Ung thư phổi thường diễn tiến âm thầm, khiến khoảng 85% bệnh nhân chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn. Để giải quyết bài toán này, Bệnh viện Bạch Mai đã phối hợp cùng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) và các bệnh viện, viện nghiên cứu khác, phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo “Make in Bạch Mai” tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu.

Hiện tại, Bệnh viện Bạch Mai đã xây dựng được 3 mô hình về chẩn đoán ung thư phổi dựa trên phân tích dữ liệu lớn và AI.

Trong đó, mô hình đầu tiên chẩn đoán ung thư phổi dựa trên phân tích hình ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT) phổi. Mô hình thứ hai chẩn đoán ung thư phổi dựa trên phân tích hình ảnh nội soi hô hấp, nội soi phế quản theo thời gian thực. Mô hình thứ ba chẩn đoán ung thư phổi dựa trên phân tích các hình ảnh về giải phẫu bệnh.

Hệ thống này có khả năng tự động rà soát từng lát cắt hình ảnh, khoanh vùng tổn thương nghi ngờ và phân loại tế bào. Khi triển khai thực tế, mô hình AI này đã đạt độ chính xác vượt qua cả các bác sĩ có 5 năm kinh nghiệm chuyên môn.

Những nốt mờ nhỏ dưới 1cm vốn dễ bị mắt thường bỏ sót nhưng có tỉ lệ ác tính lên tới hơn 60% nay đã được AI nhận diện, giúp bác sĩ quyết định chính xác thời điểm cần can thiệp phẫu thuật thay vì chỉ theo dõi kéo dài.

Cánh tay nối dài của bác sĩ trong thực hành lâm sàng

Tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, AI cũng đã trở thành công cụ thường quy trong chẩn đoán hình ảnh. TS.BS Nguyễn Ngọc Cương, Trưởng khoa Can thiệp điện quang cho biết, AI đóng vai trò như một “người đọc thứ hai”, hoạt động ổn định, không bị ảnh hưởng bởi yếu tố chủ quan như mệt mỏi, áp lực hay cảm xúc.

Không chỉ dừng lại ở phổi, AI còn được ứng dụng trong đánh giá bệnh lí khác như mạch máu não và mạch vành.

Cụ thể, trong đánh giá bệnh lí mạch máu não, sau khi bệnh nhân được chụp, hệ thống AI có thể tự động tính toán thể tích vùng não bị nhồi máu không hồi phục (lõi nhồi máu) và vùng mô não còn khả năng cứu được nếu tái tưới máu (vùng tranh tối tranh sáng).

Dựa trên các thông số này, bác sĩ có thêm cơ sở để quyết định có nên thực hiện can thiệp tái thông mạch hay không, cũng như dự đoán hiệu quả điều trị. Đây là một bước tiến quan trọng, bởi trước kia việc đánh giá này phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm và mất thời gian hơn.

Với chẩn đoán bệnh lí mạch vành, nếu trước đây bác sĩ phải tự xử lí dữ liệu hình ảnh, tái tạo mạch máu, sau đó đánh giá mức độ hẹp và xác định vị trí tổn thương, thì hiện nay hệ thống AI có thể tự động thực hiện các bước này: từ tái tạo hình ảnh, đo lường mức độ hẹp theo phần trăm đến xác định chính xác tên nhánh mạch bị ảnh hưởng.

AI phát hiện bệnh từ các nốt nhỏ

Minh chứng rõ nét nhất cho hiệu quả của AI là trường hợp nam bệnh nhân N.T.T (69 tuổi, Hà Nội). Bệnh nhân vào viện để điều trị sỏi thận, nhưng khi chụp CT kiểm tra, hệ thống AI đã phát hiện một nốt kính mờ chỉ 10x13mm ở thùy trên phổi trái với xác suất ác tính 97%. Nhờ “mắt thần” AI, bệnh nhân được chẩn đoán mắc ung thư biểu mô tuyến giai đoạn IA.

Đây là giai đoạn rất sớm, cho phép thực hiện phẫu thuật nội soi triệt căn, mang lại tiên lượng sống sau 5 năm lên tới 70% - một con số không thể đạt được nếu phát hiện ở giai đoạn muộn.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa AI có thể thay thế hoàn toàn bác sĩ. Quyết định cuối cùng về phác đồ điều trị vẫn dựa trên sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo và kinh nghiệm lâm sàng của bác sĩ, cùng với các yếu tố về tiền sử và xét nghiệm của bệnh nhân.

AI đóng vai trò là công cụ hỗ trợ đắc lực giúp giảm thiểu sai sót và tối ưu hóa thời gian đưa ra các quyết định điều trị quan trọng.

Hướng tới mạng lưới y tế thông minh toàn quốc

Lãnh đạo Bệnh viện Bạch Mai xác định AI là một trong sáu trụ cột phát triển chuyên môn trọng điểm. Việc xây dựng bộ dữ liệu lớn "đúng, đủ, sạch, sống" không chỉ phục vụ chẩn đoán mà còn là cơ sở để dự báo mô hình bệnh tật quốc gia.

Bệnh viện đang nỗ lực hoàn thiện quy trình để Bộ Y tế phê duyệt sử dụng rộng rãi hệ thống này tại các cơ sở y tế địa phương.

Mục tiêu cuối cùng là giúp người dân có thể tầm soát bệnh sớm ngay tại tuyến cơ sở, giảm tải cho tuyến Trung ương và tối ưu hóa nguồn lực y tế trong cuộc chiến chống lại các bệnh không lây nhiễm nguy hiểm.

Sự kết hợp giữa năng lực chuyên môn của y bác sĩ và sức mạnh của công nghệ AI hứa hẹn sẽ tạo nên những đột phá mới trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam.