(Emagazine) Cúc Phương: Từ vùng đá lộ đầu đến toạ độ du lịch văn hoá Mường đặc sắc

Vùng đá lộ đầu đầy khó khăn

Cúc Phương vốn là nơi sinh sống lâu đời của nhiều dân tộc, trong đó dân tộc Mường chiếm gần 50% dân số toàn xã. Trong kí ức những người dân bản địa, Cúc Phương của những năm tháng xưa là vùng đất nhiều khó khăn và cách xa trung tâm hành chính, công nghiệp.

Ông Đinh Văn Tha (70 tuổi), Trưởng thôn Nga 3 (xã Cúc Phương) chia sẻ: Địa hình Cúc Phương chủ yếu là núi đá vôi bị chia cắt mạnh, tạo nên những dải đá lớn nằm sâu dưới lòng đất, chỉ nhô lên một phần đá nên thường được gọi là vùng đá lộ đầu. Nơi đá nhiều hơn đất ấy, việc canh tác nông nghiệp vô cùng gian nan, người dân quanh năm chỉ biết phụ thuộc vào cây ngô, cây lúa nhưng vì năng suất thấp nên bị cái nghèo đeo bám dai dẳng.

Bà Quách Thị Toán (dân tộc Mường) cho biết: Trước kia, từ trung tâm huyện cũ lên Cúc Phương chỉ có mỗi đường đất, bà con đi lại vất vả. Đó là chưa kể đến địa hình núi cao, đồi dốc không tự chủ được nguồn nước dẫn đến canh tác nông nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên nên năng suất kém, nhiều gia đình phải tha phương tìm kế mưu sinh.

Thế nhưng, bước ngoặt đã đến khi tư duy làm kinh tế thay đổi. Thay vì tìm cách cải tạo vùng núi đá vôi cằn cỗi để phục vụ nông nghiệp thuần túy, địa phương nhận ra rằng chính những nét hoang sơ của thiên nhiên và kho tàng văn hoá bản địa độc đáo của người Mường mới là kho tàng để đánh thức tiềm năng du lịch sinh thái gắn liền với bảo tồn, phát huy văn hoá truyền thống đồng bào dân tộc Mường.

Nhận thấy tiềm năng từ cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, nhiều năm qua tỉnh Ninh Bình đã đẩy mạnh thu hút đầu tư phát triển hệ thống khách sạn, khu nghỉ dưỡng cao cấp và homestay tại các bản làng.

Song song với đó là việc xây dựng các tuyến giao thông liên xã, liên thôn, tuyến đường Đông - Tây kết nối với cao tốc CT01, cùng hoạt động khai thác nguồn nước khoáng nóng tự nhiên giàu khoáng chất... Những bước đi này đã góp phần làm thay đổi đáng kể diện mạo hạ tầng của Cúc Phương.

Cùng với phát triển hạ tầng, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của tỉnh và sự đồng lòng của cán bộ, người dân địa phương, xã Cúc Phương đã từng bước khôi phục, duy trì nhiều câu lạc bộ hát đúm, hát giao duyên, đẩy mạnh các trò chơi dân gian truyền thống của đồng bào các dân tộc. Địa phương cũng tổ chức nhiều lớp truyền dạy nghệ thuật cồng chiêng cho thế hệ trẻ, góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc.

Toạ độ du lịch bản Mường đặc sắc

Sự thay đổi lớn nhất ở Cúc Phương ngày nay không chỉ thể hiện ở diện mạo của vùng đá lộ đầu, mà còn ở sự đổi mới trong tư duy của lãnh đạo, cán bộ và đồng bào các dân tộc nơi đây. Chính điều đó đã góp phần tạo nên một tọa độ du lịch mới, một sản phẩm du lịch độc bản mang tính bền vững cao ở phía Tây tỉnh Ninh Bình.

Từ chỗ chỉ quen với việc cuốc đất, làm nương, nhiều bà con đồng bào Mường đã tự tin đứng ra làm chủ các homestay ở các thôn Bãi Cả, Đồng Bót, Nga 1, Nga 3 và trở thành những hướng dẫn viên du lịch thực thụ.

Bà Đinh Thị Thoa (60 tuổi), thôn Bãi Cả chia sẻ: “Ngày trước, các gia đình ở đây chỉ biết trông cậy vào sản xuất nông nghiệp, nuôi con gà, con lợn, cuộc sống bấp bênh lắm. Từ khi được xã vận động và cho đi học các lớp tập huấn về làm du lịch cộng đồng, gia đình tôi cùng nhiều gia đình khác đã mạnh dạn cải tạo lại ngôi nhà sàn của tổ tiên để đón khách.

Ban đầu cũng bỡ ngỡ, không biết giao tiếp thế nào, nhưng rồi cứ thật thà, hiếu khách là tây, ta họ đều thích. Bây giờ, khách đến đây ngoài ăn cơm lam, thịt lợn mán, còn được xem chúng tôi biểu diễn nghệ thuật văn hoá dân tộc. Thu nhập từ đó cao gấp nhiều lần làm nông, lại giữ được nếp nhà của cha ông nên ai cũng phấn khởi”.

Không chỉ có các homestay quy mô gia đình, Cúc Phương cũng thu hút được nhiều nhà đầu tư xây dựng các khu nghỉ dưỡng cao cấp, khách sạn chất lượng cao, tạo nên hệ sinh thái du lịch đa dạng nhưng vẫn tôn trọng cảnh quan tự nhiên.

Ông Lê Quốc Thịnh, chủ đầu tư Vedana Resort chia sẻ: “Khách du lịch ngày nay, đặc biệt là khách quốc tế, không chỉ cần một chỗ nghỉ sang trọng mà còn tìm kiếm những trải nghiệm văn hóa bản địa chân thực. Vì vậy, chúng tôi sử dụng tối đa các vật liệu tự nhiên như tre, đá sông trong kiến trúc và tuyển dụng hơn 80% nhân sự là người đồng bào địa phương. Vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ cùng sự am hiểu văn hóa và nét chân chất của người dân chính là "bí quyết" giúp giữ chân du khách mỗi khi đến với Cúc Phương".

Trưởng phòng Văn hoá - Xã hội xã Cúc Phương, ông Trần Văn Kiên cho biết: “Chúng tôi xác định phát triển du lịch không được đánh đổi môi trường và bản sắc văn hóa. Xuyên suốt nhiều năm qua xã luôn chủ động phối hợp với các cấp, các ngành mở các lớp đào tạo kỹ năng du lịch, nấu ăn, giao tiếp cho bà con, đồng thời hỗ trợ vốn vay để các hộ cải tạo nhà cửa làm du lịch cộng đồng.

Cùng với đó, phát huy các giá trị tín ngưỡng, phong tục tập quán đặc sắc như Lễ Cơm mới, Ngày hội Văn hoá - Thể thao các dân tộc, thu hút hàng nghìn du khách tham dự”.

Sự chuyển mình của Cúc Phương từ một vùng đá lộ đầu nghèo khó dần trở thành một toạ độ du lịch bản Mường nổi tiếng là kết quả của một chiến lược dài hơi, bài bản, kiên trì từ cấp ủy, chính quyền địa phương đến sự đồng hành đầy nhiệt huyết của bà con nhân dân.

Bí thư Đảng uỷ xã Cúc Phương Trần Việt Hùng cho biết, Đại hội Đại biểu Đảng bộ xã Cúc Phương lần thứ I (nhiệm kỳ 2025 - 2030) đã khẳng định xã Cúc Phương tiếp tục phát huy tiềm năng, thế mạnh điều kiện tự nhiên, lịch sử và văn hoá đặc sắc của địa phương để đẩy mạnh phát triển du lịch, dịch vụ trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương.

"Trong thời gian tới, địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng thêm nhiều sản phẩm du lịch trải nghiệm, tiếp tục phát triển mô hình du lịch cộng đồng, khám phá văn hoá cùng hệ sinh thái đa dạng, kết hợp nghỉ dưỡng, tắm khoáng nóng.

Chúng tôi quyết tâm đưa Cúc Phương trở thành toạ độ du lịch phía Tây tỉnh Ninh Bình, một nơi mang đậm bản sắc văn hoá Mường, nơi mà mỗi người dân là một đại sứ du lịch, mỗi ngôi nhà sàn là một không gian văn hóa thu nhỏ”, ông Trần Việt Hùng nhấn mạnh.