Cơ chế, chính sách mới về bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số

VHO - Ngày 1.7.2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 269/2026/NĐ -CP quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 1.7.2026.

Theo Nghị định, đối tượng áp dụng gồm cơ quan, tổ chức, tổ, nhóm dân tộc thiểu số, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp và cá nhân người dân tộc thiểu số sinh sống ổn định tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động phục hồi, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số tại Việt Nam.  

Nghị định này không áp dụng đối với chủ thể di sản văn hóa phi vật thể là Nghệ nhân, Nghệ nhân ưu tú, Nghệ nhân nhân dân đã được hưởng các chính sách theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.  

Nghị định ban hành nhằm bảo đảm tôn trọng tính xác thực, toàn vẹn và đặc trưng văn hóa truyền thống; không làm sai lệch giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số và phương thức thực hành cơ bản của cộng đồng trong các hoạt động phục hồi, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống. 

Lấy cộng đồng các dân tộc thiểu số là chủ thể, trung tâm của hoạt động bảo tồn và phát triển; phát huy vai trò của chủ thể văn hóa nòng cốt, chủ thể văn hóa kế cận và khuyến khích sự tham gia của chủ thể văn hóa tiềm năng; bảo đảm sự tham gia thực chất và thụ hưởng của cộng đồng dân tộc thiểu số trong quá trình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Hoạt động bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số phải gắn với việc tạo sinh kế, phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. 

Bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ và hiệu quả giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương; khuyến khích và huy động sự tham gia của tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong việc phục hồi, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số.  

Bảo đảm công khai, minh bạch, hiệu quả trong quản lý, sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện.  

Nghị định gồm có 4 chương, 15 điều, trong đó quy định rõ trách nhiệm, quyền hạn của UBND cấp xã về phục hồi, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số.

Theo đó, UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức rà soát, thống kê, đánh giá thực trạng văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn để xác định văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một.  

Cùng với đó, tổ chức rà soát, thống kê, đánh giá thực trạng các không gian văn hóa, làng, bản, buôn truyền thống cần bảo tồn trên địa bàn.

Đồng thời, UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức rà soát, thống kê, đánh giá, lập danh sách các cá nhân đáp ứng tiêu chí chủ thể văn hóa nòng cốt, chủ thể văn hóa kế cận trên địa bàn.  

Về phát triển chủ thể văn hóa tiềm năng và xây dựng không gian trải nghiệm văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục, khu dân cư để phát triển chủ thể văn hóa tiềm năng, việc xây dựng không gian trải nghiệm văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số trong cơ sở giáo dục và khu dân cư nhằm tạo điều kiện để các chủ thể văn hóa tiềm năng được tìm hiểu, thực hành, trải nghiệm và tiếp cận các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc thiểu số. 

Theo đó, UBND cấp tỉnh, cấp xã căn cứ điều kiện thực tiễn của địa phương xây dựng và tổ chức thực hiện các đề án, dự án, mô hình không gian trải nghiệm và giáo dục văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số trong cơ sở giáo dục và khu dân cư; ưu tiên triển khai tại các trường phổ thông dân tộc nội trú, trường phổ thông dân tộc bán trú và cơ sở giáo dục có tổ chức mô hình nội trú dành cho học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. 

 Hoạt động trải nghiệm và giáo dục văn hóa truyền thống trong cơ sở giáo dục phải bảo đảm phù hợp với mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục, kế hoạch giáo dục của cơ sở giáo dục, đặc điểm tâm sinh lý của người học và điều kiện thực tiễn của địa phương; khuyến khích sự tham gia trực tiếp của chủ thể văn hóa nòng cốt và chủ thể văn hóa kế cận trong hoạt động truyền dạy, hướng dẫn thực hành và trải nghiệm văn hóa truyền thống. 

Về phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững UBND cấp tỉnh, cấp xã căn cứ điều kiện thực tiễn của địa phương, xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình, đề án, dự án hỗ trợ cho cá nhân, cộng đồng phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số gắn với du lịch cộng đồng tại địa phương.

UBND cấp tỉnh, cấp xã hỗ trợ xây dựng và phát triển các mô hình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống; hoạt động của các câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật dân gian dân tộc thiểu số; hoạt động thực hành và trao truyền văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng; tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Khuyến khích tổ, nhóm, tổ hợp tác, hợp tác xã và cộng đồng dân cư tham gia quản lý các hoạt động du lịch cộng đồng; bảo đảm cộng đồng được thụ hưởng từ việc khai thác văn hóa truyền thống.  

Các tỉnh, thành phố căn cứ điều kiện thực tiễn và đặc trưng văn hóa truyền thống tiêu biểu của địa phương, đầu tư xây dựng không gian văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch phù hợp với quy hoạch và quy định của pháp luật.

Các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân tham gia đầu tư, quản lý, vận hành, khai thác các không gian văn hóa truyền thống; liên kết với cộng đồng, tạo chuỗi cung ứng dịch vụ dựa trên giá trị văn hóa truyền thống.

UBND cấp tỉnh, cấp xã hỗ trợ đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp và chỉnh trang kết cấu hạ tầng thiết yếu, cảnh quan môi trường tại không gian văn hóa truyền thống nhằm kết nối, hình thành tuyến, điểm du lịch và sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng tạo chuỗi giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm sinh kế bền vững cho cộng đồng.

UBND cấp tỉnh, cấp xã hỗ trợ hoạt động quảng bá, xúc tiến và giới thiệu các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của địa phương trên các phương tiện thông tin đại chúng, nền tảng số và tại các sự kiện văn hóa, du lịch trong nước và nước ngoài.  

 UBND cấp tỉnh, cấp xã hỗ trợ xây dựng nhóm sản phẩm văn hóa đặc trưng của vùng đồng bào dân tộc thiểu số gắn với làng nghề, chợ phiên, trải nghiệm văn hoá truyền thống; mỗi địa phương, mỗi dân tộc hình thành các sản phẩm văn hóa gắn với du lịch cộng đồng; quảng bá, giới thiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm văn hóa truyền thống thông qua hoạt động văn hóa, du lịch.

Tổ, nhóm cộng đồng và hộ gia đình nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm văn hóa truyền thống; phát triển sản xuất, kinh doanh các sản phẩm thủ công truyền thống của các dân tộc tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Khuyến khích chủ thể văn hóa tham gia hoạt động khởi nghiệp sáng tạo dựa trên những giá trị văn hóa truyền thống. 

 Ứng dụng công nghệ trong bảo tồn và phát triển văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số, theo đó, số hóa, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng các nền tảng số đa ngôn ngữ phục vụ giới thiệu, quảng bá, giáo dục trải nghiệm văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số tới cộng đồng trong nước và nước ngoài.

UBND cấp tỉnh, cấp xã hỗ trợ triển khai các chương trình, đề án, dự án chuyển đổi số tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn; đồng bào các dân tộc thiểu số trong việc ứng dụng công nghệ và sáng tạo nội dung số. 

Nghị định này cũng quy định về nguồn lực, cơ chế và chính sách đặc thù để phục hồi, bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số.