399mm mưa ở Vinh: Nước rút, hóa đơn thiệt hại còn lại

VHO - Mưa dồn dập trong tám giờ khiến nhiều tuyến đường ở khu vực Vinh (cũ), Nghệ An, ngập sâu, ôtô nằm chờ cứu hộ, nước tràn vào nhà dân và tầng hầm. Phía sau kỷ lục khí tượng là bài toán bảo vệ phương tiện, tài sản và sinh kế trước những đợt mưa vượt sức chịu đựng của đô thị.

Tám giờ mưa, nhiều ngày khắc phục

Từ 7 giờ đến 15 giờ ngày 19.9, trạm Vinh ghi nhận 399mm mưa, vượt mức 387,9mm của ngày 10.9.1985. Đây là kỷ lục mưa ngày trong tháng 9 tại trạm, mức cao nhất tính cho cả năm từng được ghi nhận là 710mm vào tháng 10.2019. Phân biệt này cần thiết để đánh giá đúng tính chất đợt mưa. 

Chiều 19.9, nhiều tuyến đường tại phường Trường Vinh và Thành Vinh ngập khoảng 30–50cm. Ôtô chết máy, phương tiện phải quay đầu hoặc chờ cứu hộ. Tại đường Hồng Bàng, nước tràn vào hàng quán, nhà dân. Đến chiều tối, nước đã rút ở nhiều tuyến phố nhưng các khu vực thấp vẫn còn ngập.

Thời gian nước rút chỉ phản ánh một phần thời gian phục hồi. Sau đó là kiểm tra xe, sửa thiết bị, vệ sinh nhà cửa, thu dọn hàng hóa và sắp xếp lại công việc. Với người sử dụng phương tiện để kiếm sống, một chiếc xe phải nằm xưởng còn kéo theo những ngày thu nhập bị gián đoạn.

Chưa có số liệu đầy đủ để định lượng tổng thiệt hại của đợt mưa. Tuy nhiên, khi đánh giá hậu quả, cần tính cả những tổn thất phân tán trong từng gia đình. Nếu chỉ thống kê công trình hư hỏng hay chiều dài tuyến đường ngập, phần chi phí người dân tự gánh sẽ khó được nhìn thấy.

Tầng hầm thành nơi giữ nước

Tại chung cư Green View 2, nước ngập tầng hầm khoảng 2m, ảnh hưởng đến khoảng 30 xe máy, xe máy điện và một số đồ dùng. Thông tin từ bộ phận quản lý được báo chí ghi nhận cho thấy thanh chắn nước bị đổ sau khi xe bán tải đi qua đoạn đường ngập tạo sóng. Đây là mô tả ban đầu, chưa phải kết luận xác định trách nhiệm. 

Sự việc gợi ra yêu cầu kiểm tra khả năng bảo vệ tài sản tại những công trình có không gian nằm dưới mặt đường. Một tầng hầm được sử dụng mỗi ngày cần có phương án ứng phó tương ứng với nguy cơ nước từ bên ngoài tràn vào. Phương án ấy phải xác định cả thiết bị lẫn người ra quyết định.

Các câu hỏi cần được giải quyết từ trước mùa mưa: Khi nào phải dừng nhận xe, khi nào thông báo di chuyển phương tiện, địa điểm thay thế ở đâu và ai trực xử lý? Nếu chờ nước xuất hiện trong hầm mới liên hệ từng chủ xe, thời gian còn lại có thể không đủ cho việc di chuyển an toàn.

Thiết bị bơm, nguồn điện dự phòng và hệ thống ngăn nước cũng cần được kiểm tra trong điều kiện vận hành thực tế. Có thiết bị trong danh mục chưa cho biết thiết bị có hoạt động khi cần hay không. Mỗi đợt mưa lớn nên trở thành dịp đánh giá lại phương án, ghi nhận điểm chưa đạt và phân công khắc phục cụ thể.

Ở phía giao thông, tình huống sóng nước tác động đến công trình ven đường cho thấy việc đi qua vùng ngập còn liên quan đến người xung quanh. Khả năng vượt nước của một chiếc xe không thể là căn cứ duy nhất để quyết định tiếp tục di chuyển. Khi cần hạn chế hoặc phân luồng, thông tin phải rõ và được thực hiện từ trước khu vực nguy hiểm.

Chống ngập phải tính đến từng tài sản

Lượng mưa đặc biệt lớn là một dữ kiện quan trọng khi xem xét năng lực thoát nước. Chưa có căn cứ để từ đợt ngập này kết luận một công trình cụ thể sai thiết kế hay một đơn vị thiếu trách nhiệm. Muốn đánh giá, phải đối chiếu cường độ mưa, điều kiện tiêu thoát, công suất vận hành và diễn biến tại từng khu vực.

Nhưng giới hạn của hạ tầng càng đòi hỏi phương án giảm thiệt hại rõ ràng. Khi chưa thể bảo đảm đường không ngập trong mọi tình huống, đô thị vẫn cần giúp người dân biết sớm nơi khó đi, nơi cần di chuyển tài sản và thời điểm nên thay đổi hành trình. Đó là phần việc có thể thực hiện cùng với đầu tư công trình.

Một bản tin mưa cần được nối với thông tin đời sống: đoạn đường nào đã hạn chế lưu thông, bãi đỗ nào có thể tiếp nhận xe tạm thời, cơ sở nào cần chủ động bảo vệ hàng hóa. Cảnh báo chỉ thật sự hữu ích khi người nhận có đủ thời gian và lựa chọn để hành động.

Với nhà ở, cửa hàng và chung cư, cần khuyến khích xây dựng phương án phù hợp từng vị trí thay vì một hướng dẫn chung cho mọi nơi. Đồng thời, các đơn vị quản lý phải xác định rõ trách nhiệm thông báo, hỗ trợ và ghi nhận thiệt hại. Sự chuẩn bị ấy giúp giảm tình trạng mỗi hộ tự xoay xở giữa lúc nước đang lên.

Sau khi nước rút, điều cần công khai là những điểm đã hoạt động hiệu quả, những điểm thất bại và thời hạn sửa chữa. Trận mưa ở Vinh phải để lại dữ liệu phục vụ cải thiện hệ thống. Nếu sau mỗi lần ngập, người dân chỉ nhận thêm một hóa đơn sửa xe, còn đô thị không có thay đổi cụ thể, chi phí ứng phó sẽ tiếp tục dồn về từng gia đình.