Không còn chuyện “đến hẹn lại lo”

VHO - Điểm đổi mới nổi bật của mùa lễ hội Xuân Bính Ngọ 2026 là ở cách tiếp cận tổ chức quản lý từ sớm, từ xa, thay vì xử lý tình huống phát sinh khi lễ hội đã vào cao điểm. Ngay trước Tết, hệ thống văn bản chỉ đạo từ Trung ương tới địa phương đã được ban hành đồng bộ, bám sát các chỉ thị của Ban Bí thư, Thủ tướng Chính phủ và hướng dẫn của Bộ VHTTDL.

 Nhiều địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch tổ chức lễ hội gắn với kiểm tra, giám sát ngay từ khâu chuẩn bị, coi đây là một phần bắt buộc của quy trình tổ chức, không phải nhiệm vụ phát sinh. Tăng cường kiểm tra, giám sát trở thành trục xuyên suốt trước, trong và sau Tết, thay vì là hoạt động mang tính tình huống như nhiều mùa lễ hội trước.

“Quản lý cho đúng”

Điểm mới đáng chú ý của mùa lễ hội năm nay nằm ở việc các địa phương chủ động thiết kế kế hoạch kiểm tra theo chu trình khép kín, bao phủ toàn bộ vòng đời lễ hội, từ khâu chuẩn bị đến tổng kết sau khi kết thúc.

Trước Tết, công tác kiểm tra được “siết” ngay từ nền tảng. Các địa phương tập trung rà soát toàn diện điều kiện tổ chức lễ hội, không gian sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa, phương án tổ chức dòng người, cũng như việc phân công rõ trách nhiệm giữa các Sở, ngành và chính quyền cơ sở.

Song song với đó là việc xây dựng phương án bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng chống cháy nổ và quán triệt thực hiện nghiêm Nghị định số 110/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quản lý và tổ chức lễ hội cùng Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống. Cách làm này cho thấy sự chuyển dịch tư duy từ “xử lý khi phát sinh” sang “phòng ngừa rủi ro”, qua đó giảm áp lực cho giai đoạn cao điểm và hạn chế những sai sót mang tính hệ thống.

Trong thời gian Tết và cao điểm lễ hội, hoạt động kiểm tra không còn dừng ở hình thức “đi xem, ghi nhận”, mà chuyển sang giám sát thực chất và phản ứng nhanh. Trọng tâm kiểm tra tập trung vào việc thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh các biểu hiện thương mại hóa, mê tín dị đoan, biến tướng lễ hội; đồng thời kiểm soát chặt các hoạt động dịch vụ ăn theo lễ hội.

Thực tế tại một số lễ hội lớn như đền thờ vua Lê Thái Tổ, chùa Hương, Yên Tử… cho thấy sự chuyển biến rõ rệt trong tổ chức không gian, điều tiết dòng khách và công khai thông tin, góp phần tạo dựng không khí trang nghiêm, trật tự nhưng vẫn bảo đảm sự thuận tiện cho người dân và du khách.

Sau Tết, công tác kiểm tra không khép lại theo kiểu “xong hội là xong việc”. Việc duy trì giám sát và tổng kết sau lễ hội được coi là một khâu bắt buộc trong quản lý. Các địa phương được yêu cầu báo cáo nhanh, đúng tiến độ; chỉ rõ những tồn tại, hạn chế trong tổ chức và quản lý; đồng thời đề xuất giải pháp điều chỉnh cho các kỳ lễ hội tiếp theo. Cách làm này giúp công tác quản lý lễ hội tích lũy kinh nghiệm một cách hệ thống, tạo cơ sở cho việc nâng cao chất lượng tổ chức trong dài hạn, thay vì lặp lại những bất cập đã được nhận diện qua nhiều mùa lễ hội trước.

Phân quyền gắn với trách nhiệm

Việc phân cấp thẩm quyền tổ chức bắn pháo hoa nổ cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh theo Nghị định 138/2025/NĐ-CP của Chính phủ cũng là một phép thử quan trọng của quản trị lễ hội hiện đại. Thực tế cho thấy, khi được trao quyền chủ động, nhiều địa phương đã cân nhắc kỹ hơn giữa yếu tố văn hóa, an toàn và hiệu quả xã hội, tránh chạy theo hình thức. Các tỉnh, thành phố tổ chức bắn pháo hoa dịp Tết Bính Ngọ 2026 cho thấy nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân rất lớn, nhưng đi kèm là yêu cầu cao hơn về quản lý rủi ro và trách nhiệm công vụ.

Với các lễ hội truyền thống, để bảo tồn và phát huy đúng giá trị của lễ hội, yếu tố then chốt không nằm ở quy mô hay mật độ tổ chức, mà ở mức độ quan tâm, phối hợp và đồng hành thực chất của các cấp, các ngành liên quan. Lễ hội chỉ có thể diễn ra trang trọng, an toàn, tiết kiệm và hiệu quả khi được đặt trong một cơ chế quản lý thống nhất, nơi trách nhiệm của từng chủ thể, từ cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương đến ban tổ chức và cộng đồng dân cư được xác định rõ ràng và vận hành đồng bộ. Sự vào cuộc sớm, xuyên suốt và có trách nhiệm của các cấp quản lý chính là nền tảng để lễ hội giữ được không gian linh thiêng, chuẩn mực văn hóa và trật tự xã hội, thay vì bị cuốn theo áp lực đông người và lợi ích ngắn hạn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ đang trở thành một yêu cầu tất yếu để nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong tổ chức, quản lý lễ hội. Từ việc số hóa thông tin lễ hội, công khai quy trình tổ chức, điều tiết dòng người bằng các công cụ thông minh, đến giám sát hoạt động dịch vụ và phản ánh hiện trường theo thời gian thực, công nghệ không chỉ giúp giảm tải cho bộ máy quản lý mà còn góp phần hình thành một môi trường lễ hội văn minh, minh bạch và thân thiện hơn với người dân, du khách. Khi được áp dụng đúng mức, công nghệ sẽ hỗ trợ quản lý mà không làm “lạnh hóa” không gian văn hóa, trái lại còn giúp bảo vệ các giá trị cốt lõi của lễ hội trước nguy cơ biến tướng.

Song hành với quản lý và công nghệ là vai trò đặc biệt quan trọng của truyền thông và báo chí. Các cơ quan báo chí ngoài việc đưa tin lễ hội đông hay vắng, cần đi sâu giới thiệu nguồn gốc, lịch sử, ý nghĩa văn hóa, tín ngưỡng của lễ hội, giúp công chúng nhận diện đúng giá trị và ứng xử đúng mực trong không gian lễ hội. Truyền thông có trách nhiệm, kịp thời và chuẩn mực sẽ góp phần định hướng dư luận, đồng thời tạo sức ép xã hội tích cực để đẩy lùi những hành vi tiêu cực như chen lấn, tranh cướp, xô xát, lợi dụng lễ hội để kinh doanh trái phép, tổ chức cờ bạc trá hình hay trục lợi tâm linh.

Ở chiều ngược lại, khi báo chí tham gia phản ánh thẳng thắn, khách quan các biểu hiện lệch chuẩn trong lễ hội, đó cũng là một kênh giám sát xã hội hiệu quả, buộc công tác quản lý phải điều chỉnh kịp thời. Chính sự kết hợp hài hòa giữa quản lý nhà nước, ứng dụng công nghệ và truyền thông có trách nhiệm sẽ quyết định việc lễ hội được gìn giữ như một không gian văn hóa sống, hay bị bào mòn thành một hoạt động hình thức, nặng tính thương mại và dễ phát sinh tiêu cực.

Nhìn tổng thể, mùa lễ hội Xuân Bính Ngọ 2026 sẽ không ồn ào về khẩu hiệu đổi mới, nhưng thay đổi từ cách làm: Quản lý sớm hơn, kiểm tra kỹ hơn và tổng kết nghiêm túc hơn. Đây là tín hiệu cho thấy tư duy tổ chức lễ hội đang dịch chuyển theo hướng coi lễ hội là không gian văn hóa cần được quản trị chuyên nghiệp, chứ không chỉ là hoạt động phong trào theo mùa.

Mùa lễ hội Xuân Bính Ngọ 2026 cho thấy lễ hội đang được nhìn nhận như một bài kiểm tra năng lực quản trị văn hóa, chứ không phải chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng theo mùa. Khi kỷ cương quản lý được đặt đúng chỗ, lễ hội mới có thể giữ trọn giá trị truyền thống và trở thành không gian văn hóa an toàn, văn minh, bền vững cho cộng đồng.