Hoàn thiện chính sách, tạo động lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

VHO - Chiều 17.10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cần có chính sách phù hợp cho khởi nghiệp sáng tạo, hộ kinh doanh chuyển đổi, kinh doanh bền vững 

Trình bày Tờ trình dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động hiện nay và có vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội.

Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc triển khai các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tuy nhiên, sau gần 10 năm thực hiện, luật đã bắt đầu bộc lộ những nội dung, chính sách không còn phù hợp; nguồn lực hỗ trợ còn phân tán, việc đánh giá tác động chưa rõ, chính sách chưa gắn với nhu cầu thực tế, kết quả đầu ra và năng lực phát triển dài hạn.

Hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và thị trường; năng lực quản trị còn hạn chế, việc tham gia chuỗi giá trị chưa sâu. Vì vậy, cần có chính sách phù hợp cho khởi nghiệp sáng tạo, hộ kinh doanh chuyển đổi, kinh doanh bền vững và doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

“Chính phủ đề xuất ban hành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Luật năm 2017 để tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, kết nối nguồn lực công - tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả thực thi và lấy sự phát triển thực chất của doanh nghiệp làm thước đo; chuyển từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo môi trường, hệ sinh thái phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy doanh nghiệp phát triển theo hướng bền vững.

Các định hướng này phù hợp với Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 66 về đổi mới xây dựng và thực thi pháp luật của Bộ Chính trị”, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ.

Về mục tiêu và định hướng xây dựng luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc đổi tên luật thể hiện sự chuyển đổi tư duy từ hỗ trợ đơn lẻ sang kiến tạo môi trường thuận lợi, từ chương trình do Nhà nước cung cấp sang đáp ứng nhu cầu phát triển của doanh nghiệp, từ chú trọng kinh phí đầu tư sang lấy kết quả và sự trưởng thành của doanh nghiệp làm thước đo.

Dự thảo hướng tới xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp, trong đó Nhà nước kiến tạo, định hướng và kết nối nguồn lực; huy động các nguồn lực tài chính, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, hiệp hội, doanh nghiệp lớn và đơn vị cung cấp dịch vụ đồng hành, dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng phát triển bền vững.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo luật gồm 4 chương, 35 điều, tập trung vào 5 nhóm chính sách:

Thứ nhất, phát triển chung và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp: Cải thiện khả năng tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường; hỗ trợ tư vấn, đào tạo, kế toán, pháp lý; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, mua sắm công; nâng cao năng lực quản trị và chất lượng nhân lực. Khuyến khích đa dạng hóa nguồn tài chính, đánh giá tín dụng dựa trên dòng tiền, dữ liệu và khả năng tạo doanh thu, không chỉ dựa vào tài sản bảo đảm; đồng thời giảm thủ tục, chi phí tuân thủ, bảo đảm minh bạch.

Thứ hai, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thông qua kết nối với chuyên gia, vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo và đơn vị tư vấn. Trọng tâm là hoàn thiện sản phẩm, thương mại hóa, nghiên cứu khả năng tiếp cận nhà đầu tư và đưa công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.

Thứ ba, phát triển doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, nhất là doanh nghiệp một người, bằng việc tạo thuận lợi cho quá trình chuyển đổi và hỗ trợ tư vấn, đào tạo, kế toán, pháp lý. Mục tiêu là nâng cao năng lực quản trị, bảo đảm tuân thủ, giúp doanh nghiệp hoạt động minh bạch, ổn định, tăng năng suất và mở rộng quy mô.

Thứ tư, phát triển doanh nghiệp kinh doanh bền vững, khuyến khích sử dụng hiệu quả tài nguyên, đổi mới quản trị, chuyển đổi số và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội, quản trị. Dự thảo quan tâm đến doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ; doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động thuộc các nhóm này; và doanh nghiệp ở vùng miền núi, biên giới, hải đảo.

Thứ năm, phát triển doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị và kinh doanh quốc tế, nâng cao năng lực sản xuất, quản trị, chất lượng sản phẩm; kết nối với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, nhà phân phối và đối tác quốc tế để mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ, tăng năng suất và giá trị trong nước.

Làm rõ cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước theo kết quả thực hiện nhiệm vụ

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhất trí sửa đổi toàn diện, đổi tên luật, nhưng cho rằng dự thảo chủ yếu tập trung vào các chính sách hỗ trợ, chưa thể hiện rõ yêu cầu phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng các tiêu chí chưa thực sự hợp lý, khó triển khai do biến động hằng năm, phụ thuộc số liệu năm trước; tổng nguồn vốn bao gồm cả nợ phải trả; đồng thời chưa rõ cách xác định lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp.

“Đề nghị quy định nguyên tắc xác định ngành nghề kinh doanh chính, nghiên cứu sử dụng số liệu 2-3 năm liền kề, làm rõ căn cứ đánh giá tác động đến phạm vi thụ hưởng và khả năng cân đối nguồn lực khi nâng ngưỡng lao động từ 200 lên 300 người, tổng vốn từ 100 lên 150 tỉ đồng”, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề xuất.

Về nguyên tắc hỗ trợ, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí, đồng thời đề nghị làm rõ cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước theo kết quả thực hiện nhiệm vụ; tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp nhằm tránh hỗ trợ trùng lặp; rà soát chế độ sở hữu tài sản hình thành từ kinh phí hỗ trợ; cơ chế thu hồi khi vi phạm cam kết; nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp hỗ trợ trong 2-3 năm khi doanh nghiệp vượt tiêu chí. Ủy ban cũng đề cập việc ngân sách Trung ương hỗ trợ có mục tiêu cho địa phương tự cân đối được ngân sách.

Về phiếu hỗ trợ (voucher), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị làm rõ bản chất pháp lý, quy trình cấp và thanh toán gắn với kết quả kiểm chứng được, nhằm phòng ngừa trục lợi.

Về tiếp cận nguồn vốn, Ủy ban đề nghị rà soát việc định giá, xử lý tài sản bảo đảm, nhất là tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ; phân định hình thức cấp tín dụng, cấp vốn, tài trợ và chủ thể cung ứng, bảo đảm không ảnh hưởng đến quyền tự chủ, an toàn hoạt động của tổ chức tín dụng.

Về thuế và kiểm toán, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành chính sách ưu đãi miễn, giảm thuế, nhưng cho rằng một số quy định còn trùng lặp, chưa thống nhất với pháp luật chuyên ngành.

Về sắp xếp các quỹ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị làm rõ căn cứ, tiêu chí và phương án rà soát, sáp nhập hoặc giải thể Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng các quỹ bảo lãnh tín dụng; đánh giá nguyên nhân hoạt động chưa hiệu quả; xác định chủ thể kế thừa; xử lý quyền, nghĩa vụ, tài sản, người lao động và các cam kết bảo lãnh, bảo đảm không làm gián đoạn việc hỗ trợ.