Hai Nghệ nhân Ưu tú giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

VHO - Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều loại hình văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, vẫn có những người thầm lặng dành cả cuộc đời để gìn giữ và trao truyền di sản của dân tộc mình. Ở tỉnh An Giang, hai Nghệ nhân ưu tú Danh Bê và Danh Tiền chính là những “người giữ lửa” tiêu biểu của nghệ thuật dân gian Khmer Nam Bộ.

Dù tuổi đã cao, nhưng với tình yêu sâu nặng dành cho văn hóa dân tộc, hai nghệ nhân vẫn miệt mài truyền dạy nghệ thuật truyền thống cho thế hệ trẻ, góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer.

NNƯT Danh Bê sinh năm 1955, là người có khả năng sử dụng thành thạo nhiều loại nhạc cụ dân tộc Khmer và sáng tác, biên dàn các tiết mục múa dân gian truyền thống. Sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật, từ nhỏ ông đã được ông nội và cha truyền dạy các điệu múa, bài hát và kỹ năng sử dụng nhạc cụ Khmer. Chính môi trường ấy đã nuôi dưỡng trong ông niềm đam mê mãnh liệt với nghệ thuật dân gian dân tộc.

Năm 1965, ông tham gia Đoàn Dù kê của xã. Đến năm 1976, ông gia nhập Đoàn Khmer tỉnh Kiên Giang. Sau thời gian hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp, năm 1978 ông trở về địa phương thành lập đội văn nghệ ấp, trực tiếp sáng tác kịch bản, dàn dựng các tiết mục và hướng dẫn các điệu múa truyền thống cho thanh thiếu niên trong vùng. Từ năm 2000 đến nay, ông là Trưởng đoàn văn nghệ Dù kê xã Định Hòa.

Không chỉ biểu diễn nghệ thuật, nghệ nhân Danh Bê còn miệt mài nghiên cứu và phục dựng nhiều giá trị văn hóa Khmer truyền thống. Ông có thể tự chế tác các loại nhạc cụ, mặt nạ dùng trong sân khấu Rô băm và sáng tác nhiều tiết mục múa dân gian như múa Apsara, múa Rô băm, múa Sa dăm, múa gáo…

Hiện nay, ông vẫn lưu giữ nhiều hiện vật, nhạc cụ và đạo cụ quý phục vụ nghệ thuật biểu diễn Khmer như đàn cò, đàn gáo, đàn tranh, sáo, song lang, giàn trống, đầu khỉ, đầu chằn, đầu ngựa… Đây đều là những thành tố quan trọng tạo nên bản sắc nghệ thuật sân khấu và âm nhạc Khmer Nam Bộ.

Điều đáng quý hơn cả là tinh thần truyền nghề của nghệ nhân. Đến nay, Nghệ nhân ưu tú Danh Bê đã truyền dạy nghệ thuật dân gian Khmer cho nhiều người. Các con cháu trong gia đình ông đều được tiếp cận, học tập nghệ thuật truyền thống từ nhỏ và hiện là những diễn viên tích cực trong đội văn nghệ Khmer của xã Định Hòa.

Trong quá trình hoạt động nghệ thuật, nghệ nhân Danh Bê đã đạt nhiều thành tích tại các hội thi, hội diễn cấp tỉnh và toàn quốc. Năm 2015, ông tham gia Liên hoan Dân ca Việt Nam và đạt giải Nhì; tham gia Liên hoan Văn hóa thiếu nhi các dân tộc khu vực phía Nam lần thứ V tại Ninh Thuận và đạt đồng giải. Cùng năm, ông được Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ tặng bằng khen vì có nhiều đóng góp trong việc gìn giữ và phát huy nghệ thuật truyền thống dân tộc.

Chia sẻ về niềm đam mê của mình, nghệ nhân Danh Bê xúc động nói: “Được công nhận danh hiệu Nghệ nhân ưu tú là niềm vinh dự lớn lao. Tôi càng thấy mình phải có trách nhiệm hơn trong việc gìn giữ và truyền dạy nghệ thuật dân gian Khmer cho thế hệ trẻ, để con cháu thêm yêu văn hóa dân tộc mình”.

Cùng chung tâm huyết với nghệ nhân Danh Bê là NNƯT Danh Tiền, sinh năm 1963, hiện sinh sống tại xã Gò Quao. Từ năm 1973, ông đã tham gia Đoàn Dù kê xã Định An (trước đây). Đến năm 1981, ông trở thành Trưởng đoàn văn nghệ của xã và trực tiếp hướng dẫn, truyền dạy các loại hình múa Khmer cho nhiều thế hệ thanh thiếu niên.

Hơn 40 năm gắn bó với nghệ thuật dân gian Khmer, nghệ nhân Danh Tiền hiện vẫn lưu giữ nhiều loại nhạc cụ và đạo cụ truyền thống như đàn cò, đàn gáo, đàn tranh, sáo, song lang, giàn trống, đầu khỉ, đầu chằn, đầu ngựa và các điệu múa Rom Vong đặc sắc của đồng bào Khmer.

Ông còn có khả năng sáng tác kịch bản và dàn dựng các tiết mục múa dân gian truyền thống như Apsara, Rô băm, Sa dăm, múa gáo… Đến nay, ông đã truyền dạy nghệ thuật dân gian Khmer cho hơn 100 người.

Không chỉ dành tâm huyết cho cộng đồng, ông còn trực tiếp truyền nghề cho các con của mình. Cả 5 người con đều được ông hướng dẫn nghệ thuật dân gian Khmer từ nhỏ và hiện tham gia biểu diễn trong các đội văn nghệ địa phương. Đặc biệt, anh Danh Tha La – con trai ông – hiện là diễn viên của Đoàn Nghệ thuật Khmer tỉnh An Giang.

Trong quá trình hoạt động nghệ thuật, nghệ nhân Danh Tiền cũng đạt nhiều thành tích nổi bật. Năm 2013, ông tham gia Liên hoan Dân ca Việt Nam lần thứ V khu vực Nam Bộ và đạt giải xuất sắc. Cùng năm, ông được Bộ VHTTDL tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Văn hóa, Thể thao và Du lịch”.

Hiện nay, dù tuổi cao, ông vẫn miệt mài chế tác nhạc cụ, đạo cụ và hướng dẫn các em nhỏ, thanh niên Khmer học múa, học nhạc truyền thống.

Nghệ nhân Danh Tiền chia sẻ: “Điều tôi mong muốn nhất là truyền dạy được càng nhiều càng tốt nghệ thuật dân gian của dân tộc mình cho thế hệ trẻ, để những giá trị văn hóa tốt đẹp ấy không bị mai một theo thời gian”.

Việc Nhà nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú” cho các nghệ nhân dân gian không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng đối với những đóng góp bền bỉ của các cá nhân trong bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, mà còn thể hiện sự trân trọng đối với những người đang ngày đêm gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc.

Những nghệ nhân như ông Danh Bê và ông Danh Tiền chính là cầu nối giúp văn hóa Khmer tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa trong đời sống cộng đồng hôm nay và mai sau. Giữa dòng chảy hiện đại, sự tận tụy của các nghệ nhân đã góp phần giữ cho tiếng nhạc, điệu múa và hồn văn hóa Khmer vẫn vang vọng, bền bỉ trên vùng đất Nam Bộ giàu bản sắc.