Phường Tây Hồ “khai tử” chùa Quang Ân, “xoá sổ” di tích cách mạng kháng chiến?

VHO - Lại một lần nữa ngôi chùa cổ Quang Ân đồng thời là di tích lịch sử cách mạng kháng chiến đứng trước nguy cơ bị “khai tử” và “xóa sổ” bởi một giấy phép xây dựng của UBND phường Tây Hồ (Hà Nội).

Lý giải về vấn đề này, các bên liên quan cho rằng, chùa Quang Ân không còn nằm trong danh mục kiểm kê di tích của thành phố Hà Nội nên... không được bảo vệ theo Luật Di sản văn hóa.

Tòa thượng điện bị san bằng

Cuối tháng 9 vừa qua, người dân ở tổ 16 phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy nay là ngách 78/19 đường Võ Chí Công, phường Tây Hồ (Hà Nội) đến Toà soạn Báo Văn Hóa “kêu cứu” ngôi chùa cổ Quang Ân, dân làng thường gọi chùa Làng Tân và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến đã bị một hộ dân đập bỏ gian Tam bảo, di chuyển toàn bộ tượng đi nơi khác, chuông đồng bia đá vứt bỏ chỏng chơ; hệ thống cột gỗ, vì kèo trở nên nát vụn.

Tiếp cận hiện trường vụ việc ngay sau đó, phóng viên Văn Hóa nhận thấy khu Thượng điện (người dân quen gọi gian Tam bảo) đã bị đập bỏ hoàn toàn, gạch vữa nát vụn, chỉ trơ lại nền móng. Một chiếc chuông cổ bị vứt chỏng chơ. Toàn bộ pho tượng bị đối tượng đập bỏ mang đi đâu không biết. Dấu vết nhận diện còn lại của ngôi chùa cổ có niên đại thế kỷ XVII là Tam quan với các biểu trụ cổ kính đậm màu rêu phong.

Một người dân cho biết, khoảng giữa trung tuần tháng 9 vừa qua, không hiểu vì sao hộ dân đang cư trú tại chùa Quang Ân đồng thời là di tích lịch sử cách mạng kháng chiến tại địa chỉ tổ 16 phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy nay là số 64, ngách 78/19 đường Võ Chí Công, phường Tây Hồ (Hà Nội) thuê người tiến hành di dời các tượng Phật, bát hương rồi tháo dỡ, đập bỏ tan tành gian Tam Bảo.

Nhiều người dân có ý kiến “không được đập phá chùa Quang Ân và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến”, nhưng hộ dân đang cư trú tại chùa cho rằng, “đi mà hỏi phường Tây Hồ”.

Theo tìm hiểu của phóng viên Văn Hóa, sở dĩ hộ dân đang cư trú tại chùa Quang Ân và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến tự ý đập bỏ gian Thượng điện chùa cổ, xoá bỏ dấu tích di tích lịch sử cách mạng kháng chiến là bởi từ một giấy phép xây dựng.

Ngày 14.9.2026, ông Bùi Tuấn Dương, Phó Chủ tịch UBND phường Tây Hồ (Hà Nội) đã ký cấp Giấy phép xây dựng số 194/GPXD cho ông Đỗ Vũ Chi và bà Đinh Kim Hồng tại địa chỉ số 64, ngách 78/19 đường Võ Chí Công, phường Tây Hồ, nơi chùa Quang Ân tọa lạc, được phép xây dựng công trình nhà ở riêng lẻ, với thời hạn một năm.

Bằng giấy phép này, hộ dân cư trú tại chùa Quang Ân và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến không còn ngần ngại trước những giá trị lịch sử, văn hóa hàng trăm năm, cách mạng kháng chiến nên đã san bằng di tích, chỉ còn trơ lại hạng mục Tam Quan. Người dân tại đây còn cho biết, đã nhiều lần yêu cầu hộ gia đình cư trú tại chùa Quang Ân dừng ngay việc đập phá di tích nhưng không thể ngăn cản.

Theo hồ sơ sử liệu để lại, chùa Quang Ân hiện còn lưu giữ được nhiều hiện vật có giá trị như sáu tấm bia đá, tượng Phật, chuông đồng..., trong đó có tấm bia “Quang Ân tự công đức điền tự (bia ghi việc công đức ruộng chùa Quang Ân) là di vật có niên hiệu từ thời Cảnh Trị thứ 2 (1664). Đây là những di vật quý giá, bằng chứng khẳng định chùa Quang Ân (còn gọi chùa Làng Tân) là ngôi chùa cổ được xây dựng từ trước thế kỷ XVII, một trong những di tích lịch sử quý báu của quận Cầu Giấy (nay là phường Tây Hồ) nói riêng và Thủ đô nói chung.

Ngoài những giá trị lịch sử, văn hóa, chùa Quang Ân còn là một di tích lịch sử cách mạng kháng chiến. Trong thời kỳ chống thực dân Pháp, chùa là cơ sở hoạt động cách mạng của Xứ ủy Bắc Kỳ, nơi trực tiếp nuôi dưỡng, giúp đỡ Đại tướng Nguyễn Quyết, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội (1944-1945) trong thời kỳ hoạt động bí mật chỉ đạo phong trào cách mạng tiến tới tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng 8.1945.

Lúc sinh thời, Đại tướng Nguyễn Quyết đã kể lại: “Chính ngôi chùa này (chùa Quang Ân) năm 1945 là địa điểm họp quân sự bàn bạc tổ chức phát triển thành chiến tranh vũ trang. Dưới tượng Phật cũng là nơi dấu súng ống đạn dược, truyền đơn, tài liệu. Bản thân tôi sống và các cuộc họp đều diễn ra ở tĩnh và hậu cung chùa, vì ở đây có lối thoát ra đồng. Cho nên cơ sở này là một trong những cơ sở có thể nói là quan trọng bậc nhất trong thời kỳ các cơ sở cách mạng phải đối phó với những cuộc khủng bố trắng”.

Trên cơ sở đó, ngày 5.8.2005, UBND thành phố Hà Nội ra quyết định số 5563/ QĐ-UB tổ chức gắn biển di tích lịch sử cách mạng kháng chiến tại chùa Quang Ân.

Theo văn bản số 738/CV/TG ngày 5.1.2010 của Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng kháng chiến tại chùa Quang Ân có nội dung như sau: “Từ năm 1943-1945, chùa Quang Ân là nơi ở, làm việc, hội họp và cất giấu tài liệu của cán bộ Việt Minh. Tại đây, tháng 4 năm 1945, Thành ủy Hà Nội tổ chức Hội nghị quân sự toàn thành phố để bàn kế hoạch đẩy mạnh xây dựng lực lượng vũ trang chuẩn bị Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng 8.1945”.

Về di tích chùa Quang Ân, Ban Quản lý Di tích và Danh thắng Hà Nội cho biết đã lập hồ sơ khảo sát và đưa vào danh mục quản lý từ năm 1994, và do UBND quận Cầu Giấy (nay là phường Tây Hồ) trực tiếp quản lý và bảo vệ theo quyết định phân cấp số 2618/QĐ-UB ngày 7.6.1998 của UBND thành phố Hà Nội.

Sẽ tiến hành rà soát lại hồ sơ, hiện trạng

Với những hồ sơ tư liệu hiện còn lưu lại như trên, nhưng không hiểu sao UBND phường Tây Hồ vẫn ra quyết định cấp Giấy phép xây dựng tại chùa Quang Ân và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến, dẫn đến ngôi chùa cổ đã bị xâm phạm đặc biệt nghiêm trọng? Trao đổi với chúng tôi, một chuyên viên Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Tây Hồ cho biết, “sẽ kiểm tra lại”.

Trưa ngày 30.9, tại trụ sở UBND phường Tây Hồ, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với một chuyên viên Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị về việc cấp Giấy phép xây dựng cho một hộ dân đã dẫn đến hạng mục Thượng điện của chùa Quang Ân và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến bị san vụn chỉ còn trơ nền móng. Chuyên viên này cho biết, trước khi UBND phường Tây Hồ cấp Giấy phép xây dựng cho ông Đỗ Vũ Chi và bà Đinh Kim Hồng tại địa chỉ số 64, ngách 78/19 đường Võ Chí Công đã tiến hành khảo sát hiện trạng; làm việc với khu dân phố.

Trong quá trình làm việc có nhận diện đây là di tích thờ cúng nhưng gia đình lại cho biết đây là “chùa của gia đình”. Hơn nữa, cũng trong quá trình làm việc có chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội đi cùng, đồng thời có lập biên bản. Trong biên bản làm việc, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội của phường cũng nêu rõ đây là di tích chưa được xếp hạng; chưa được các bên liên quan tiến hành lập dự án tu bổ tôn tạo.

“Sau đó, chúng tôi đã tham mưu với lãnh đạo phòng làm văn bản xin ý kiến Phòng Văn hóa - Xã hội của phường có ý kiến cụ thể căn hộ tại địa chỉ số 64, ngách 78/19 đường Võ Chí Công. Tháng 7 năm 2026, Phòng Văn hóa - Xã hội của phường có văn bản trả lời Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị, rằng tại địa chỉ dự kiến cấp Giấy phép xây dựng không nằm trong Danh mục kiểm kê di tích của thành phố Hà Nội, không thuộc đối tượng bảo vệ theo luật, nên đã trình lãnh đạo phường ký cấp giấy phép xây dựng. Sau khi tham khảo hồ sơ tư liệu của nhà báo, chúng tôi sẽ rà soát lại, theo hướng đề xuất tạm đình chỉ Giấy phép xây dựng đã cấp cho ông Đỗ Vũ Chi và bà Đinh Kim Hồng”, một chuyên viên Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Tây Hồ cho biết.

Làm việc với Ban quản lý Di tích và Danh thắng Hà Nội về việc vì sao trong Danh mục kiểm kê di tích năm 2025 do UBND thành phố Hà Nội ban hành không có di tích chùa Quang Ân và di tích lịch sử cách mạng kháng chiến, trong khi đó ngôi chùa cổ này đã được đưa vào danh sách kiểm kê, bảo vệ từ năm 1994, một chuyên viên ở đây cho biết, “cái đó anh về địa phương để hỏi. Nếu địa phương không đề xuất, thì chúng tôi cũng không biết”.

Văn Hóa sẽ trở lại vấn đề này trong những số báo tới.