AI thay đổi cách con người sử dụng ngôn ngữ ra sao?

VHO - AI và công nghệ số đang làm thay đổi cách con người giao tiếp, học tập, sáng tạo và sử dụng ngôn ngữ, đặt ra yêu cầu nghiên cứu liên ngành và quản trị diễn ngôn số.

Sáng 4.9, tại Trường Đại học Luật TP.HCM (ULAW) diễn ra Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Ngôn ngữ và Khoa học liên ngành trong kỷ nguyên số – Lần 1”, với sự tham gia của các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia, nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên.

Hội thảo tập trung vào những vấn đề đặt ra đối với ngôn ngữ trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số ngày càng tham gia sâu vào hoạt động sáng tạo, dịch thuật, giảng dạy và giao tiếp. Các tham luận tiếp cận vấn đề từ nhiều lĩnh vực như ngôn ngữ học, giáo dục, truyền thông, pháp luật, chính trị học và công nghệ.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Trần Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP.HCM cho biết, chuyển đổi số, AI, các nền tảng truyền thông số và công nghệ giáo dục đang làm thay đổi cách con người giao tiếp, học tập, tiếp cận và xử lý thông tin. Trong quá trình này, ngôn ngữ cũng có những chuyển biến đáng kể.

Theo PGS.TS Trần Việt Dũng, nghiên cứu ngôn ngữ hiện nay cần được đặt trong mối liên hệ với các lĩnh vực khác để nhận diện những vấn đề mới của đời sống số. Hội thảo hướng tới việc nhận diện xu hướng nghiên cứu, giảng dạy ngôn ngữ; phân tích cơ hội, thách thức do công nghệ số, đặc biệt là AI tạo ra; đồng thời đề xuất giải pháp phục vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Định hướng này cũng gắn với kế hoạch phát triển của ULAW theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực trên nền tảng thế mạnh đào tạo pháp luật. Năm 2026, trường công bố đề án bốn ngành đào tạo mới gồm Công nghệ tài chính, Kinh tế số, Thương mại điện tử và Ngôn ngữ Trung Quốc.

Tại hội thảo, nhóm nghiên cứu của TS Đinh Lư Giang, Phó Trưởng Khoa Ngoại ngữ và TS Hồ Văn Hận, Trưởng Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành đã đặt vấn đề về tương lai của các ngoại ngữ khác trong bối cảnh tiếng Anh được định hướng trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học tại Việt Nam giai đoạn 2025-2035.

Nhóm tác giả đề xuất mô hình “English+1”, kết hợp tiếng Anh với một ngoại ngữ khác và ngôn ngữ cho mục đích chuyên ngành (LSP). Theo đó, tiếng Anh giữ vai trò kết nối quốc tế, trong khi các ngoại ngữ khác có thể được phát triển theo hướng chuyên sâu, gắn với từng ngành nghề và nhu cầu việc làm.

Tham luận cũng đề xuất cách tiếp cận theo hệ sinh thái đa ngữ, trong đó tiếng Việt giữ vai trò nền tảng về tư duy và ngữ cảnh bản địa; tiếng Anh đáp ứng nhu cầu kết nối quốc tế, công nghệ; các ngoại ngữ khác tạo năng lực chuyên biệt cho người học. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế việc xem các ngôn ngữ như những lựa chọn cạnh tranh, thay vào đó xác định chức năng và thế mạnh riêng của từng ngôn ngữ.

Một vấn đề khác được quan tâm là ngôn ngữ chính trị trên không gian số. TS Lê Thế Tài, Chủ tịch Công đoàn, Trưởng Phòng Công tác sinh viên Trường Đại học Luật TP.HCM cùng cộng sự trình bày tham luận “Nghiên cứu liên ngành về ngôn ngữ chính trị trong không gian số ở Việt Nam từ góc độ ngôn ngữ học, chính trị học và triết học”.

Các chuyên gia đề xuất nhìn nhận diễn ngôn chính trị số bằng một khung phân tích vượt khỏi giới hạn của nghiên cứu ngôn ngữ thuần túy. Theo nhóm tác giả, khi diễn ngôn chính trị dịch chuyển lên môi trường số, thay đổi không chỉ nằm ở cách biểu đạt mà còn ở phương thức tham gia và những điều kiện gắn với quyền lực đối với hành vi phát ngôn.

Vì vậy, hiện tượng này khó được lý giải đầy đủ bằng một lăng kính đơn ngành. Nghiên cứu xây dựng khung phân tích ba tầng gồm ngôn ngữ học, chính trị học và triết học, rồi thử nghiệm đối với một số hiện tượng ngôn ngữ chính trị trong không gian số ở Việt Nam.

Ngôn ngữ ở đây không chỉ là phương tiện truyền tải nội dung, mà còn là một cấu phần của không gian công cộng số, nơi ý nghĩa, quyền lực và trách nhiệm phát ngôn cùng được định hình. Từ đó, tham luận đưa ra một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản trị ngôn ngữ chính trị số.

Sau phiên toàn thể, hội thảo triển khai ba phiên song song, tập trung vào các chủ đề Ngôn ngữ Anh chuyên ngành, Ngôn ngữ Đông Á và Khoa học xã hội trong kỷ nguyên số.

Các tham luận cho thấy sự phát triển của AI và môi trường số đang đặt ra nhiều vấn đề mới đối với nghiên cứu, giảng dạy và sử dụng ngôn ngữ. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là vừa khai thác hiệu quả công nghệ, vừa bảo đảm tính chính xác, năng lực chuyên môn, trách nhiệm trong giao tiếp và giá trị của ngôn ngữ.