Sửa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: Phải tránh tình trạng “cấm mà như không cấm“

VHO - Nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hiệu quả thực thi, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý phải tránh tình trạng "cấm mà như không cấm", các quy định phải có khả năng áp dụng và xử lý được hành vi vi phạm.

Các quy định phải có khả năng áp dụng và xử lý được hành vi vi phạm

Ngày 21.10, thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, dự thảo đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày sản phẩm, bao bì, hình thức, hình ảnh, tên nhãn hiệu tại các điểm bán buôn, bán lẻ, thay vì cho phép trưng bày mỗi nhãn hiệu một bao, một tút hoặc một hộp như hiện hành.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị đánh giá kỹ tính khả thi trong thực tế, đặc biệt đối với các cửa hàng miễn thuế, nhà ga hàng không, khu vực biên giới.

Bên cạnh đó, cần phân định rõ hoạt động trưng bày, quảng bá thuốc lá với việc niêm yết giá và sử dụng tên thương mại hợp pháp theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ và pháp luật về giá, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa các luật.

Đối với đề xuất sử dụng tủ đựng kín, không để lộ sản phẩm thuốc lá nhằm hạn chế kích thích mua, Chủ tịch Quốc hội cho rằng đây là hướng phù hợp, nhưng phải có hướng dẫn cụ thể và chế tài đủ mạnh, tránh tình trạng quy định cấm nhưng không kiểm soát được trong thực tế.

Nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hiệu quả thực thi, Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải tránh tình trạng "cấm mà như không cấm", các quy định phải có khả năng áp dụng và xử lý được hành vi vi phạm.

Liên quan đến việc mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo đề xuất chuyển dần các địa điểm hiện có khu vực hút thuốc riêng như khách sạn, quán bar, karaoke, vũ trường, nhà hàng sang cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà theo lộ trình; đồng thời bổ sung tàu thủy, tàu hỏa vào nhóm phương tiện giao thông công cộng cấm hút thuốc hoàn toàn.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc bố trí khu vực hút thuốc phải rõ ràng, phù hợp, bảo đảm môi trường và mỹ quan. Đồng thời, cần nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về xử lý vi phạm, trong đó có Singapore, nơi các hành vi vứt tàn thuốc không đúng quy định bị xử phạt nghiêm khắc.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý việc mở rộng địa điểm cấm hút thuốc phải có "lộ trình rõ ràng, có giai đoạn chuyển tiếp hợp lý", hỗ trợ doanh nghiệp điều chỉnh hoạt động, bảo đảm tổ chức thực hiện thống nhất.

Đề cập đến việc nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ 50% lên 85%, kèm thông tin tổng đài hỗ trợ cai nghiện và thay đổi định kỳ mẫu cảnh báo, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần có những biện pháp mạnh, hiệu quả hơn để tác động đến hành vi người sử dụng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, thực tế hiện nay, dù trên bao thuốc đã có những cảnh báo về nguy cơ bệnh tật, tác hại đối với sức khỏe, nhiều người vẫn tiếp tục hút thuốc do đã nghiện. Do đó, việc tăng diện tích cảnh báo phải gắn với đổi mới nội dung, cơ chế giám sát và quy định rõ thời hạn thay đổi mẫu cảnh báo, tránh tình trạng doanh nghiệp chậm thực hiện.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý nghiên cứu việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực cai nghiện thuốc lá theo hướng hậu kiểm, tuân thủ hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Đặc biệt, đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, Chủ tịch Quốc hội nhắc lại quan điểm kiên quyết cấm các sản phẩm đã được xác định có tác hại đối với sức khỏe; đồng thời nhấn mạnh cơ sở của việc cấm là những tác hại đối với sức khỏe đã được ngành y tế xác định.

Từ thực tiễn đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu khi hoàn thiện dự thảo Luật phải giải thích rõ các khái niệm, xác định đầy đủ phạm vi điều chỉnh, đối tượng và hành vi bị cấm, đặc biệt phải tính toán đến sự phát triển của công nghệ và sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, phải "có một định nghĩa, giải thích rõ ràng để không bị công nghệ mới vượt qua", tránh tình trạng Luật vừa được ban hành thì những sản phẩm, công nghệ mới đã nằm ngoài phạm vi điều chỉnh.

Cùng với đó, cần tăng cường thực hiện quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi; kiểm soát hoạt động bán thuốc lá qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các ứng dụng số; nghiên cứu sử dụng phương tiện kỹ thuật, nghiệp vụ để phát hiện, xử lý vi phạm. Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Nguồn thu ngân sách có thể giảm nhưng lợi ích xã hội mang lại rất lớn

Đặt vấn đề về tính khả thi của dự thảo Luật, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ các trường hợp ngoại lệ, phân định trách nhiệm giữa các cơ quan liên quan, nhất là ngành y tế, công an, công thương và chính quyền địa phương.

Đồng thời, phải đánh giá đầy đủ tác động của các chính sách đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp, tình trạng buôn lậu thuốc lá và nguồn thu ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh không thể chỉ xem xét lợi ích từ nguồn thu ngân sách mà phải đặt trong tổng thể lợi ích kinh tế, xã hội, đặc biệt là yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng. "Mặc dù nguồn thu ngân sách có giảm nhưng mà chúng ta phòng, chống được cái này thì nó cũng đem lại lợi ích xã hội rất là lớn", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Cùng với đó, cần bảo đảm sự cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng với quyền sản xuất, kinh doanh hợp pháp đối với các sản phẩm thuốc lá truyền thống.

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu hoàn thiện đầy đủ căn cứ khoa học, tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi trình Quốc hội thông qua Luật, tránh các quy định hình thức, thiếu tính khả thi. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh và yêu cầu những nội dung cần cấm phải được quy định rõ ngay trong Luật, tránh để đến khi ban hành nghị định, thông tư hướng dẫn mới phát sinh khó khăn, vướng mắc.

Bên cạnh các biện pháp quản lý, Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý tăng cường truyền thông, hỗ trợ cai nghiện thuốc lá và xây dựng môi trường không khói thuốc.

Theo Chủ tịch Quốc hội, song song với các quy định cấm, phải đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức của từng người dân, từng hộ gia đình. Trong đó, gia đình phải có trách nhiệm quản lý, giáo dục con em; nhà trường tăng cường quản lý học sinh; chính quyền, các tổ chức đoàn thể và toàn xã hội cùng tham gia.

Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý cần tập trung bảo vệ thế hệ thanh thiếu niên, chủ động phòng ngừa việc tiếp cận, sử dụng và lệ thuộc vào thuốc lá, nhất là các sản phẩm thuốc lá mới.

Đánh giá cao sự tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội đối với dự án Luật, Chủ tịch Quốc hội cho rằng Nghị quyết số 173/2024/QH15 về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã thể hiện quyết tâm của Quốc hội khóa XV trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc tiếp tục cụ thể hóa Nghị quyết số 173 trong lần sửa đổi Luật này sẽ góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ sức khỏe nhân dân.