Từ khát vọng nhân dân đến quyết nghị lịch sử của Quốc hội

VHO - Tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh được chính thức ghi vào lịch sử bằng Nghị quyết của Quốc hội khóa VI ngày 2.7.1976, hơn một năm sau đại thắng mùa Xuân 1975. Tuy nhiên, tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh đã hiện diện trong tâm thức, tình cảm và khát vọng của nhiều thế hệ người Việt Nam từ rất lâu trước đó, gắn với một hành trình lịch sử đặc biệt và đầy ý nghĩa.

Ngày 2.7.1976 đã trở thành một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử khi Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết nghị chính thức đặt tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây không chỉ là một quyết định hành chính mang ý nghĩa lịch sử, mà còn là sự ghi nhận cao quý của Đảng, Nhà nước và nhân dân cả nước đối với những cống hiến to lớn của vùng đất anh hùng, đồng thời thể hiện tình cảm thiêng liêng, lòng biết ơn vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Thành phố của ý chí cách mạng và khát vọng thống nhất

Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định cùng nhân dân miền Nam luôn nêu cao tinh thần anh dũng, quật cường, kiên cường đánh đuổi quân xâm lược, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, thỏa lòng mong ước được đón Bác Hồ vào miền Nam.

Với tình cảm thiêng liêng dành cho Bác Hồ, nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định đã làm nên những chiến thắng oanh liệt, có ý nghĩa lịch sử to lớn.

Trước hết là thắng lợi của cuộc Khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 ở Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định. Tiếp đó, Đảng bộ đã lãnh đạo tiến công địch liên tục trên nhiều mặt trận trong điều kiện ở đầu sóng ngọn gió, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. 

Trong hơn 20 năm xông pha giữa bão táp của cuộc kháng chiến chống Mỹ ở trung tâm sào huyệt của địch, Đảng bộ Thành phố tiếp tục mở rộng và nâng cao thế trận lòng dân, xây dựng vành đai căn cứ cách mạng ở ngoại thành; phối hợp chặt chẽ giữa phong trào đấu tranh của công nhân và các tầng lớp nhân dân ở đô thị với phong trào đấu tranh của nông dân ở vành đai và các tỉnh miền Nam; phối hợp giữa quân, dân Thành phố với quân chủ lực, tiến công địch liên tục trên các mặt trận chính trị, vũ trang và binh vận, góp phần rất quan trọng vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, giải phóng Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định, bảo toàn nguyên vẹn cơ sở vật chất của Thành phố.

Ngày 30.4.1975, Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử toàn thắng, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước; hoàn thành sứ mệnh lịch sử mở đầu oanh liệt và kết thúc vẻ vang cuộc kháng chiến 30 năm giành lại độc lập dân tộc, thống nhất non sông.

Ngay sau ngày đất nước thống nhất, từ ngày 15 - 21.11.1975, Hội nghị Hiệp thương chính trị thống nhất đất nước được tổ chức tại Dinh Độc Lập (nay là Hội trường Thống Nhất), hiện thực hóa ý chí thống nhất giang sơn của nhân dân Việt Nam và chuẩn bị cuộc bầu cử Quốc hội của nước Việt Nam thống nhất vào ngày 25.4.1976.

Ý nguyện đổi tên Thành phố Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh đã xuất hiện từ rất sớm trong lòng nhân dân Nam Bộ.

Ngay từ năm 1946, Báo Cứu quốc đã đăng tải bản quyết nghị của đại diện các đảng phái, đoàn thể và các tầng lớp nhân dân Nam Bộ, trong đó tha thiết đề nghị:

"Xin Quốc hội và Chính phủ trung ương đổi ngay tên Thành phố Sài Gòn lại làm tên Thành phố Hồ Chí Minh để tượng trưng sự chiến đấu, hy sinh và cương quyết trở về với Tổ quốc của dân Nam Bộ".

Trong dòng chảy văn học, tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh cũng xuất hiện từ rất sớm. Năm 1954, trong bài thơ “Ta đi tới”, trong tập Việt Bắc, nhà thơ Tố Hữu đã viết những câu thơ tuyệt hay, trong đó có đoạn thơ cho thấy cái tên này đã ăn sâu trong tâm thức văn hóa dân tộc:

“Đẹp vô cùng, Tổ quốc ta ơi!

Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt

Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát

Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca...

Ai qua Phú Thọ

Ai xuôi Trung Hà

Ai về Hưng Hóa

Ai xuống khu Ba

Ai vào khu Bốn

Ai đi Nam Bộ

Tiền Giang, Hậu Giang

Ai vô thành phố

Hồ Chí Minh

Rực rỡ tên vàng”.

Tuy vậy, để biến khát vọng ấy thành hiện thực, dân tộc Việt Nam đã trải qua 30 năm trường kỳ kháng chiến với biết bao hy sinh, gian khổ và mất mát, viết nên bản anh hùng ca bất diệt của ý chí độc lập, tự do và khát vọng thống nhất non sông.

Sau thắng lợi mùa Xuân năm 1975 và sự kiện đất nước hoàn toàn thống nhất, tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các đại biểu đã xem xét và thống nhất nhận định rằng: Nhân dân Thành phố Sài Gòn - Gia Định luôn luôn tỏ lòng kính yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết với việc Thành phố mang tên Người; trong công cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài và gian khổ, Thành phố Sài Gòn - Gia Định đã không ngừng phát huy truyền thống kiên cường, bất khuất của dân tộc ta, lập được nhiều chiến công xuất sắc, xứng đáng được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Ngày 2.7.1976, Quốc hội ra quyết nghị: “Chính thức đặt tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh” ngay sau khi Quốc hội quyết nghị lấy tên nước là Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

Đây là phần thưởng xứng đáng và cao quý nhất mà Đảng, Nhà nước và nhân dân cả nước dành cho Đảng bộ và nhân dân Thành phố.

Phần thưởng cao quý dành cho Thành phố anh hùng

Việc Thành phố Sài Gòn - Gia Định được mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh được xác định là phần thưởng cao quý nhất mà Đảng, Nhà nước và nhân dân cả nước dành cho Đảng bộ và nhân dân Thành phố.

Đây không chỉ là sự ghi nhận những đóng góp to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc mà còn thể hiện tình cảm son sắt của nhân dân đối với vị lãnh tụ kính yêu. Nghị quyết lịch sử ấy đã đáp ứng nguyện vọng tha thiết của nhiều thế hệ người dân, khẳng định sự gắn bó bền chặt giữa Thành phố với tư tưởng, đạo đức và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tên gọi "Thành phố Hồ Chí Minh" trở thành biểu tượng của tinh thần cách mạng, của ý chí vượt khó, của khát vọng xây dựng một đô thị hiện đại, văn minh, nghĩa tình và luôn đi đầu trong công cuộc đổi mới, phát triển đất nước.

Năm 2026 đánh dấu 50 năm Thành phố vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nửa thế kỷ qua đã chứng kiến sự trưởng thành mạnh mẽ của Thành phố trên mọi lĩnh vực. Từ một đô thị vừa bước ra khỏi chiến tranh với muôn vàn khó khăn, Thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước, giữ vai trò đầu tàu trong phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế.

Quyết định của Quốc hội ngày 2.7.1976 không chỉ mang ý nghĩa của một sự kiện lịch sử, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ và phát huy truyền thống cách mạng của Thành phố mang tên Bác. Đó là động lực để các thế hệ hôm nay và mai sau tiếp tục xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh ngày càng văn minh, hiện đại, nghĩa tình, xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước và nhân dân cả nước, cũng như với tên gọi thiêng liêng: Thành phố Hồ Chí Minh.