Độc đáo nghi lễ an vị, thỉnh cốt cá Ông ở làng Mân Thái

VHO- Ngày 23.12 (nhằm 20.11 Âm lịch), dân làng Mân Thái (quận Sơn Trà, Đà Nẵng) long trọng tổ chức lễ an vị và thỉnh cốt cá Ông. Trước đó, trong thời gian thành phố Đà Nẵng đầu tư xây dựng lại lăng, người dân làng Mân Thái đã thỉnh cốt Ngài để tại một nơi thờ tạm ngay gần đó. Sau khi lăng được xây dựng xong, người làng Mân Thái đã chọn ngày lành tháng tốt để nghinh rước cốt cá Ông về lại nơi trang trọng.

Ban nghi lễ gồm các bô lão trong làng Mân Thái kính cẩn làm các Lễ Bạch Phật ( Khai Kinh), Thỉnh Cốt Ngư Ông An vị hoàn tạ chư Tôn Thần, Tiến thí âm linh cô hồn. Từ sáng sớm, các cụ cao niên cùng người dân làng đã tề tựu đông đủ để chuẩn bị cho lễ rước quan trọng này. 

Kính cẩn nghi lễ Bạch Phật ( Khai Kinh) 

Dân làng thường gọi cá voi bằng những cái tên thật tôn kính như : Ông Đông Hải, cá lớn gọi là “Ông lớn” cá nhỏ gọi là “Ông cậu”, cá Voi cái gọi là “Cá Cô”, tùy theo hình dạng của đầu cá voi người ta gọi những cái tên như “Ông Chuông”, “Ông Kìm”, “Ông Nhồng” ông ở ngoài khơi gọi là “Ông khơi”, ông ở trong bờ gọi là “Ông Lộng”. Sự tôn kính của người dân Sơn Trà dành cho “cá Ông” không chỉ trong tiềm thức mà còn bằng cả những hành động thực tế. Những người già trong làng Mân Thái cũng kể lại rằng, tương truyền, trong khi đánh bắt cá nếu lưới đang vây mà người ta phát hiện thấy trong mẻ cá đó có “cá Ông” dù nhỏ thì lập tức lưới được mở toang cho cả đàn cá đi. Nếu như có nhiều đến mấy thì cũng phải bỏ đi vì ai mà cố tình đánh cá lên thì hành động đó bị coi là xúc phạm “ngài” và sẽ bị trừng phạt. Có trường hợp do vô tình “cá Ông” bị bắt lên cùng với những loài cá khác, nếu “cá Ông” còn sống thì phải lập tức thả xuống. Còn nếu “cá Ông” đã chết thì đội thuyền đó phải nhanh chóng vào bờ và tiến hành tang lễ trang trọng theo trình tự như người chết. Đúng 3 năm người ta làm lễ quật mồ hốt cốt gọi là lễ “thỉnh ngọc cốt”, lấy xương cá rửa bằng rượu trắng (rượu gạo) sạch sẽ, xếp vào quách rồi đưa vào lăng để thờ cúng. 

Rước cốt cá Ông ra khỏi nơi ở tạm để về lăng

Luôn tâm niệm về ân đức của cá Ông, nên hầu hết các phường trên địa bàn quận Sơn Trà đều xây dựng Lăng Ông. (Đền thờ cá Ông là cơ sở tín ngưỡng và là nơi diễn ra lễ hội hàng năm của ngư dân). Tuỳ theo địa phương, đền thờ cá Ông được gọi với các tên khác nhau như: Dinh Ông, Lăng Ông hay Miếu Ông. Nhưng nhìn chung, về đặc điểm kiến trúc đền thờ (lăng) cá Ông có dáng dấp của một ngôi đình. Đền vừa có chức năng tín ngưỡng (nơi trú sở của thần linh) lại vừa có chức năng thế tục (nơi vui chơi, giải trí đãi khách trong ngày cúng lễ). Lăng được xây dựng gần bờ biển, quay mặt về hướng Đông (hướng biển như: Thọ Quang, Mân Thái, Phước Mỹ) hoặc về hướng Tây (hướng sông Hàn như: Nại Hiên Đông, An Hải Tây). 

Dân làng Mân Thái tập trung tại nơi làm lễ

Trong quan niệm của những người đi biển thì cá Ông là biểu tượng về sự thiêng liêng, uy quyền. Đồng thời mọi biểu hiện của cá đều là sự dự báo chính xác về mọi điều tốt, xấu, may rủi cho một năm, một vụ mùa hay một sự kiện liên quan tới nghề biển. Từ những lý do trên cho nên lễ hội Cầu Ngư được tổ chức nhằm bảy tỏ lòng thành kính của ngư dân vùng biển với cá Ông, cầu mong sự che chở, tốt lành bội thu và cũng như để xua đi mọi điều xấu. Lễ hội cầu Ngư còn là dịp để người ta cúng tế những vong hồn oan khuất và vĩnh viễn ở lại với biển nhằm xoa dịu nỗi đau của những người ở lại. 

Lăng cá Ông làng Mân Thái quay về hướng biển

Lễ hội cầu Ngư trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 3.2016 là niềm vinh dự của thành phố, đặc biệt đối với ngư dân - chủ thể chính của lễ hội. Lăng Ông chính là nơi thực hành tín ngưỡng của lễ hội này. Thời gian qua, nhiều lăng Ông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng được công nhận là di tích cấp thành phố và được quan tâm bảo tồn, trùng tu, như mới đây là lăng Ông Kim Liên (phường Hòa Hiệp Bắc, quận Liên Chiểu). Do vậy, việc thờ cúng  cá Ông không chỉ là sự công nhận việc duy trì tín ngưỡng đầy tính nhân văn của ngư dân miền biển bao đời nay mà còn là sự động viên để ngư dân tiếp tục bám biển, bảo vệ ngư trường.

 

NGỌC HÀ