Cần phải loại bỏ vĩnh viễn linh vật ngoại lai

VH- ​“Chiến dịch” loại bỏ linh vật ngoại lai sau 3 năm Bộ VHTTDL ban hành Công văn 2662/BVHTTDL-MTNATL về việc không sử dụng biểu tượng, sản phẩm, linh vật không phù hợp với thuần phong mỹ tục dường như vẫn còn nguyên sức nóng. ​

Bài toán tiếp tục được đặt ra tại Hội nghị sơ kết 3 năm thực hiện Công văn 2662 là làm thế nào để những sư tử đá, tỳ hưu, đèn đá… vốn không thuộc về bản sắc văn hóa truyền thống Việt Nam sẽ thực sự… hết đất sống?

 Hội nghị đã được Bộ VHTTDL tổ chức ngày 20.12 tại Hà Nội. Tại Hội nghị này, Báo Văn Hóa đã được trao tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ VHTTDL, ghi nhận những thành tích xuất sắc trong công tác tuyên truyền, triển khai thực hiện Công văn 2662.

Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên trao tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ VHTTDL cho 10 tập thể và 7 cá nhân có thành tích xuất sắc trong việc triển khai thực hiện Công văn 2662

Còn nhiều người không biết đâu là linh vật ngoại lai

Bên cạnh những chuyển biến tích cực thì theo bà Trần Thị Thu Đông, Phó Cục trưởng Cục MTNATL, cho đến nay vẫn còn nhiều khó khăn đặt ra đối với công tác quản lý như không ít người, trong đó có nhiều cán bộ làm công tác quản lý văn hóa ở địa phương vẫn chưa phân biệt được các biểu tượng, sản phẩm, linh vật ngoại lai với các biểu tượng, sản phẩm, linh vật truyền thống của Việt Nam. “Các sản phẩm bày trong di tích, nơi thờ tự, công sở theo quan niệm còn mang ý nghĩa tâm linh, vì vậy việc loại bỏ, di dời hết sức phức tạp. Chưa kể những vướng mắc khi loại bỏ, di dời các biểu tượng, linh vật ra khỏi di tích bởi mối quan hệ thân nhân, dòng tộc, sự cả nể, né tránh…”, bà Trần Thị Thu Đông nhấn mạnh.

Lưu ý sự thiếu quan tâm của công chúng và sự lúng túng trong việc chỉ đạo thực hiện ở địa phương là nguyên nhân dẫn đến khó khăn trong quản lý, Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên nhấn mạnh, điều cần thiết hiện nay là những giải pháp để chuyển biến không chỉ dừng lại là một chiến dịch di dời ồ ạt mà phải có chiều sâu. “Sao cho những biểu tượng, linh vật ngoại lai sẽ không còn đất sống trong đời sống văn hóa người Việt…”, Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên chỉ đạo.

Nhiều địa phương đã ghi nhận những thay đổi rõ nét, đặc biệt tại hai làng đá mỹ nghệ lớn nhất nước là Ninh Vân (Ninh Bình) và Non Nước (Đà Nẵng), nếu trước đây là hai “lò” sản xuất sư tử đá, tỳ hưu, đèn đá… ngoại lai lớn nhất nước thì nay, các mặt hàng được sản xuất và cung ứng ra thị trường chủ yếu là linh vật thuần Việt.

“Ninh Bình sau 3 năm triển khai công văn 2662 đã đưa 10 sư tử đá ngoại lai ra khỏi các di tích trọng điểm. Ở làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân, dễ thấy lượng khách hàng đặt mua linh vật có yếu tố ngoại lai rất hiếm hoi, thay vào đó, một số mẫu linh vật truyền thống đang được các nghệ nhân nghiên cứu, chế tác và bắt đầu tìm được thị trường tiêu thụ…”, Phó Giám đốc Sở VHTT tỉnh Ninh Bình Nguyễn Cao Tấn cho biết.

Tại Hà Nội, theo Phó Giám đốc Sở VHTT Trương Minh Tiến, từ việc có 435 sư tử đá và hiện vật không phù hợp tại các di tích, sau 3 năm thực hiện công văn 2662, nhiều di tích đã tự di dời, gỡ bỏ. “Cho đến nay, hầu như không còn tình trạng sản xuất, cung tiến mới, bày đặt, sử dụng đồ thờ và các vật phẩm lạ không phù hợp lịch sử, văn hóa, mỹ thuật truyền thống trong nội tự các di tích…”, ông Trương Minh Tiến khẳng định.

Họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Trần Hậu Yên Thế cho rằng, cái được lớn nhất ở công văn 2662 là đã loại bỏ rất nhiều các cặp sư tử đá ra khỏi không gian tín ngưỡng tâm linh. Tuy nhiên, cái chưa được là ở các cơ quan, trụ sở, những linh vật ngoại lai với hình tướng hung dữ vẫn án ngữ khá nhiều. Đã đến lúc phải kiên quyết hơn với cách bài trí tùy tiện đó.

 Trưng bày mẫu linh vật truyền thống tại Bảo tàng Hà Nội Ảnh: N.NAM

“Chỉ lo sư tử ngoại lai… ngóc đầu dậy!”

Phó Giám đốc Sở VHTT Hà Nội Trương Minh Tiến trăn trở, việc tìm địa điểm di chuyển và xử lý đối với các hiện vật lạ sau khi di chuyển khỏi các di tích là một vấn đề nan giải. “Không thể phá bỏ, cũng không thể đưa tập trung bảo quản ở một khu vực, nhất là trong điều kiện không gian đô thị chật chội như ở Hà Nội. Những hiện vật loại này phần lớn do các nhà hảo tâm công đức, nhiều hiện vật có thể khối và trọng lượng lớn, cần đến hỗ trợ về máy móc kỹ thuật mới có thể di chuyển được. Do vậy, gần như không phải người công đức nào cũng tự nguyện thực hiện việc di chuyển và không phải di tích nào cũng có kinh phí để di chuyển”, ông Tiến cho biết.

PGS.TS Trần Lâm Biền thủng thẳng: “Tôi lo nhất chuyện đưa linh vật lạ ra khỏi di tích thì đưa đi đâu? Không khéo chúng nằm im được một thời gian thì lại… ngóc đầu dậy!”. Cái lo của PGS Biền không vô cớ. Ông đề nghị phải có giải pháp để sư tử, tỳ hưu, đèn đá ngoại lai không có đất để tái xuất. “Cần phải loại bỏ vĩnh viễn các linh vật ngoại lai, chứ không chỉ là di dời. Nếu chỉ đặt vào một chỗ khác thì một thời gian nào đó, những người đi sau không hiểu được như thế nào là đúng, như thế nào là phù hợp lại tiếp tục tái sử dụng. Khi đó, những linh vật này sẽ tiếp tục trở thành kẻ xâm lăng văn hóa”, PGS Trần Lâm Biền nhận định.

Giải pháp triệt để, theo PGS Trần Lâm Biền là cần tìm cách tiêu hủy hoặc chế tác lại các linh vật ngoại lai. Bên cạnh đó, phải làm cho người dân hiểu thế nào là linh vật Việt, thế nào là linh vật ngoại lai.

Ghi nhận và biểu dương các đơn vị, địa phương đã đồng hành cùng Bộ VHTTDL trong việc thực hiện công văn 2662 thời gian qua, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Đặng Thị Bích Liên nhấn mạnh: “Tác động của Công văn số 2662 đã tạo ra hiệu ứng xã hội trong việc phục hồi các linh vật, biểu tượng thuần Việt, ứng dụng vào đời sống. Tuy nhiên, 3 năm triển khai Công văn 2662 mới chỉ là bước đi ban đầu. Mặc dù đã có những thành công ngoài mong đợi, nhưng trong thời gian tới việc triển khai cần sâu sát và đồng bộ hơn nữa…”.

Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị chức năng thuộc Bộ tiếp tục tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra tại các di tích, làm tốt công tác tuyên truyền để người dân nâng cao nhận thức, không sản xuất, không sử dụng, không cung tiến các biểu tượng, linh vật ngoại lai. “Những mục tiêu trên cần được cụ thể hóa thành công việc cụ thể như triển lãm ảnh Linh vật Việt, hay tổ chức các hội nghị tập huấn về vấn đề sử dụng biểu tượng, sản phẩm, linh vật phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam…”, Thứ trưởng chỉ đạo.

Thứ trưởng cũng đề nghị Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cần có hình thức tuyên truyền, vận động các cơ sở thờ tự, đặc biệt là cơ sở thờ tự có lượng khách hành hương lớn thực hiện việc bày đặt biểu tượng, sản phẩm, linh vật phù hợp với văn hóa, thẩm mỹ người Việt.

Tại Hội nghị, Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên đã trao tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ VHTTDL cho 10 tập thể và 7 cá nhân có thành tích xuất sắc trong triển khai thực hiện công văn 2662. Báo Văn Hóa đã được trao tặng Bằng khen của Bộ trưởng ghi nhận những thành tích trong công tác tuyên truyền, triển khai thực hiện Công văn 2662. 

​Hiện nay, tượng sư tử đá kiểu ngoại lai đang được bày đặt trước nhiều trụ sở cơ quan, ban ngành... gây ảnh hưởng đến môi trường thẩm mỹ cộng đồng, làm giảm lòng tin vào sự định hướng của các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa. Nếu khối cơ quan công sở nhà nước gương mẫu tổ chức di dời thì khối tư nhân sẽ tự động di dời, tạo được lòng tin trong công chúng, góp phần tiếp tục phát huy hiệu quả của Công văn số 2662. (Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên)

Theo Phó Chánh Thanh tra Bộ VHTTDL Phạm Xuân Phúc, chuyển biến rõ nét nhất là sau khi Công văn 2662 ra đời, nhiều địa phương đã kịp thời chấn chỉnh việc tự ý tiếp nhận, đưa hiện vật lạ vào di tích. Việc các Sở VHTTDL, Sở VHTT các tỉnh, thành phố ban hành công văn chỉ đạo các BQL di tích, chính quyền địa phương nghiêm túc tuân thủ quy định trong tiếp nhận hiện vật; triển khai rà soát các hiện vật lạ trong các di tích trên địa bàn để thực hiện di dời… là những chuyển biến chưa từng có từ trước tới nay

Phương Anh