Điểm tựa bình yên nơi đại ngàn Cao Muôn

VHO - Giữa đại ngàn Cao Muôn, xã Ba Vinh (Quảng Ngãi) vốn bình dị với những nếp nhà, cánh đồng xanh và đời sống yên bình của đồng bào Hrê. Tiếng chiêng, điệu dân ca được trao truyền trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng, góp phần giữ gìn bản sắc và vun đắp bình yên từ cơ sở.

Trong ngôi nhà sàn truyền thống, ông Phạm Văn Đúi (58 tuổi), người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Ba Vinh, nhẹ nhàng nâng bộ chiêng ba mà ông đã gìn giữ qua nhiều năm tháng.

Với ông, đó không đơn thuần là một bộ nhạc cụ. Những dịp lễ hội hoặc thỉnh thoảng trong năm, ông lại mang ra vệ sinh, lau chùi cẩn thận. Mỗi lần chạm vào chiếc chiêng, ông như chạm vào một phần ký ức của cộng đồng, nơi âm thanh quen thuộc đã theo bao thế hệ người Hrê qua những mùa lễ hội…

Tiếng chiêng nối những thế hệ

Sinh ra và lớn lên trong không gian âm vang của cồng chiêng và nhạc cụ tre nứa, từ năm 18 tuổi, ông Đúi đã theo cha vào rừng tìm tre, nứa làm nhạc cụ. Những vật liệu mộc mạc của núi rừng, qua đôi bàn tay khéo léo, trở thành những nhạc cụ mang âm thanh riêng của người Hrê. Không chỉ gìn giữ, ông Đúi còn am hiểu và chơi thành thạo nhiều loại nhạc cụ truyền thống. Ông tự tay chế tác các nhạc cụ từ tre, nứa như chinh Kala, đàn B’rooc, sáo Ta lía.

Ngôi nhà của ông dần trở thành địa chỉ quen thuộc của bà con trong thôn, nhất là những người trẻ. Người đến học đánh chiêng, người tìm hiểu cách làm nhạc cụ, người muốn nghe kể về những phong tục, tập quán. Không có lớp học với bảng đen, phấn trắng. Người biết chỉ cho người chưa biết, người lớn truyền lại cho người trẻ. Những âm thanh, kỹ năng và câu chuyện văn hóa cứ thế được trao truyền một cách tự nhiên.

“Tìm được người gắn bó với âm nhạc và bản sắc văn hóa của dân tộc, mình quý lắm. Chỉ cần còn có người yêu thích, mình sẽ tiếp tục truyền dạy. Quan trọng nhất vẫn là làm thế nào để người Hrê mình không quên vốn bản sắc đã được cha ông để lại”, ông Đúi chia sẻ.

Ở thôn Nước Y, ông Phạm Ngọc Dương (75 tuổi), cũng dành phần lớn cuộc đời gắn bó với tiếng chiêng ba. Nhớ lại những ngày đầu học chiêng, ông Dương cho biết ngày trước, nhà nào mua được bộ chiêng là bà con, thanh niên trong xóm lại rủ nhau đến xem, nghe rồi học. Chiêng quý và đắt, nhưng vì yêu nét văn hóa của dân tộc, nhiều gia đình vẫn cố gắng dành dụm để sở hữu một bộ. Chuyện học chiêng khi ấy cũng giản dị như chính cuộc sống của người làng.

“Không có sách vở hay nốt nhạc nào vẽ ra cả. Cứ lứa thanh niên trong làng tụ họp lại, người đánh giỏi chỉ cho người đánh dở, rồi nghe cái tiếng âm thanh nó kêu hay mà cảm nhận, tự học dần thành quen”, ông Dương kể.

Dù tuổi đã cao ông vẫn trăn trở chuyện truyền dạy cho thế hệ trẻ. Tại thôn Nước Y, những buổi sinh hoạt, đánh chiêng vẫn được duy trì để tiếng chiêng không chỉ nằm trong ký ức của người già mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Gần dân từ những điều bình dị

Là người thường xuyên đến học chiêng tại nhà ông Đúi, anh Phạm Văn Un, Tổ trưởng Tổ bảo vệ an ninh, trật tự thôn Làng Tương cho biết, việc học chiêng cũng giúp anh hiểu thêm về văn hóa của cộng đồng mình. “Tôi thường xuyên đến nhà ông Đúi học đánh chiêng, đến nay tôi đã chơi thành thạo một số điệu chiêng. Không chỉ đánh chiêng, tôi còn tìm hiểu thêm về văn hóa truyền thống của đồng bào Hrê, từ đó tích cực tuyên truyền để bà con cùng chung tay bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc mình”, anh Un nói.

Từ những người trực tiếp gìn giữ văn hóa như ông Đúi, ông Dương, việc trao truyền các giá trị truyền thống đang được nối dài đến thế hệ trẻ. Cũng từ đó, những cán bộ làm công tác cơ sở có thêm cơ hội hiểu về phong tục, tập quán và đời sống của bà con.

Đại úy Phạm Văn Nãy, Phó Trưởng Công an xã Ba Vinh cho biết, bên cạnh nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự, cán bộ, chiến sĩ Công an xã thường xuyên phối hợp với già làng, người có uy tín và các nghệ nhân trên địa bàn gặp gỡ, thăm hỏi, nắm tình hình đời sống Nhân dân. Những cuộc gặp đôi khi bắt đầu từ một bộ chiêng, một nhạc cụ tre nứa hay một câu chuyện về phong tục lâu đời.

Cán bộ Công an cùng bà con trò chuyện, lắng nghe những chia sẻ về cuộc sống, những đổi thay của thôn làng. Qua đó, việc tuyên truyền, vận động người dân được gắn với những câu chuyện và sinh hoạt quen thuộc của cộng đồng.

Đặc biệt, vai trò của già làng, người có uy tín và nghệ nhân được chú trọng. Đây là những người hiểu phong tục, tập quán, có tiếng nói trong cộng đồng và có thể vận động bà con bằng chính sự gương mẫu, uy tín của mình. Ở Ba Vinh, những người như ông Đúi, ông Dương không chỉ giữ tiếng chiêng, giữ nhạc cụ mà còn góp phần kết nối các thế hệ. Người trẻ tìm đến học, người lớn tuổi truyền dạy, cán bộ Công an tìm hiểu và đồng hành.

Từ những việc làm giản dị ấy, sự gắn bó giữa quân dân từng bước được tăng cường. Thiếu úy Phạm Văn Ối, cán bộ Công an xã Ba Vinh cùng đồng đội cũng thường xuyên tìm hiểu phong tục, tập quán, lắng nghe những câu chuyện của già làng, nghệ nhân và người dân.

Với cán bộ làm công tác cơ sở, hiểu văn hóa bản địa không chỉ là biết thêm một điệu chiêng hay một phong tục. Đó còn là cách hiểu hơn về đời sống và những giá trị mà người dân coi trọng, từ đó có cách tuyên truyền, vận động phù hợp.