Tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển TP.HCM, đô thị đặc biệt

VHO - Sáng 28.7, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị.

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Phát triển đô thị, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển TP.HCM, đô thị đặc biệt, thành phố khác...

Mục tiêu trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Việc ban hành Luật là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương, nghị quyết của Đảng; kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù được quy định tại các Nghị quyết có liên quan của Quốc hội đã được thực tiễn kiểm nghiệm. TP.HCM và các đô thị lớn còn nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, an sinh, quản trị và liên kết vùng, cần một đạo luật ổn định, bao quát và đủ mạnh để tạo động lực phát triển mới.

Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển; phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề khung, nguyên tắc và chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời trao không gian chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực xã hội và thí điểm cơ chế mới. Luật tham khảo hợp lý Luật Thủ đô để bảo đảm tính đồng bộ chung trong một số vấn đề cốt lõi, nền tảng về quản lý, phát triển giữa hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM; kế thừa các nghị quyết đặc thù và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật gồm 5 chương, 68 Điều, trong đó tập trung vào hai nhóm nội dung chủ yếu.

Thứ nhất, phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình.

Thứ hai, thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực phát triển, liên kết vùng và phát triển kinh tế biển…

Dự thảo luật bao gồm một số chính sách đáng chú ý như:

Thứ nhất, trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn. Việc phân quyền được thiết kế gắn với yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục, kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, qua đó bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.

Chú trọng cải cách thủ tục hành chính thông qua cơ chế xã hội hóa hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính; cho phép điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong triển khai các dự án đầu tư, gắn với chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền thành phố.

Thứ hai, tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của thành phố, như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, công nghiệp năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bên cạnh việc phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật (như nêu ở điểm 1 phía trên), việc quy định một số chính sách đặc thù trong một số lĩnh vực là cần thiết để đảm bảo Luật này có thể vận hành được ngay trên thực tế (tương tự Luật Thủ đô).

Thứ ba, cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình được thiết kế để bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả. Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Nêu quan điểm thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng và tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn, đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị Chính phủ sớm thống nhất về phạm vi và đối tượng điều chỉnh cũng như các nội dung cụ thể của dự thảo Luật; nghiên cứu làm rõ trọng tâm của Luật là cơ chế, chính sách phát triển TP.HCM và các đô thị đặc biệt...

Về trình tự, thủ tục, hồ sơ của dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, mặc dù được đề xuất trình theo trình tự, thủ tục rút gọn nhưng Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, đầy đủ các tài liệu theo yêu cầu và kèm theo dự thảo gần 100 văn bản quy định chi tiết thi hành Luật.

Nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển đô thị; chính sách xây dựng, phát triển các thành phố.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng mới của Đảng, nhất là các nghị quyết, kết luận gần đây của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; nghiên cứu bổ sung các cơ chế, chính sách đột phá đối với các lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng của TP.HCM và các đô thị đặc biệt.

Dự thảo Luật cơ bản đảm bảo tính tương thích với điều ước quốc tế, đảm bảo quốc phòng, an ninh.

Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát kỹ các quy định về khu thương mại tự do (Điều 19), khu phi thuế quan (Điều 20), kinh tế biển (Điều 17), nhà đầu tư chiến lược (Điều 34); đánh giá đầy đủ tác động đối với quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia, cân đối ngân sách, nguồn lực thực hiện, khả năng tổ chức thi hành và các tác động về chính sách dân tộc, bình đẳng giới trong các quy định của dự thảo Luật.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, do Luật quy định về cơ chế, chính sách đặc thù nên có một số quy định khác so với các luật hiện hành.

Vì vậy, đề nghị Chính phủ nghiên cứu, đề xuất giải pháp tổng thể về nguyên tắc xác định pháp luật được áp dụng khi nhiều luật, nghị quyết cùng có quy định ưu tiên áp dụng hoặc cho phép lựa chọn quy định thuận lợi hơn, đảm bảo tính thống nhất, công khai, minh bạch của hệ thống pháp luật.