5 trọng tâm hành động và 3 trụ cột phát triển "kinh tế bạc"

VHO - Sáng 11.3, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị về tình hình phát triển "kinh tế bạc" trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam.

Hội nghị do Hội Người cao tuổi Việt Nam và Bộ Y tế cùng các cơ quan liên quan phối hợp tổ chức, kết nối trực tuyến từ trụ sở Chính phủ tới các tỉnh, thành phố. Cùng dự có Phó Thủ tướng Lê Thành Long, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về người cao tuổi; lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương; đại diện các tổ chức quốc tế, Tổ chức Y tế Thế giới, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc, cơ quan điều phối Liên Hợp Quốc tại Việt Nam.

Phát biểu kết luận, Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, Hội nghị thống nhất cao về nhận thức chung: Người cao tuổi không phải là gánh nặng, mà là nguồn lực quý báu để phát triển đất nước; cả phía cung và phía cầu; thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội và bảo đảm an sinh xã hội; đồng thời thể hiện tính nhân văn cao cả.

Thủ tướng nêu rõ, trên cơ sở đó, chúng ta đã hình thành 2 yếu tố nền tảng về tư duy, nhận thức cho phát triển "kinh tế bạc":

Một là, già hóa dân số không còn là thách thức, nguy cơ mà ngược lại còn mở ra một động lực, cơ hội và nguồn lực phát triển - "những pho từ điển sống", "kho tàng trí tuệ", "thế hệ vàng" của đất nước về truyền thống, kinh nghiệm quản lý, quản trị, kỹ năng sản xuất, tri thức sáng tạo…

Hai là, nguồn lực người cao tuổi là vốn quý của dân tộc, là lực lượng quan trọng của đất nước, là chỗ dựa nền tảng của gia đình và xã hội; vừa là người "gieo hạt", vừa là người "nuôi dưỡng", vừa là người "trao truyền", vừa là người tạo động lực, truyền cảm hứng đối với các thế hệ mai sau - như Tổng Bí thư Tô Lâm từng khẳng định: "Người cao tuổi Việt Nam vẫn thực sự là chỗ dựa vững chắc, giữ cho nước nhà ổn định, hòa bình để phát triển bền vững và tiến cùng thời đại".

Về thực trạng tình hình, những kết quả bước đầu phát triển "kinh tế bạc" tại Việt Nam, Thủ tướng cho rằng, nhận thức về "kinh tế bạc" ngày càng được quan tâm và nâng tầm; trong đó chăm sóc sức khỏe người già không chỉ là vấn đề y tế hay an sinh xã hội mà còn là một ngành kinh tế triển vọng, mở ra dư địa tăng trưởng mới và khẳng định giá trị nhân văn của một xã hội tiến bộ, của chế độ xã hội chủ nghĩa. Kinh tế bạc không chỉ là vấn đề của người cao tuổi, còn là vấn đề phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, con người của đất nước.

Việt Nam đã và đang hình thành khung chính sách cho thích ứng già hóa. Tuổi nghỉ hưu đã được điều chỉnh theo Bộ luật Lao động và Nghị định 135/2020/NĐ-CP nhằm duy trì lực lượng lao động (nam lên 62 tuổi vào năm 2028; nữ lên 60 tuổi vào năm 2035).

Một số mô hình như câu lạc bộ liên thế hệ đã hình thành và mở rộng trong chăm sóc cộng đồng, sinh hoạt xã hội và hỗ trợ sinh kế quy mô nhỏ cho người cao tuổi.

Thủ tướng: 2 yếu tố nền tảng về nhận thức, 5 trọng tâm hành động và 3 trụ cột phát triển 'kinh tế bạc'- Ảnh 4.

Mục tiêu phát huy vai trò kinh tế của người cao tuổi đã được đặt ra cụ thể thông qua Quyết định 379/QĐ-TTg ngày 20/2/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp, tạo việc làm.

Thủ tướng khẳng định: Người cao tuổi vừa là chủ thể, vừa là khách thể, vừa là trung tâm, là người thụ hưởng thành quả của phát triển "kinh tế bạc"; đồng thời đã có sự đổi mới trong tư duy, nhận thức: Từ "lực lượng nghỉ hưu" trở thành "nguồn lực tái đóng góp"; từ "người già thụ động" sang "người cao tuổi chủ động"; từ "đối tượng thụ hưởng kết quả" sang "động lực mới" cho sự phát triển; từ gánh nặng y tế sang tài sản xã hội; từ tập trung chữa bệnh sang phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe; từ tư duy "bảo đảm an sinh" sang tư duy "đầu tư và tạo giá trị mới"…

Bên cạnh đó, Thủ tướng chỉ rõ những tồn tại, hạn chế, bất cập: Chưa có khung chính sách kinh tế bạc đồng bộ; cơ chế phát triển "kinh tế bạc" chưa được khai mở mạnh mẽ, nguồn lực xã hội hóa chưa được huy động đầy đủ, hợp tác công tư hạn chế. Hệ thống chăm sóc dài hạn còn yếu, chất lượng chăm sóc người cao tuổi chưa cao, tạo gánh nặng cho gia đình, gia tăng sức ép cho người phụ nữ và tiêu hao nguồn lực ngân sách. Chưa phát huy đầy đủ vai trò kinh tế của người cao tuổi như một lực lượng lao động, tiêu dùng và đổi mới; chất lượng hoạt động mô hình câu lạc bộ liên thế hệ chưa đi vào chiều sâu, đồng đều…

Nguyên nhân tồn tại, hạn chế là: Dân số già hóa nhanh khi "chưa kịp giàu" và chưa kịp xây hệ sinh thái dịch vụ tuổi già, tạo sức ép lên hệ thống an sinh xã hội, y tế và gia đình; thị trường chăm sóc dài hạn, công nghệ hỗ trợ và dịch vụ cộng đồng chưa phát triển tương xứng; tư duy chính sách còn thiên về bảo trợ; nguồn lực và năng lực triển khai ở địa phương còn không đồng đều…

“Phát huy vai trò người cao tuổi trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”

VHO - Ngày 27.9 tại Hà Nội, Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam phối hợp với Bộ Y tế tổ chức lễ phát động Tháng hành động vì Người cao tuổi Việt Nam năm 2025 với chủ đề: “Phát huy vai trò người cao tuổi trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” và triển khai Chương trình nhân đạo “Mắt sáng cho người cao tuổi” giai đoạn 2025 - 2028.

Qua thực tiễn, có thể đúc rút một số bài học kinh nghiệm: Phải nhận thức già hóa dân số không chỉ là áp lực an sinh mà còn là không gian phát triển, tăng trưởng mới; chính sách, giải pháp phải chú trọng hiệu quả, khả thi, xuất phát từ mô hình cụ thể, có kết quả cân đong, đo đếm được; cần chú trọng hoàn thiện thể chế, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, các địa phương, các tổ chức liên quan và cộng đồng doanh nghiệp theo hướng liên ngành, tạo ra hệ sinh thái "kinh tế bạc", phát huy vai trò người đứng đầu.

Định hướng phát triển "kinh tế bạc" thời gian tới, Thủ tướng nêu rõ, thống nhất về tư duy, nhận thức: Phát triển kinh tế bạc bao trùm, toàn diện, đồng bộ, hài hòa giữa văn hóa với chính trị, kinh tế và xã hội, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, nhân dân làm chủ; phát triển "kinh tế bạc" với tinh thần chuyển từ "gánh nặng già hóa" sang "cơ hội phát triển kinh tế" gắn với thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV, Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035; phát triển "kinh tế bạc" đặt trong một tổng thể nhất quán "Đảng lãnh đạo - Nhà nước kiến tạo - Công tư đồng hành - Cơ chế mở lối - Nguồn lực khơi thông - Công nghệ dẫn dắt - Xã hội đồng thuận – Nhân dân hạnh phúc - Đất nước phát triển".

Cùng với đó, xác định rõ "5 trọng tâm hành động" phát triển "kinh tế bạc": (1) Nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy để thích ứng già hóa dân số gắn với phát triển "kinh tế bạc"; (2) Phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, mô hình phức hợp, "Làng Hạnh phúc", "Hội quán cao niên", "Câu lạc bộ người cao tuổi"; (3) Khuyến khích doanh nghiệp phát triển dịch vụ (du lịch dưỡng sinh, nhà ở thân thiện, công nghệ y tế, bảo hiểm hưu trí)-chuyển từ chăm sóc thụ động sang chăm sóc, phát huy vai trò và phát triển dịch vụ người cao tuổi; (4) Phát huy vai trò người cao tuổi trong xã hội (giáo dục truyền thống, tư vấn, kinh tế gia đình); (5) Tăng cường vai trò Hội Người cao tuổi Việt Nam (đại diện quyền lợi, xây dựng chính sách, kết nối nguồn lực).

Đồng thời, chú trọng "3 trụ cột" trong phát triển "kinh tế bạc": (1) Người cao tuổi là trung tâm, là chủ thể; vừa là nguồn lực cung (với vai trò là một nguồn lao động giá trị, từng trải, giàu kinh nghiệm); vừa là động lực cầu (với vai trò là một lực lượng tiêu dùng quyền lực, có khả năng chi tiêu cao, nhất là cho sức khỏe, du lịch, học tập); (2) Doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, thực thi, với trách nhiệm xã hội và môi trường làm việc thân thiện với người cao tuổi; (3) Nhà nước là "kiến trúc sư thể chế", cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý, ưu đãi và an sinh vững chắc.

Sau khi nêu các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới, Thủ tướng Chính phủ giao các bộ, ngành, cơ quan liên quan chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Hội Người cao tuổi Việt Nam tổ chức thực hiện các đề án, chương trình, nhiệm vụ, hoạt động liên quan đến phát triển "kinh tế bạc"; khẩn trương đề xuất Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong tháng 3.2026.