Vui Xuân cũng Lễ báo hiếu của đồng bào Jrai

VHO - Mỗi độ Xuân về, trong không khí rộn ràng của đất trời vào đầu năm mới, đồng bào Jrai lại trang trọng tổ chức Lễ báo hiếu - một nghi lễ thiêng liêng thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn sâu nặng với công ơn dưỡng dục của đấng sinh thành...

Lễ báo hiếu không chỉ là lời tri ân của những người con đối với công ơn của cha mẹ, mà còn là nét đẹp văn hoá truyền thống được người Jrai gìn giữ, trao truyền qua bao thế hệ.

Ghé thăm gia đình chị Nay H’Đaih tại xã Phú Thiện (Gia Lai) vào một ngày đầu năm mới ngập tràn nắng ấm, chúng tôi cảm nhận rõ không khí Xuân đang lan toả khi cả gia đình chị đang tất bật chuẩn bị làm Lễ báo hiếu cho cha mẹ.

Trong ngôi nhà nhỏ rộn ràng tiếng nói cười, ai nấy đều chăm chút từng lễ vật, từng công đoạn với tất cả sự thành kính và yêu thương, mong sớm hoàn thành để tiến hành nghi lễ.

Chị H’Đaih cho biết, Lễ báo hiếu cha mẹ là một phong tục mang đậm giá trị nhân văn, gắn bó sâu sắc với đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Jrai. Thông qua nghi lễ này, người con gửi trọn lòng thành kính, biết ơn đối với công lao sinh thành, nuôi dưỡng của cha mẹ, đồng thời cầu mong Yàng (thần linh) ban phước lành, may mắn cho gia đình.

Theo quan niệm truyền đời, mỗi người chỉ thực hiện Lễ báo hiếu một lần duy nhất trong cuộc đời.

Lễ báo hiếu được tiến hành khi người con đã lập gia đình, cuộc sống và kinh tế từng bước ổn định. Không chỉ mang ý nghĩa tri ân, nghi lễ còn là dịp để con cháu sau những ngày tháng mưu sinh vất vả trở về sum vầy bên cha mẹ, thắt chặt thêm sợi dây gắn kết gia đình trong không khí ấm áp khi mùa Xuân về.

“Cả năm làm lụng vất vả, chúng tôi tổ chức Lễ báo hiếu cha mẹ vừa để tạ ơn, vừa để con cháu trong nhà có dịp tụ họp đông đủ. Chứ cả năm không thấy mặt mũi chúng nó đâu cũng buồn lắm”, chị H’Đaih nở nụ cười hiền, sẻ chia.

Trong Lễ báo hiếu, các lễ vật dâng cúng luôn được chuẩn bị cẩn trọng, gửi gắm ý nghĩa biết ơn và tấm lòng thành kính của con cháu. Bên cạnh ba ghè rượu ngon không thể thiếu, gia đình còn sắm sửa heo, gà hoặc bò tùy theo điều kiện kinh tế, vừa để kính dâng tổ tiên, vừa chiêu đãi bà con, dòng họ trong không khí sum vầy, ấm áp nghĩa tình.

Ngoài những lễ vật truyền thống ấy, còn có các phẩm vật khác, tùy thuộc vào hoàn cảnh mỗi nhà, thường là những thứ cha mẹ yêu thích hoặc đang cần, như một cách thể hiện sự quan tâm, hiếu thảo rất đỗi mộc mạc mà sâu sắc từ những người con.

Khi nghi lễ bắt đầu, người con trang trọng đặt ghè rượu giữa gian chính, dùng cây tre cao cố định, vươn thẳng lên trần như gửi gắm ước nguyện tròn đầy cho năm mới. Các lễ vật, đồ ăn lần lượt được sắp xếp gọn gàng quanh ghè rượu, tạo nên một không gian linh thiêng mà gần gũi.

Đến phần cúng, chủ lễ nhẹ nhàng đặt chân cha mẹ lên hai miếng rìu sắt, bên dưới lót mảnh bông trắng, thể hiện sự chở che, bền vững. Thầy cúng tiếp đó lấy tiết heo hoặc gà bôi lên ghè rượu, rồi đặt một phần thịt bên chân người được cúng, chậm rãi rót rượu cần xuống đôi chân như truyền trao sinh khí, may mắn đầu Xuân.

Trong làn khói nghi ngút, lời khấn vang lên, cầu mong thần linh ban phước lành, sức khỏe, bình an và sung túc cho cha mẹ.

Lời khấn vừa dứt, thầy cúng sẽ rót rượu ra chén, đổ xuống dưới đất để kính mời các vị thần linh. Sau đó, rượu được thầy tiếp tục rót trao cho người con để mời cha mẹ kèm theo miếng thịt heo nướng, như sự chia sẻ lộc lành. Trong khoảnh khắc ấy, người con cũng sẽ gửi gắm những lời chúc tốt đẹp, chân thành đến cha mẹ.

Sau khi phần cúng khép lại, người con kính cẩn dâng tặng cha mẹ những món quà báo hiếu đã chuẩn bị từ trước. Đó có thể là đồ dệt thổ cẩm, tiền, vàng... hay những vật dụng thiết thực mà cha mẹ còn thiếu, tất cả đều chất chứa tấm lòng hiếu thảo, yêu thương và sự biết ơn của con cái.

Dù Lễ báo hiếu không có tiếng chiêng, điệu xoang rộn ràng, nhưng vẫn ấm áp bởi sự hiện diện đông đủ của bà con họ hàng, thành viên trong cộng đồng làng. Mỗi người khi đến dự lễ thường mang theo rượu, gà, gạo… góp thêm niềm vui, sẻ chia lộc Xuân cùng gia chủ, gắn kết thêm tình nghĩa dòng họ, hàng xóm láng giềng.

Khách mời dự lễ sẽ ở lại chung vui với gia đình cho đến hết ngày. Và khi ra về, mọi người còn được san sẻ phần lộc gồm thịt heo, vài ống cơm lam gửi tới những người không thể tham dự, để hương Xuân, nghĩa tình lan tỏa khắp buôn làng.

Nếu như trước kia, Lễ báo hiếu chỉ được tổ chức mộc mạc, giản dị trong vòng tay gia đình và bà con thân tộc, thì nay, cùng với nhịp sống đổi thay và đời sống kinh tế ngày càng khởi sắc, nghi lễ này đã khoác lên mình diện mạo mới rộn ràng hơn.

Vào những ngày Xuân, một số nhà sẽ tổ chức Lễ báo hiếu trang trọng không kém một đám cưới. Phông rạp được dựng lên giữa sân nhà, âm thanh, dàn nhạc vang vọng khắp buôn làng. Hàng trăm bà con, bạn bè cùng tề tựu chung vui suốt một, hai ngày, làm cho không khí Xuân thêm rộn ràng, gắn kết và đầy sắc màu lễ hội.

Người Jrai đặc biệt coi trọng Lễ báo hiếu cha mẹ, bởi đây là cách thiêng liêng nhất để con cái bày tỏ lòng thành kính và biết ơn đối với đấng sinh thành. Vì lẽ đó, toàn bộ chi phí tổ chức nghi lễ đều do người con tự nguyện lo liệu.

Với quan niệm truyền đời, những ai chưa thực hiện lễ báo hiếu thì sẽ luôn canh cánh trong lòng một “món nợ” ân tình với cha mẹ; chỉ khi hoàn thành nghi lễ, người con mới thực sự cảm thấy nhẹ lòng, thanh thản và trọn vẹn đạo hiếu.

Bà Kpăh Loan, Trưởng phòng Văn hoá - Xã hội xã Phú Thiện, cho biết: “Để gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị tốt đẹp Lễ báo hiếu của đồng bào Jrai, địa phương luôn quan tâm, khuyến khích bà con duy trì và thực hành nghi lễ trong đời sống cộng đồng.

Đồng thời, Lễ báo hiếu còn được lồng ghép phục dựng trong các lễ hội truyền thống lớn của địa phương, tiêu biểu như Lễ cúng cầu mưa Yang Pơtao Apui... qua đó góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và trao truyền những giá trị nhân văn cho các thế hệ mai sau”.

Giữa sắc Xuân đang lan tỏa khắp buôn làng, Lễ báo hiếu của đồng bào Jrai không chỉ khép lại một nghi lễ truyền thống, mà còn mở ra những khoảnh khắc sum vầy đầy xúc động.

Trong tiếng cười nói rộn ràng, trong men rượu cần nồng ấm và những cái nắm tay chan chứa yêu thương, đạo hiếu được tiếp nối một cách tự nhiên, bền bỉ qua từng thế hệ. Lễ báo hiếu vì thế trở thành một nghi lễ đặc biệt của mùa Xuân.