Bắc Ninh: Phát triển đô thị trực thuộc Trung ương trên nền tảng di sản và liên kết vùng

VHO - Việc Quốc hội xem xét, cho ý kiến về Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương không chỉ là bước điều chỉnh về tổ chức hành chính, mà còn là phép thử đối với một mô hình phát triển mới - nơi tăng trưởng kinh tế phải song hành với bảo tồn di sản và phát huy bản sắc văn hóa trong không gian liên kết vùng.

Sáng 12.8, Quốc hội thảo luận Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương

Trong bối cảnh Quốc hội đang xem xét, cho ý kiến đối với Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, vấn đề đặt ra không chỉ là hoàn thiện các tiêu chí đô thị hay tổ chức lại không gian phát triển, mà quan trọng hơn là lựa chọn mô hình phát triển phù hợp, bảo đảm tính bền vững.

Đối với Bắc Ninh – vùng đất giàu truyền thống văn hóa Kinh Bắc – yêu cầu phát triển hiện đại phải đi đôi với bảo tồn, phát huy giá trị di sản và khai thác hiệu quả lợi thế liên kết vùng, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch và công nghiệp văn hóa.

Bắc Ninh được biết đến là địa phương có mật độ di tích dày đặc với nhiều giá trị tiêu biểu như đền Đô, đình Đình Bảng, chùa Bổ Đà, chùa Vĩnh Nghiêm; không gian văn hóa dân ca Quan họ – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; cùng làng tranh dân gian Đông Hồ nổi tiếng.

Những giá trị này không chỉ tạo nên bản sắc Kinh Bắc mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, trong quá trình đô thị hóa nhanh, nguy cơ thu hẹp không gian văn hóa, thương mại hóa di sản hoặc khai thác thiếu bền vững là hiện hữu nếu thiếu tầm nhìn dài hạn và cơ chế quản lý phù hợp.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản đều thành công khi chuyển từ tư duy bảo tồn tĩnh sang bảo tồn động, tức là đưa di sản vào đời sống đương đại, tạo ra giá trị kinh tế và lan tỏa văn hóa.

Trung Quốc phát triển các khu phố cổ, làng nghề thành điểm đến du lịch quy mô lớn; Hàn Quốc kết hợp di sản với công nghiệp sáng tạo để hình thành các sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa toàn cầu; Nhật Bản bảo tồn nghiêm ngặt các làng nghề, đồng thời chuẩn hóa sản phẩm văn hóa để tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Những kinh nghiệm này cho thấy, bảo tồn không phải là “đóng băng” di sản mà là làm cho di sản tiếp tục sống, thích ứng và tạo ra giá trị mới trong bối cảnh hiện đại.

 

 

Trong tiến trình xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương, Bắc Ninh cần đặt bảo tồn và phát huy di sản vào trung tâm của quy hoạch phát triển, coi đây là một trụ cột của mô hình đô thị. Đồng thời, việc mở rộng không gian phát triển không thể tách rời yêu cầu tăng cường liên kết vùng.

Với vị trí địa lý thuận lợi, nằm kề Thủ đô Hà Nội và gần các trung tâm lớn như Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh có điều kiện để trở thành điểm kết nối quan trọng trong chuỗi du lịch của vùng đồng bằng sông Hồng và tam giác tăng trưởng phía Bắc.

Việc hình thành các tuyến du lịch liên vùng giữa Bắc Ninh với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh không chỉ giúp khai thác tốt hơn các giá trị di sản mà còn góp phần kéo dài thời gian lưu trú, nâng cao mức chi tiêu của du khách và phân bổ hợp lý dòng khách.

Từ không gian văn hóa Thăng Long – Kinh Bắc, du khách có thể tiếp tục trải nghiệm du lịch biển, sinh thái tại Hải Phòng hoặc khám phá di sản thiên nhiên thế giới tại Quảng Ninh. Sự kết nối này, nếu được tổ chức bài bản, sẽ tạo thành chuỗi giá trị du lịch liên hoàn, gia tăng sức cạnh tranh của cả vùng, thay vì phát triển rời rạc theo từng địa phương.

Trên nền tảng đó, Bắc Ninh có điều kiện thuận lợi để từng bước phát triển công nghiệp văn hóa, với các lĩnh vực như du lịch văn hóa – lễ hội, nghệ thuật biểu diễn dân gian, sản xuất sản phẩm làng nghề và sáng tạo nội dung từ chất liệu văn hóa truyền thống.

Làng tranh Đông Hồ có thể trở thành trung tâm sáng tạo và trải nghiệm; dân ca Quan họ có thể được phát triển thành sản phẩm biểu diễn có tính chuyên nghiệp; hệ thống di tích có thể được kết nối thành các tuyến tham quan đặc thù.

Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và quảng bá di sản sẽ mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Từ thực tiễn trên, có thể thấy cần sớm tích hợp đầy đủ nội dung bảo tồn di sản và liên kết vùng trong quy hoạch thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, bảo đảm không gian văn hóa không bị xâm lấn trong quá trình phát triển.

Đồng thời, cần xây dựng các cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Bắc Ninh với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh trong phát triển du lịch, từ quy hoạch hạ tầng, xây dựng sản phẩm đến xúc tiến, quảng bá chung.

Việc ưu tiên nguồn lực tu bổ, tôn tạo di tích, hỗ trợ nghệ nhân và làng nghề, cũng như xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa gắn với liên kết vùng là những nhiệm vụ cần được triển khai đồng bộ, có lộ trình rõ ràng.

Ở tầm dài hạn, việc nghiên cứu mô hình “thành phố di sản” hoặc “thành phố sáng tạo” phù hợp với đặc thù Bắc Ninh cần được đặt ra, đồng thời hoàn thiện cơ chế điều phối liên vùng nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong phát triển.

Bên cạnh đó, công tác giáo dục, truyền dạy văn hóa truyền thống, nhất là đối với thế hệ trẻ, cần được chú trọng, bởi đây chính là nền tảng bền vững nhất để bảo tồn di sản.

Việc thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, nếu được Quốc hội thông qua, sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới.

Nhưng hơn cả một quyết định hành chính, đây là cơ hội để khẳng định một nguyên tắc phát triển: một đô thị chỉ thực sự bền vững khi tăng trưởng kinh tế không đánh đổi bằng sự mai một của văn hóa, mà ngược lại, văn hóa trở thành nguồn lực, thành động lực và là bản sắc riêng của chính đô thị đó.