Văn hóa là nền tảng cho sự phát triển nhanh, bền vững đất nước

VHO - Chiều 21.1, trong phiên thảo luận của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng trình bày tham luận với chủ đề: “Phát huy sức mạnh nội sinh của Văn hóa và con người Việt Nam - nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới".

Văn hoá là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh con người Việt Nam

Tham luận nêu rõ vai trò của văn hoá và con người Việt Nam trong tiến trình lịch sử và cách mạng. Theo Bộ trưởng, Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh con người Việt Nam.

Đặc biệt, mỗi khi đất nước đứng trước gian nguy, khó khăn, thử thách, chính tinh thần đại đoàn kết của một dân tộc; có truyền thống yêu nước nồng nàn; ý chí tự lực, tự cường, nhân ái, nghĩa tình; biết kế thừa và sáng tạo trong tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại đã kết thành sức mạnh vô song để đưa đất nước vững bước viết lên các trang sử vàng.

Ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã xác định vị trí đặc biệt của Văn hóa. Đề cương về Văn hóa Việt Nam năm 1943 - Cương lĩnh đầu tiên của Đảng ta về văn hóa, đã xác lập văn hóa là một trong ba mặt trận (chính trị, kinh tế, văn hóa), thể hiện tư duy, tầm nhìn, và sự quan tâm sâu sắc của Đảng trong phát triển văn hóa.

Ngoài mối quan hệ khăng khít, hữu cơ với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, “nền văn hóa mới” mà Đề cương về Văn hóa Việt Nam xác lập còn thể hiện giá trị lý luận cấp tiến khi đặt con người ở vị trí trung tâm, là chủ thể của văn hóa, là lực lượng sáng tạo, trao truyền, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa.

Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại - Lãnh tụ thiên tài của Đảng - Anh hùng giải phóng dân tộc - Danh nhân văn hóa kiệt xuất đã khẳng định “Văn hoá phải hướng dẫn quốc dân thực hiện Độc lập, Tự cường và Tự chủ”, “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”.

"Thực hiện tư tưởng của Người, xuyên suốt các kỳ Đại hội, các Nghị quyết, Kết luận, Chỉ thị của Trung ương, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư đều nhấn mạnh: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển; xây dựng nền văn hóa Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, tính nhân văn, dân chủ và khoa học.

Thực tiễn đã chỉ ra rằng, khi văn hóa được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, Nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa đóng vai trò quan trọng thì sức mạnh nội sinh của văn hóa sẽ được chuyển hóa thành sức mạnh chính trị - xã hội, góp phần làm nên những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam, đóng góp vào những thành tựu to lớn trong 40 năm đổi mới đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng".

Văn hóa là năng lượng gốc của phát triển

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cũng nêu bật vai trò của văn hoá, con người trong bảo đảm phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo Bộ trưởng, kinh tế phát triển, chính trị, xã hội ổn định, quốc phòng an ninh được giữ vững là tiền đề xây dựng, phát triển văn hóa và con người. Đến lượt mình, văn hóa lại là động lực của phát triển kinh tế - chính trị - xã hội; bởi văn hóa bắt nguồn từ yếu tố nguồn lực con người. Với phẩm chất, đạo đức, tài năng, trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng vươn lên, con người làm nên tất cả; chính “bàn tay - khối óc” của con người Việt Nam là yếu tố quyết định chất lượng, chiều sâu và tính bền vững của sự phát triển.

Quan điểm này được làm sâu sắc qua các nghị quyết của Trung ương và được khẳng định rõ nét trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, đồng thời tiếp tục được kế thừa và phát triển tại báo cáo chính trị trình Đại hội XIV khi Đảng ta tiếp tục khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất - đặt văn hóa và con người vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. 

Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 07.01.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới; đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc. Tại lễ kỷ niệm 80 năm ngành Văn hóa (1945-2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Văn hóa là năng lượng gốc của phát triển”, “Văn hóa càng phải đi trước một bước, soi đường, dẫn dắt, bồi đắp bản lĩnh, củng cố niềm tin, hình thành năng lực mềm quốc gia”.

3 định hướng lớn và 6 giải pháp

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cũng đưa ra 3 định hướng lớn và 6 giải pháp để phát huy sức mạnh nội sinh của văn hoá và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Ba định hướng lớn gồm: Thứ nhất, phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới. Phát triển văn hóa đặt trong mối quan hệ tổng thể, gắn kết chặt chẽ, hài hòa với chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Phân tích đến cùng, sự phát triển của xã hội chính là sự phát triển của văn hóa; và sự thăng hoa của văn hóa là đỉnh cao nhất của sự phát triển.

Thứ hai, Văn hóa và con người là hai nhân tố có tác động, gắn bó mật thiết với nhau. Văn hóa bắt nguồn từ yếu tố con người - vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, là chủ thể, là cội nguồn của sự sáng tạo. Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách, năng lực của con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa.

Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa với xây dựng con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới. Triển khai hiệu quả hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam là yếu tố quyết định tạo nên động lực sáng tạo, sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ, khơi dậy truyền thống yêu nước, khát vọng vươn lên mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam.

Thứ ba, Văn hóa trong kỷ nguyên mới lấy hạnh phúc của đồng bào, của dân tộc làm cơ sở. Văn hóa là một mặt trận; xây dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì. Chỉ có phát huy cao độ nguồn lực con người, nội lực trong toàn dân, huy động được mọi cấp, mọi ngành, toàn xã hội nỗ lực tham gia thì sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa mới có thể giành được thắng lợi. Đồng thời, phải xử lý hài hòa các cặp quan hệ giữa “xây” và “chống”; giữa “truyền thống” và “hiện đại”, giữa “bảo tồn” và “phát triển”, “đời sống thực” và “không gian số”.

6 giải pháp cụ thể, theo Bộ trưởng gồm: Một là, đổi mới mạnh mẽ, toàn diện tư duy, thống nhất nhận thức về phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới để đáp ứng mục tiêu phát triển đến năm 2045 với trọng tâm: Bồi đắp hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và hệ giá trị con người Việt Nam; Nuôi dưỡng phẩm chất yêu nước, nhân ái, trách nhiệm, trung thực, sáng tạo và kỷ cương.

Đặc biệt, phải tạo môi trường văn hóa lành mạnh để các giá trị tốt đẹp được nuôi dưỡng, lan tỏa và được bảo vệ hiệu quả trước tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường và không gian số. Việc đổi mới tư duy cần được thực hiện thông qua việc lồng ghép mục tiêu phát triển văn hóa, con người trong xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội; nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo lĩnh vực văn hóa; tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm tạo sự thống nhất nhận thức và đồng thuận xã hội.

Hai là, hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, giải phóng và khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa, con người. Cần tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện luật pháp, cơ chế và chính sách liên quan đến đầu tư cho văn hóa, bảo tồn di sản, phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số.

Đồng thời, chú trọng hoàn thiện thể chế, chính sách hội nhập phù hợp với thông lệ quốc tế. Tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế đầu tư, đặt hàng, xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa; bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa các chính sách văn hóa với chính sách kinh tế, giáo dục, khoa học - công nghệ và hội nhập quốc tế.

Ba là, xác định đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc. Song song với việc huy động nguồn lực, cần nâng cao năng lực đội ngũ làm văn hóa - yếu tố con người trực tiếp tạo ra và dẫn dắt giá trị văn hóa thời kỳ mới. Cần chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, nhà quản lý văn hóa, đặc biệt là năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và khả năng thích ứng với công nghệ số.

Những cán bộ hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch cần làm tốt vai trò “người gieo hạt văn hóa”, để những giá trị tốt đẹp được vun trồng, bồi đắp từ những việc nhỏ. Mỗi tác phẩm văn học nghệ thuật phải có sức “lay động” lòng người; mỗi vở diễn phải mang “hơi thở cuộc sống”, mang “tầm vóc của dân tộc và thời đại”; mỗi cuốn sách phải mang “mạch đời” trong đó…để hướng tới những giá trị chân - thiện - mỹ. Di sản văn hóa phải trở thành tài sản.

Thể thao cho mọi người phải thực sự trở thành nền tảng, tạo bứt phá cho thể thao thành tích cao, mang về vinh quang cho Tổ quốc. Du lịch phải vẽ lại bản đồ du lịch Việt Nam, tiếp tục là điểm sáng của du lịch thế giới. Báo chí truyền thông phải thực sự là dòng chủ lưu, tiên phong trên mặt trận tư tưởng văn hóa, đóng góp xứng đáng vào bảo đảm quốc phòng - an ninh, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao vị thế đất nước.

Bốn là, coi phát triển công nghiệp Văn hóa và Kinh tế Sáng tạo là động lực tăng trưởng mới, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP, tạo việc làm chất lượng cao và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Phát triển hệ sinh thái này đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ và hiệu quả giữa Nhà nước - Doanh nghiệp - Cộng đồng sáng tạo - Thị trường - và Công nghệ số, đồng thời định vị và quảng bá thương hiệu Văn hóa Việt Nam trên bản đồ sáng tạo toàn cầu thông qua các sản phẩm văn hóa chất lượng cao.

Năm là, đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số, bảo đảm an ninh văn hóa, an toàn thông tin, nâng cao năng lực chủ động trong không gian số, xây dựng các nền tảng số, dữ liệu văn hóa quốc gia, số hóa di sản, phát triển nội dung số do Việt Nam làm chủ và tăng cường các biện pháp bảo vệ chủ quyền văn hóa trên không gian mạng.

Sáu là, chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, chuyển đổi toàn diện tư duy từ “giao lưu, gặp gỡ” sang “hợp tác đích thực”, tăng cường và phát huy sức mạnh mềm quốc gia. Trong đó, chú trọng việc xây dựng Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài nhằm định hướng tổng thể cho công tác truyền thông quốc gia, trong đó văn hóa được xác định là trụ cột quan trọng, là nội dung trung tâm để lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam. Lấy thực tiễn cuộc sống của người dân làm trung tâm, lấy sức mạnh tổng hợp quốc gia làm cơ sở để viết nên “câu chuyện Việt Nam” trong kỷ nguyên mới.

"Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam với những cơ hội lớn, đan xen nhiều khó khăn, thách thức. Trong bối cảnh thế giới phẳng - Văn hóa Việt Nam là cội nguồn bản sắc, là “sức mạnh mềm” để hội nhập, giúp dân tộc khẳng định bản lĩnh, lan tỏa giá trị và tạo vị thế riêng của Việt Nam trong dòng chảy toàn cầu - Văn hóa là nền tảng cho sự phát triển nhanh, bền vững đất nước", Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh.