Sửa Luật Đất đai: Minh bạch giá đất, bảo đảm quyền lợi người dân

VHO - Đại biểu Quốc hội đề nghị hoàn thiện cơ chế định giá đất theo hướng minh bạch, sát thực tế, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư; đồng thời bảo đảm bồi thường, tái định cư gắn với phục hồi sinh kế, ổn định đời sống người dân sau thu hồi đất.

Sáng 29.10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Minh bạch cơ chế định giá đất, hài hòa lợi ích các bên

Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) cơ bản thống nhất với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đồng thời đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra trong việc tiếp thu, hoàn chỉnh dự thảo Luật.

Theo đại biểu, dự thảo Luật lần này đã tập trung sửa đổi, bổ sung nhiều cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thi hành Luật Đất đai năm 2024, cập nhật các nghị quyết của Quốc hội, những quy định mới tại các luật liên quan và điều chỉnh thẩm quyền quản lý đất đai phù hợp với phân quyền, phân cấp cho chính quyền địa phương hai cấp.

Tuy nhiên, đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng đất đai không chỉ là nguồn lực phát triển kinh tế mà còn liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, môi trường đầu tư và sự ổn định xã hội.

Do đó, việc sửa đổi lần này cần vượt qua các yêu cầu tháo gỡ vướng mắc trước mắt, hướng tới xây dựng một khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch, ổn định và có tính khả thi cao.

Đại biểu đề xuất rà soát toàn diện các quy định có liên quan, đặc biệt là điều khoản chuyển tiếp, thời điểm áp dụng và trách nhiệm xử lý đối với các hồ sơ, dự án đang triển khai dở dang. Phải xác định rõ trường hợp nào áp dụng quy định cũ, trường hợp nào áp dụng quy định mới, cơ quan nào chịu trách nhiệm và thời hạn giải quyết cụ thể.

Đồng thời, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị, kiến tạo phát triển để đẩy mạnh cải cách thủ tục, số hóa dữ liệu đất đai, công khai thông tin và nâng cao trách nhiệm giải trình.

Đề cập trực tiếp đến vấn đề định giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, đại biểu Lê Hữu Trí chỉ ra rằng thực tiễn áp dụng cho thấy việc xác định hệ số điều chỉnh giá đất tại các địa phương còn có thể tạo ra chênh lệch đáng kể, nhất là ở những khu vực giáp ranh. Nếu xác định mức giá quá cao, chi phí tiếp cận đất đai của doanh nghiệp tăng; nếu xác định mức giá quá thấp, người có đất bị thu hồi có thể chịu thiệt thòi.

Vấn đề cốt lõi là phải giải quyết hài hòa ba nhóm lợi ích: Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư. Việc định giá đất không thể chỉ tập trung vào tăng thu ngân sách mà xem nhẹ khả năng tiếp cận đất đai của doanh nghiệp hoặc quyền lợi chính đáng của người dân.

Đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị dự thảo Luật làm rõ nguyên tắc, phương pháp, quy trình xác định hệ số điều chỉnh giá đất áp dụng thống nhất trong cả nước, tăng cường công khai dữ liệu, kiểm soát chất lượng thông tin đầu vào và thúc đẩy cơ chế giám sát độc lập nhằm hạn chế sự tùy nghi trong áp dụng giữa các địa phương.

Đồng thời, cần quy định rõ giá đất phục vụ bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, giá đất làm căn cứ thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, giá đất chuyển nhượng theo thỏa thuận và giá giao dịch trên thị trường. Các loại giá đất này có mối liên hệ nhưng khác nhau về mục đích, cơ sở xác định và điều kiện áp dụng, do đó cần có nguyên tắc xử lý chênh lệch minh bạch, phù hợp với thực tế.

Từ đó, đại biểu kiến nghị quy định thống nhất nguyên tắc, phương pháp xác định hệ số điều chỉnh giá đất, đồng thời có cơ chế xử lý đối với những trường hợp đặc thù hoặc khi bảng giá đất và hệ số điều chỉnh chưa phản ánh phù hợp giá trị thực tế; nghiên cứu cơ chế cho phép nhà đầu tư thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo phương án được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt được khấu trừ vào nghĩa vụ tài chính về đất đai khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch và không làm thay đổi thẩm quyền thu hồi đất của Nhà nước.

Bồi thường, tái định cư phải gắn với phục hồi sinh kế

Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) ghi nhận, các điều 46, 47 và 48 của dự thảo Luật đã quan tâm hơn đến yêu cầu ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh và phục hồi sinh kế cho người có đất bị thu hồi.

Tuy nhiên, đại biểu cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm bảo đảm kết quả thực hiện chính sách, thay vì chỉ dừng ở việc xác định các hình thức hỗ trợ.

Theo khoản 2 Điều 46, dự thảo Luật quy định tiến hành điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất và lấy ý kiến người có đất bị thu hồi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng việc xác định thu nhập trước khi thu hồi đất mới chỉ phản ánh điều kiện sống ban đầu của người dân. Vấn đề quan trọng hơn là sau khi thu hồi đất, đời sống của họ sẽ như thế nào?

Một hộ nông dân có thể được bố trí nơi ở mới nhưng không còn đất sản xuất; hộ kinh doanh có thể được bồi thường về đất và tài sản nhưng mất địa điểm tạo ra nguồn thu nhập chính. Người lao động lớn tuổi có thể nhận hỗ trợ chuyển đổi nghề nhưng không còn khả năng tìm được việc làm phù hợp. Do vậy, hoàn thành chi trả bồi thường và bố trí tái định cư chưa đồng nghĩa với việc người dân đã ổn định cuộc sống.

Từ thực tế đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, hiệu quả của chính sách thu hồi đất không chỉ được đánh giá bằng tiến độ giải phóng mặt bằng mà còn phải căn cứ vào khả năng ổn định đời sống, phục hồi sinh kế của những người bị ảnh hưởng.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 46 nguyên tắc xác định những nhóm có nguy cơ mất nguồn sinh kế chủ yếu sau thu hồi đất để có biện pháp hỗ trợ phù hợp, nhất là hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá kết quả phục hồi sinh kế sau thu hồi đất.

Tham gia góp ý kiến về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ và địa điểm tái định cư, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cho biết, dự thảo Luật xác định trách nhiệm bảo đảm sinh kế, cho phép bố trí tái định cư tại địa bàn khác có điều kiện tương đương.

Báo cáo giải trình đã nêu định hướng chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống, yêu cầu hạ tầng, điều kiện sinh hoạt phù hợp với phong tục và ưu tiên tái định cư tại chỗ.

Bày tỏ thống nhất với định hướng đó, song đại biểu đề nghị làm rõ ngay nguyên tắc đánh giá điều kiện tương đương, không chỉ theo hạ tầng và nhà ở mà phải tính đến khả năng tiếp cận đất sản xuất, việc làm, trường học, y tế và sinh hoạt cộng đồng; đồng thời giao Chính phủ quy định tiêu chí đánh giá, trách nhiệm theo dõi kết quả phục hồi sinh kế sau tái định cư.

“Vì dù chính sách đã được tiếp thu về định hướng, thiếu tiêu chí đo lường và đầu mối chịu trách nhiệm vẫn có thể khiến người dân có chỗ ở mới nhưng mất nguồn sống, nhất là tại địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số”, đại biểu Dương Khắc Mai nói.