Thư viện số Pháp- Việt: Chia sẻ di sản trực tuyến

VHO- Lần đầu tiên, gần chục nghìn tài liệu lưu chiểu thời kỳ Đông Dương (từ 1922-1954) gồm những bản dịch các tác phẩm phương Tây, các tác phẩm văn học kinh điển Việt Nam, sách giáo khoa và kỹ thuật... đã được số hóa và tra cứu trực tuyến tại địa chỉ https://heritage.bnf.fr/france-vietnam.

Giao diện của Cổng thông tin Pháp - Việt: Thư viện Hoa Phượng Vỹ

Cổng thông tin Pháp - Việt ra mắt vào ngày 12.2 và sau hơn 1 tháng chạy thử nghiệm, tính đến nay, đã có khoảng 5.313 lượt truy cập, trong đó hơn 4 nghìn lượt diễn ra trên phiên bản tiếng Pháp, hơn 1 nghìn lượt truy cập từ Việt Nam. Qua đó cho thấy mức độ quan tâm của giới học giả và cộng đồng với nguồn tư liệu di sản của hai Thư viện Quốc gia Việt Nam, Pháp.

Kết nối ký ức Việt Nam - Pháp

Cổng thông tin Pháp - Việt: Thư viện Hoa Phượng Vĩ (hay còn gọi là Thư viện số Pháp - Việt Nam) là dự án thư viện số nằm trong khuôn khổ chương trình thỏa thuận hợp tác giữa Thư viện Quốc gia Việt Nam và Thư viện Quốc gia Pháp (BnF). Đây là hai cơ quan đang lưu trữ tư liệu lớn nhất thế giới về Đông Dương, về Việt Nam từ thế kỷ XVII-XX. Bà Kiều Thúy Nga, Giám đốc Thư viện Quốc gia cho biết, với sự phối hợp tích cực của hai đơn vị thông qua một số hoạt động như tổ chức cuộc họp của Hội đồng khoa học bằng hình thức trực tiếp hoặc trực tuyến; lựa chọn tài liệu, số hóa tài liệu, xử lý các dữ liệu số cũng như chuẩn hóa các dữ liệu số, tích hợp các dữ liệu số và đề cử một số nhà nghiên cứu để chuẩn bị bài giới thiệu cho các bộ sưu tập trong cổng thông tin. Đến nay, sau gần 2 năm triển khai (từ 2019-2020), dự án đã cơ bản hoàn thành và “mở cửa” cho các nhà nghiên cứu, công chúng truy cập trực tuyến tại địa chỉ: https://heritage.bnf.fr/france-vietnam.

Đại sứ Pháp tại Việt Nam Nicolas Warnery cũng cho biết, từ năm 2009, Thư viện Quốc gia Pháp theo đuổi chính sách số hóa và phát huy giá trị di sản tư liệu, hợp tác với các thư viện đối tác tại Pháp và nước ngoài. Với mục tiêu này, năm 2017 đã ra đời bộ sưu tập thư viện số “Di sản chung”, khám phá mối quan hệ giữa Pháp và các nước khác qua nhiều thế kỷ. Thư viện số Pháp - Việt, giống như một số trang web trong bộ sưu tập này, là chứng nhân cho một di sản văn hóa đa dạng và có nhiều đan xen, được cung cấp cho công chúng thông qua những tài liệu đặc biệt vẫn không ngừng được nhắc đến trong các công trình nghiên cứu để làm mới ý nghĩa của nó, hôm nay và cho mai sau.

Nội dung trên cổng thông tin là những tài liệu phản ánh bức tranh sống động về mối quan hệ tương tác lịch sử, văn hóa, văn học giữa hai nước Việt Nam và Pháp từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XX. Trong 2.164 tư liệu được công bố, Thư viện Quốc gia đóng góp hơn 1.100 tư liệu. Ngoài tài liệu in, còn có hình ảnh, tranh, đặc biệt là tư liệu âm thanh. Tài liệu đưa lên đã hết thời hạn bản quyền, không vi phạm quy định sở hữu trí tuệ. Ngoài nguồn tài liệu từ hai thư viện, còn có hơn 260 tài liệu từ bộ sưu tập của Trung tâm Hợp tác quốc tế về nghiên cứu nông học vì sự phát triển (CIRAD), đối tác của dự án, cũng được đưa vào Thư viện số. Thời gian tới, những tài liệu, bài giới thiệu và các đối tác mới sẽ tiếp tục được bổ sung cho quỹ tài liệu này.

Phản ánh một giai đoạn lịch sử chung

Với vai trò kết nối ký ức Pháp và ký ức Việt Nam, các tài liệu được chia vào 8 đầu mục chính: Lưu chuyển, Truyền thống, Tư tưởng, Văn học, Chuyển giao văn hoá, Các triều đại và chính quyền, Khoa học và xã hội, Đời sống kinh tế. Mỗi mục chính chia thành nhiều tiểu mục, dựa trên số lượng và chủ đề. Chẳng hạn, mục “Văn học” có số lượng tài liệu nhiều, nên được tách riêng khỏi mục “Chuyển giao văn hóa”. Các bài giới thiệu của các nhà khoa học Pháp và Việt Nam dẫn dắt người dùng đến bộ sưu tập, cung cấp thông tin về bối cảnh, đánh giá sơ bộ sưu tập.

Tiêu biểu trong bộ sưu tập có Kim Vân Kiều - Truyện An Nam, cuốn sách được xuất bản năm 1924, lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, tập hợp nhiều hình ảnh diễn viên, phân cảnh trong bộ phim, đánh dấu sự kiện quan trọng trong lịch sử điện ảnh Việt Nam; bộ sưu tập Sách xuân thể hiện sự phát triển mạnh mẽ của đời sống tinh thần, của chữ quốc ngữ; các tài liệu âm thanh chèo cổ với bản ghi âm từ những năm đầu thế kỷ XX; bộ sưu tập hình ảnh về nền nông nghiệp Việt Nam thời kỳ Đông Dương được lưu giữ ở Thư viện Quốc gia Pháp, cũng được số hóa với độ phân giải cao...

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu khoa học Quốc gia Pháp Michel Espagne cho rằng, có ký ức về nước Pháp trong Việt Nam, thì đồng thời cũng có ký ức về Việt Nam trong nước Pháp. Người đã dịch Kim Vân Kiều sang tiếng Pháp cũng là người đã dịch truyện ngụ ngôn của La Fontaine sang tiếng Việt. Đó cũng chính là lý do Thư viện Quốc gia Pháp lựa chọn đặt cho trang web dưới một biểu tượng lạc quan và thân thiện, là những đóa phượng vĩ rực rỡ tô điểm các sân trường ở Việt Nam như trong ghi chép của các tiểu thuyết gia hoặc nhà lữ hành phương Tây.

Theo GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, khi người Pháp sang Việt Nam đã ghi chép cẩn thận về các lĩnh vực, có giá trị tư liệu. Trong đó, tư liệu về văn hóa Việt phần nhiều từ những ghi chép của người Pháp. Tuy nhiên, trước kia, các nhà nghiên cứu khó tìm kiếm tư liệu và ít người đọc hiểu được tài liệu tiếng Pháp. Thư viện Hoa Phượng Vĩ ra đời đã giúp các nhà nghiên cứu, độc giả quan tâm dễ dàng tiếp cận những tư liệu quý này. Ông Nguyễn Cảnh Bình, Chủ tịch Công ty cổ phần sách Omega Việt Nam cho biết: “Trước đây, chúng tôi đã xuất bản những công trình tiêu biểu như Xứ Đông Dương - như một cách nhìn mới về việc người Pháp hiện diện ở Việt Nam, những câu chuyện về điều người Pháp làm ở Việt Nam. Chúng tôi cũng mua bản in đầu tiên của cuốn Xứ Đông Dương, in 1905 tại Pháp để học hỏi. Đồng thời, với sự cập nhật dữ liệu, công nghệ cao hiện nay, giới xuất bản VN được hưởng lợi khi được tiếp cận nguồn thông tin trực tiếp từ công nghệ, điều trước đây không làm được”.

Ông Nguyễn Cảnh Bình cũng đề xuất được in một trang giới thiệu Hoa Phượng Vĩ trên mọi cuốn sách, để độc giả Việt Nam dễ dàng tiếp cận. Bên cạnh đó, có cơ chế nào đó để độc giả có thể “up” tài liệu thay vì chỉ có Thư viện Quốc gia mới có thể đưa tài liệu này lên Thư viện số Hoa Phượng Vĩ. 

MINH HÀ