Độc đáo nghề tạo hoa văn trên trang phục truyền thống của người Mông hoa

VHO - Nghề tạo hoa văn trên trang phục truyền thống của người Mông hoa ở xã Na Sang, tỉnh Điện Biên không chỉ thể hiện kỹ thuật thủ công độc đáo mà còn là di sản văn hóa phi vật thể mang giá trị sâu sắc về lịch sử, mỹ thuật và bản sắc tộc người.

Nét văn hóa đặc sắc trên trang phục Mông hoa

Người Mông ở Na Sang hiện còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa qua lễ hội, tập quán xã hội, tín ngưỡng và các nghề thủ công truyền thống. Trong đó, nghệ thuật tạo hoa văn trên trang phục của người Mông hoa đặc sắc ở cách tạo hình, phối màu và kết hợp các kỹ thuật trang trí trên vải.

Từ váy áo, thắt lưng đến khăn cuốn đầu, xà cạp, mỗi sản phẩm đều thể hiện sự khéo léo, tỉ mỉ và khả năng sáng tạo của người phụ nữ Mông.

Các kỹ thuật thêu, chắp vải màu, vẽ sáp ong được vận dụng cùng những họa tiết chữ thập, chữ đinh, hình quả trám, tam giác… Hệ thống hoa văn phong phú, cách bố trí và phối màu linh hoạt làm nên nét riêng của trang phục Mông hoa.

Những đường nét, sắc màu còn là quan niệm gắn với đời sống tinh thần của cộng đồng. Người Mông quan niệm hoa văn trên trang phục, đồ dùng sinh hoạt giúp họ giao tiếp với thần linh, giúp tổ tiên nhận diện con cháu, đồng thời mang lại điềm lành, sự bảo vệ và che chở.

Mỗi họa tiết vì thế vừa mang giá trị thẩm mỹ, vừa gửi gắm những ước vọng và tri thức dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Với những giá trị tiêu biểu, năm 2017, nghệ thuật tạo hoa văn trên trang phục truyền thống của người Mông hoa ở Điện Biên đã được Bộ VHTTDL đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là niềm tự hào của đồng bào, đồng thời góp phần nâng cao trách nhiệm gìn giữ, trao truyền và quảng bá di sản.

Tuy nhiên, nghề tạo hoa văn đang đứng trước nguy cơ mai một do tác động của đời sống hiện đại. Sự phổ biến của quần áo may sẵn giá rẻ cùng những thay đổi về thị hiếu khiến trang phục truyền thống ít được sử dụng hơn trong sinh hoạt hằng ngày, thu hẹp môi trường thực hành các kỹ thuật thủ công.

Bên cạnh đó, việc thu hút người trẻ học nghề cũng gặp khó khăn bởi quá trình tạo hoa văn đòi hỏi nhiều thời gian, sự kiên trì và kỹ năng, trong khi hiệu quả kinh tế chưa tương xứng.

Giữ nghề từ những lớp truyền dạy tại cộng đồng

Trước thực trạng đó, ngày 6.10, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Na Sang tổ chức lớp truyền dạy nghệ thuật tạo hoa văn trên trang phục truyền thống của người Mông hoa cho 50 học viên ở bản Sa Lông 2 và bản 36. Lớp học diễn ra đến ngày 15.10, tạo điều kiện để người dân học hỏi, rèn luyện kỹ năng dưới sự hướng dẫn trực tiếp của các nghệ nhân.

Tham gia truyền dạy là nghệ nhân Lý Thị Chớ và Hạng Thị Của, những người am hiểu văn hóa truyền thống dân tộc Mông. Học viên được hướng dẫn từng công đoạn tạo hoa văn, kết hợp thực hành với tiếp thu kinh nghiệm của người giữ nghề.

Qua đó, người học từng bước nắm bắt kỹ thuật, hiểu thêm giá trị của trang phục và ý nghĩa của việc tiếp nối nghề truyền thống.

Lớp truyền dạy được tổ chức nhằm thực hiện hiệu quả Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2026, góp phần bảo tồn, phát huy nghệ thuật tạo hoa văn của người Mông hoa, gắn với phát triển du lịch tại địa phương.

Thời gian tới, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Na Sang sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân gìn giữ văn hóa truyền thống; khuyến khích các nghệ nhân có kinh nghiệm truyền dạy kỹ thuật trang trí hoa văn cho thế hệ trẻ trong gia đình và trong bản.

Cùng với đó, thành lập các câu lạc bộ bảo tồn văn hóa truyền thống, góp phần gìn giữ tiếng nói, chữ viết, trang phục, phong tục, tập quán, các làn điệu dân ca và điệu múa của đồng bào dân tộc Mông nói riêng, các dân tộc trên địa bàn xã Na Sang nói chung. 

Việc duy trì truyền dạy và thực hành tại cộng đồng tạo nền tảng để nghề tạo hoa văn tiếp tục được gìn giữ, đồng thời mở thêm cơ hội phát huy giá trị sản phẩm thủ công gắn với du lịch.