Đẩy mạnh, nâng tầm sức mạnh mềm Việt Nam đóng góp vào nền văn minh nhân loại thông qua hoạt động đối ngoại và ngoại giao văn hóa

VHO - Sáng 1.8, tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL, Ủy viên Ban Chỉ đạo Trung ương về đối ngoại và hội nhập quốc tế Lâm Thị Phương Thanh đã tham dự và có bài phát biểu tham luận với chủ đề “Đẩy mạnh, nâng tầm sức mạnh mềm Việt Nam đóng góp vào nền văn minh nhân loại thông qua hoạt động đối ngoại và ngoại giao văn hóa”.

Củng cố và nâng tầm sức mạnh mềm quốc gia 

Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL, Ủy viên Ban Chỉ đạo Trung ương về đối ngoại và hội nhập quốc tế Lâm Thị Phương Thanh cho biết với bề dày truyền thống lịch sử, văn hiến hàng ngàn năm được kết tinh bởi lòng yêu nước, yêu chuộng hòa bình, tinh thần đoàn kết, tự cường và nhân văn, đất nước Việt Nam đã vững vàng vượt qua biết bao thăng trầm.

Từ một đất nước nhỏ, rất nghèo với diện tích và dân số khiêm nhường, Việt Nam đã vươn lên để có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay. Thành tựu đó chắc chắn phải được tạo dựng trên nền tảng sức mạnh của cả dân tộc. Đối với Việt Nam, sức mạnh đó được kết tinh bởi các hệ giá trị cốt lõi của văn hóa, của quốc gia, của gia đình, được lan tỏa, bồi đắp bởi con người, được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. 

“Đó chính là sự coi trọng các giá trị hòa bình, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc, các giá trị dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam. Đó cũng chính là nền tảng của nền ngoại giao toàn diện, hiện đại Việt Nam”, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh và phức tạp chưa từng có như hiện nay, việc củng cố và nâng tầm sức mạnh mềm quốc gia càng trở nên cần thiết, có ý nghĩa quan trọng. 

Cụ thể hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa, Chiến lược văn hóa đối ngoại đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Thủ tướng Chính phủ đã xác định mục tiêu “Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa để quảng bá sâu rộng các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trở thành sức mạnh mềm thúc đẩy đất nước phát triển nhanh và bền vững, nâng cao vị thế, uy tín và tầm ảnh hưởng của Việt Nam trên trường quốc tế, đóng góp xứng đáng vào sự đa dạng của nền văn minh nhân loại”.

Bộ trưởng cho rằng trong những năm qua, được sự quan tâm chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, công tác giao lưu, hợp tác, hội nhập quốc tế trong lĩnh vực văn hóa được tiến hành chủ động, tích cực, đa dạng hơn, gắn kết, triển khai hiệu quả trong ba trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại Nhân dân, góp phần quan trọng vào thành tựu chung trong công tác đối ngoại của đất nước.

Bộ VHTTDL đã chủ trì, ký kết 136 điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế; phối hợp tổ chức công tác quảng bá văn hóa Việt Nam ra nước ngoài bằng nhiều hình thức.

Sau hơn 10 năm thực hiện Chiến lược văn hóa đối ngoại (từ năm 2015 đến nay), Bộ VHTTDL đã tổ chức gần 40 chương trình, hoạt động văn hóa, nghệ thuật phục vụ các chuyến thăm của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến các nước, tổ chức 90 sự kiện Tuần văn hóa, Ngày Văn hóa Việt Nam tại nhiều quốc gia trên khắp các châu lục, góp phần quảng bá hình ảnh quốc gia và lan tỏa thông điệp hữu nghị, hòa bình.

Hội nhập quốc tế về văn hóa đã góp phần hoàn thiện thể chế, tiếp cận các chuẩn mực, tri thức, nguồn lực quốc tế; là thành tố quan trọng gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Sức mạnh mềm của Việt Nam được biểu hiện sinh động qua quá trình nhận diện, bảo tồn, ghi danh và phát huy hệ thống di sản rất phong phú với 09 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 16 di sản văn hóa phi vật thể, 04 di sản tư liệu thế giới, 07 di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương và 04 Thành phố sáng tạo được UNESCO vinh danh. Nhờ phát huy nguồn lực ấy, từ năm 2018 đến năm 2025, Việt Nam đã được thế giới vinh danh 6 lần là "Điểm đến Di sản hàng đầu thế giới", 7 lần là "Điểm đến hàng đầu châu Á", và 4 lần là "Điểm đến văn hóa và ẩm thực hàng đầu châu Á"… 

Quan trọng hơn, với tinh thần bảo tồn kết hợp với sáng tạo, biến văn hóa thành sức mạnh mềm quốc gia như chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, thông qua hợp tác quốc tế về văn hóa, những tài nguyên này đã trở thành động lực tăng trưởng mới, thúc đẩy mạnh mẽ hai lĩnh vực mũi nhọn là du lịch và công nghiệp văn hóa, đóng góp ngày càng tích cực vào tăng trưởng và phát triển đất nước. 

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định với sự thúc đẩy và phối hợp hết sức chặt chẽ giữa Bộ Ngoại giao với Bộ VHTTDL và các cơ quan hữu quan, lần đầu tiên Việt Nam đảm nhận cùng lúc 06 cơ chế quan trọng của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc UNESCO, trúng cử thành viên của Ủy ban Di sản Thế giới nhiệm kỳ 2023-2027 với số phiếu cao nhất trong nhóm châu Á - Thái Bình Dương, và đi vào lịch sử khi trúng cử liên tiếp 02 nhiệm kỳ làm thành viên Ủy ban liên Chính phủ Công ước UNESCO 2005 về bảo vệ và phát huy sự đa dạng các biểu đạt văn hóa nhiệm kỳ 2021-2025 và 2025-2029.

Theo Bộ trưởng, để đáp ứng những yêu cầu đặt ra ngày càng cao đối với các mục tiêu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong bối cảnh cục diện thế giới đang tái định hình, hơn bao giờ hết, sức mạnh mềm Việt Nam cần lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa thông điệp về một Việt Nam hòa bình, ổn định, kinh tế phát triển năng động, lấy người dân làm trung tâm, là thành viên có trách nhiệm và có đóng góp quan trọng trong nền chính trị thế giới, nền kinh tế toàn cầu và nền văn minh nhân loại. 

Những nội dung trọng tâm

Nhấn mạnh đến sự chung tay, đồng hành, phối hợp hết sức chặt chẽ của các cấp, các ngành ở cả trong và ngoài nước, với vai trò đặc biệt quan trọng của Bộ Ngoại giao, các vị Đại sứ, Tổng lãnh sự, Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, ở góc độ đối ngoại và ngoại giao văn hóa, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho rằng cần tập trung vào một số nội dung trọng tâm như sau:

Thứ nhất, cần đổi mới tư duy và đa dạng hóa phương thức triển khai các hoạt động văn hóa đối ngoại và ngoại giao văn hóa, kết hợp chặt chẽ với thông tin đối ngoại, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng môi trường văn hóa số, xây dựng và nhân rộng các mô hình sự kiện quảng bá tích hợp “Văn hóa - Thương mại - Du lịch - Đầu tư Việt Nam”, bảo đảm nhất quán về thông điệp quảng bá hình ảnh quốc gia.

Cần tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc của Lãnh đạo Cấp cao, Đảng, Nhà nước Việt Nam ở nước ngoài và lãnh đạo Cấp cao của nước ngoài đến Việt Nam.

Bộ Ngoại giao phối hợp Bộ VHTTDL và các Bộ, ngành, địa phương cùng đầu tư xây dựng các chương trình mang hàm lượng văn hóa cao, tạo dấu ấn trong Năm chủ nhà APEC 2027 và các sự kiện quốc tế lớn mà Việt Nam đăng cai.

Trong năm 2026, đề nghị Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài cùng phối hợp đồng loạt tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật phù hợp tại địa bàn sở tại để chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24.11) đầu tiên và sẽ tổ chức định kỳ hằng năm.

Các cơ quan của Bộ VHTTDL sẽ phối hợp để cung cấp tư liệu để các cơ quan đại diện khai thác trên tinh thần chủ động, sáng tạo để giới thiệu sự phong phú, đa dạng của nền văn hóa 54 dân tộc Việt Nam.  

Thứ hai, cần đầu tư xây dựng không gian văn hóa Việt Nam giàu bản sắc với mức độ nhận diện cao thông qua thiết kế, trang trí và cả phong cách của mỗi cơ quan ngoại giao, cán bộ ngoại giao.

Việc Bộ Ngoại giao quan tâm bố trí cán bộ phụ trách công tác văn hóa đối ngoại, ngoại giao văn hóa tại các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài phù hợp với yêu cầu công tác và điều kiện từng địa bàn, tiến tới cử Tham tán Văn hóa, Tùy viên văn hóa góp phần quan trọng thúc đẩy ngoại giao văn hóa, tham mưu chính sách, tìm hiểu, kết nối các thiết chế văn hóa uy tín, các nhà đầu tư nước ngoài tiềm năng với các cơ quan văn hóa, các ngành, địa phương, doanh nghiệp trong nước để hợp tác, liên danh, liên kết, đồng sản xuất phát triển một số sản phẩm, thương hiệu công nghiệp văn hóa tiêu biểu, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực văn hóa, nghệ thuật chất lượng cao, nhân lực cho các ngành công nghiệp văn hóa của Việt Nam.

Thứ ba, tiếp tục phát huy vai trò cộng đồng người Việt Nam và mạng lưới thiết chế văn hóa Việt Nam ở nước ngoài, cộng đồng quốc tế trong quảng bá văn hóa Việt Nam, hỗ trợ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn và học tập tiếng Việt, phát huy bản sắc văn hóa và truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Hỗ trợ nhân rộng mô hình khu phố Việt Nam, làng Việt Nam, các mô hình câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa, nghệ thuật truyền thống, võ thuật, chuỗi hệ sinh thái ẩm thực Việt tiêu chuẩn quốc tế... tại các quốc gia có đông cộng đồng người Việt Nam sinh sống, làm việc; các mạng lưới người nước ngoài có tầm ảnh hưởng yêu mến văn hóa Việt trở thành "Bạn bè của văn hóa Việt Nam" tại các địa bàn trọng điểm… 

Thứ tư, Việt Nam cần tiếp tục nâng tầm, phát huy vai trò tiên phong, trách nhiệm tại các cơ chế đa phương, chủ động tham gia sâu rộng vào các tổ chức khu vực và quốc tế, đặc biệt là UNESCO với tinh thần chuyển dịch từ tư duy tham gia đóng góp sang chủ động khởi xướng, định hình và dẫn dắt các sáng kiến, khẳng định vai trò của văn hóa như một công cụ hiệu quả hàn gắn và giải quyết các thách thức toàn cầu, cũng như trụ cột và động lực đối với sự phát triển bền vững, bao trùm, vì sự thịnh vượng chung của các quốc gia trên thế giới.

Các cơ quan cần phối hợp chặt chẽ để đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bố trí làm việc, ứng cử vào các vị trí của các tổ chức văn hóa, thể thao quốc tế và khu vực. 

Thứ năm, chủ động đề xuất các sáng kiến quốc tế phù hợp với năng lực tổ chức của Việt Nam, chuẩn bị các điều kiện để sẵn sàng đăng cai các sự kiện văn hóa nghệ thuật, các giải thể thao quốc tế uy tín, từng bước khẳng định Việt Nam là điểm đến hấp dẫn; tiếp tục vận động quốc tế công nhận, ghi danh Việt Nam với các danh hiệu, giải thưởng quốc tế uy tín.

Hiện nay, Việt Nam đã có 08 danh nhân kiệt xuất tiêu biểu được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) vinh danh; tăng cường nghiên cứu, đề xuất vinh danh các danh nhân, nhà văn hóa, nhà tư tưởng lớn của đất nước, nhằm tạo bước tiến đột phá trong việc lan tỏa hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia của Việt Nam ra thế giới, đóng góp và làm giàu các giá trị văn minh nhân loại.