Trào lộng có văn hoá cùng cộng đồng đam mê sân cỏ

VHO - Trong kỷ nguyên mạng xã hội, bóng đá không còn kết thúc sau tiếng còi mãn cuộc. Nó tiếp tục sống trong những dòng bình luận, những bức ảnh chế, những câu chữ trào lộng lan đi như một thứ “hậu truyện” của sân cỏ. Nhưng làm sao để tiếng cười không trở thành cái cớ cho miệt thị, gây hấn là câu chuyện không hề đơn giản.

Một trận cầu lớn ở châu Âu thường bắt đầu khi phố xá đã ngủ. Thế nhưng trên màn hình điện thoại, “khán đài” lại đang mở hội. Chỉ cần một pha xử lý hỏng, một đường chuyền sai nhịp, hay một cú sút vọt xà đúng phút bù giờ, phần bình luận lập tức cuộn nhanh như thác. Ở đó có hò reo, có tiếc nuối, có tranh luận. Và có một loại “ngôn ngữ” đang ngày càng trở thành thói quen: Ngôn ngữ trào lộng.

Trong thế giới bóng đá số, meme, ảnh chế, câu chữ ngắn gọn và “đúng mood” không đơn thuần để cười. Chúng giúp người hâm mộ xả cảm xúc, giải tỏa căng thẳng, kéo cộng đồng xích lại gần nhau sau những cung bậc thăng trầm. Cười để bớt nặng nề, cười để… còn yêu bóng đá lâu dài. Nhưng nếu không kiểm soát, tiếng cười cũng có thể trượt sang cười cợt cay nghiệt, biến thành công kích cá nhân, miệt thị vùng miền, thậm chí kích động thù ghét xuyên biên giới. Ranh giới ấy mỏng đến mức nhiều khi chỉ cách nhau một câu chữ.

Giữa “biển” nội dung bóng đá trên mạng, Troll Bóng đá được nhắc đến như một cộng đồng trào lộng lâu năm, có sức lan tỏa mạnh và có “chất” riêng. Điều đáng nói không chỉ là cách họ làm cho người ta bật cười, mà là cách họ giữ cho tiếng cười ấy không lấn sang phần tối của mạng xã hội. 

Từ cuộc chơi bắt trend đến “xưởng” nội dung của cộng đồng

Troll Bóng đá ra đời vào tháng 4.2012, theo lời chia sẻ của người sáng lập Đặng Văn Thành, ban đầu chỉ là một cuộc chơi nho nhỏ theo trend nước ngoài lúc đó. Nhưng mạng xã hội, đặc biệt là Facebook bùng nổ mạnh mẽ trong giai đoạn 2015-2018 đã tạo ra “đường băng” cho những trang cộng đồng như thế cất cánh. Khi smartphone phổ cập, thói quen xem tin - bình luận - chia sẻ thành phản xạ, bóng đá không còn là câu chuyện của 90 phút trên sân. Nó kéo dài thành cả một dòng chảy liên tục trên mạng.

Từ 2-3 người ban đầu, Troll Bóng đá dần hình thành đội ngũ, rồi phát triển thành một mô hình hoạt động bài bản hơn, có thể “sống với nghề làm nội dung” suốt hơn 10 năm. Đấy là một bước chuyển không nhỏ: Từ cảm hứng tự phát sang nghề nghiệp; từ vài status “cho vui” sang hệ sinh thái đa nền tảng. Trong thời kỳ đỉnh cao tương tác, phía quản trị từng kể chuyện một bài đăng lúc đêm khuya có thể lên tới hàng chục nghìn lượt tương tác là điều không hiếm.

Sự lớn lên của Troll Bóng đá cũng phản ánh một biến chuyển của văn hóa cổ vũ. Trước đây, người ta cổ vũ bằng tiếng hô trên khán đài, bằng cờ áo, bằng những câu chuyện quán cà phê. Nay, cổ vũ còn là việc cùng nhau “sống” trong một không gian số: Tranh luận chiến thuật, kể chuyện bên lề, và đặc biệt là… pha trò. Cái duyên của bóng đá, đôi khi nằm ở cách người ta kể lại bóng đá.

Nếu hỏi những dấu mốc đáng nhớ nhất, người làm Troll Bóng đá lại không nhắc nhiều đến các con số followers. Họ nhớ những cột mốc gắn với đội tuyển, những khoảnh khắc mà cả cộng đồng cùng nín thở rồi vỡ òa. U23 Thường Châu 2018, theo họ, là một ký ức “khó quên nhất”. Những giây phút Văn Thanh thực hiện quả penalty, Quang Hải đá phạt… trở thành dấu ấn in sâu trong tâm trí.

Với một trang trào lộng, những khoảnh khắc ấy còn là “nguyên liệu” đặc biệt. Bởi bóng đá không chỉ có đúng - sai, hay - dở. Bóng đá có cảm xúc. Và trào lộng chính là cách diễn đạt cảm xúc ấy theo dạng ngắn gọn, dễ lan truyền, dễ tạo đồng cảm. Người ta có thể quên tỉ số của một trận giao hữu, nhưng lại nhớ rất lâu một câu caption hài đúng thời điểm. Người ta có thể quên một đường chuyền, nhưng lại nhớ một meme “để đời” sau trận.

Đáng chú ý, sự trào lộng ở bóng đá Việt Nam thường mang màu sắc cộng đồng mạnh. Nó giống như một “nghi lễ” tự phát: Sau mỗi trận nóng, mạng xã hội lập tức sinh ra một “mùa” meme, một “vụ” ảnh chế, một “làn” câu chữ. Trong đó, những trang như Troll Bóng đá đóng vai trò như một chiếc loa phóng thanh cảm xúc: Chọn lọc, đóng gói, và phát tán thứ mà số đông đang muốn nói.

Những người đứng sau tiếng cười

Trào lộng có thể nhìn như một khoảnh khắc, nhưng để duy trì được “chất” qua nhiều năm, không thể chỉ dựa vào may mắn. Đội ngũ Troll Bóng đá nhắc đến những gương mặt làm nội dung như những “mảnh ghép” tạo nên bản sắc. Trào lộng bóng đá không chỉ có status. Nó có nhiều định dạng, từ ảnh chế, clip ngắn, vlog, đến nhạc chế. Và mỗi định dạng đều đòi hỏi kỹ năng riêng: Bắt trend nhanh, dựng nội dung tốt, hiểu tâm lý người xem, biết nhấn đúng “điểm rơi” cảm xúc.

Nhìn từ bên ngoài, người ta thấy một trang vui. Nhìn từ bên trong, đó là một dây chuyền sáng tạo: Nghĩ ý tưởng, sản xuất, đăng tải, theo dõi phản hồi, xử lý bình luận, tối ưu, rồi lại tiếp tục. Tiếng cười không tự nhiên xuất hiện. Nó là sản phẩm của lao động, của cảm nhận, và không ít đêm thức cùng trái bóng.

Bóng đá là loại nội dung không chờ ai. Trận có thể diễn ra lúc 19h, 21h, 0h, 2h sáng. Mà nội dung lại phải đúng lúc. Muộn vài phút, “khán đài số” đã chuyển sang câu chuyện khác. Vì vậy, người làm bóng đá thường nói vui: Nghề này không có ngày nghỉ.

Theo chia sẻ từ anh Đặng Văn Thành, Người sáng lập, Quản trị viên page Troll Bóng đá, lịch làm việc thường chia ca: Từ sáng đến 12h, rồi từ khoảng 16h đến khuya. Có những hôm nhiều trận “đại chiến”, đội ngũ phải chia ca trực liên tục, thậm chí 3-4h sáng vẫn online nếu có trận hot. Việc “trực” ở đây không chỉ là trực để đăng bài, mà còn trực để giữ trật tự bình luận, hạn chế những phát ngôn quá khích, và xử lý tình huống phát sinh.

Đó là phần việc ít khi được người đọc nhìn thấy. Một bài đăng có thể mang lại tiếng cười tức thời, nhưng phần bình luận bên dưới mới là nơi mọi thứ dễ đi chệch. Nếu bỏ mặc, nó có thể trở thành “bãi chiến trường”. Nếu quản trị tốt, nó trở thành “khán đài” - nơi người ta tranh luận nhưng vẫn giữ được văn minh tối thiểu.

Giữ giới hạn cho trào lộng

Trong không gian mạng, “troll” là con dao hai lưỡi. Một câu cà khịa có thể khiến cả nghìn người bật cười, nhưng cũng có thể làm bùng lên một cuộc công kích dây chuyền. Vấn đề không phải là cười hay không cười, mà là cười theo cách nào.

Với Troll Bóng đá, bài toán được đặt thẳng: Làm sao cân bằng giữa sự cuồng nhiệt và văn hóa ứng xử, nhất là khi cộng đồng người hâm mộ trẻ tuổi thường phản ứng rất nhanh, rất mạnh. Phía quản trị thừa nhận: Các nền tảng có “tiêu chuẩn cộng đồng” và máy quét để phát hiện vi phạm. Nhưng chỉ trông vào công cụ là không đủ. Họ phải bổ sung nhiều lớp kiểm soát khác.

Lớp thứ nhất là bộ lọc từ khóa để chặn bình luận bẩn, quảng cáo vi phạm pháp luật, hành vi lừa đảo. Lớp thứ hai là quét thủ công, thứ mà họ gọi vui là “quét bằng cơm”: Admin buộc phải đọc bình luận thường xuyên để phát hiện những tài khoản ảo có dấu hiệu spam, công kích, kích động. Lớp thứ ba là nội quy riêng của trang, đặc biệt trong bối cảnh bị mạo danh nhiều. Nội quy không chỉ để “dọa”, mà để tạo một chuẩn mực chung: Cộng đồng vui, nhưng không vô kỷ luật.

Điểm đáng chú ý nằm ở phần “giới hạn” khi cổ vũ tinh thần đội tuyển. Cổ vũ có thể cuồng nhiệt, nhưng nếu biến thành hạ nhục đối thủ hay gây hấn với cổ động viên nước khác, nó sẽ làm xấu chính hình ảnh người hâm mộ. Một trang trào lộng, nếu chạy theo cảm xúc đám đông mà bỏ qua ranh giới này, rất dễ tự đẩy mình vào vòng xoáy tranh cãi, thậm chí đối diện rủi ro bị báo cáo, bị xử lý nội dung.

Ở góc độ văn hóa, trào lộng có văn hóa là khi tiếng cười không dựa trên việc làm tổn thương người khác. Cà khịa một pha bóng có thể chấp nhận, nhưng xúc phạm đời tư là không. Đùa về chiến thuật có thể vui, nhưng miệt thị cá nhân thì độc hại. Và quan trọng nhất: Cộng đồng phải học được thói quen “dừng lại” đúng lúc. Tiếng cười chỉ bền khi nó không kéo theo sự thù ghét.

Trào lộng thường gắn với giải trí, nhưng câu chuyện Troll Bóng đá có thêm một lớp khác: Trách nhiệm cộng đồng. Phía quản trị kể về những lần kêu gọi ủng hộ đồng bào vùng lũ, với số tiền nhận được lớn hơn kỳ vọng. Lần gần đây nhất, họ kêu gọi hỗ trợ đồng bào miền Trung, với số tiền lên tới hàng trăm triệu đồng chuyển thẳng đến tài khoản Mặt trận Tổ quốc.

Những chiến dịch như vậy cũng cho thấy sức mạnh đặc biệt của các trang cộng đồng: Họ không phải tổ chức từ thiện chuyên nghiệp, nhưng họ có thể trở thành “cầu nối” rất nhanh, rất hiệu quả. Khi tiếng cười tạo ra một mối dây gắn kết, mối dây ấy có thể chuyển hóa thành hành động có ích. Và đó cũng là một cách định nghĩa “văn hóa” trên mạng: Không chỉ nói hay, mà biết làm điều đúng.

Cuộc cạnh tranh của kỷ nguyên AI

Trong chia sẻ của anh Đặng Văn Thành, có một nhận định đáng suy ngẫm: Mạng xã hội ngày nay gần như một “nền tảng thông tin/báo chí tổng hợp”. Người dùng lên Facebook, YouTube hay TikTok không chỉ để giải trí, mà để đọc đủ loại tin tức trong ngày. Điều này khiến nội dung bóng đá cũng chịu áp lực tốc độ như tin thời sự: Nhanh, đúng, hấp dẫn.

Cùng lúc, sự bùng nổ của AI làm cuộc cạnh tranh sáng tạo gay gắt hơn. Công cụ có thể giúp cắt ghép nhanh, gợi ý ý tưởng, tối ưu quy trình. Nhưng phía quản trị cũng nhấn mạnh: Năng suất cao hơn không có nghĩa nội dung hay hơn. Nếu lạm dụng AI, mạng xã hội sẽ tràn ngập nội dung “máy móc”, thiếu cá tính, thiếu hơi thở người làm.

Vì thế, hướng đi được họ xác định không nằm ở việc chạy theo số đông. Họ nói về việc làm nội dung xuất phát từ đam mê, đi theo hướng khác biệt, góc nhìn độc đáo. Thứ giữ chân người xem lâu dài không phải là trò đùa lặp lại, mà là bản sắc. Một câu caption hay không phải vì nó “đúng công thức”, mà vì nó đúng cảm xúc, đúng bối cảnh, đúng nhịp bóng đá. Những thứ ấy, suy cho cùng, vẫn cần con người.

Troll Bóng đá hiện có mặt trên nhiều nền tảng: Facebook, YouTube và TikTok. Theo chia sẻ, hệ sinh thái của họ vào khoảng 10 triệu followers trên tất cả nền tảng. Con số ấy cho thấy quy mô không còn là một fanpage đơn lẻ, mà là một “đội hình” nội dung vận hành đa kênh.

Nhưng điều đáng nói là cách họ đặt mục tiêu: “Bóng đá kết hợp với cộng đồng”. Họ muốn tạo ra sản phẩm có tính kết nối, giúp đỡ những cộng đồng nhỏ hơn phát triển. Khi có “sợi dây kết nối”, sản phẩm mới bền và có ý nghĩa. Tư duy này khác với kiểu làm nội dung chỉ để “đốt” tương tác theo từng trận. Nó hướng đến việc xây dựng cộng đồng như một nền tảng lâu dài: Người theo dõi không chỉ đến để cười, mà còn đến để thuộc về một không gian có trật tự, có chuẩn mực, và khi cần có thể cùng nhau làm việc tốt.

Đây cũng là chỗ để nhìn lại vai trò của các trang trào lộng trong hệ sinh thái truyền thông. Nếu trước kia người ta thường dè dặt với chữ “troll” vì sợ độc hại, thì thực tế cho thấy: “Troll” có thể văn minh, nếu người làm nội dung hiểu trách nhiệm của mình. Một trang lớn phải tự ý thức rằng mỗi câu chữ đều có thể kích hoạt cảm xúc đám đông. Kích hoạt để vui thì dễ, kích hoạt để tốt mới khó.

Tiếng cười còn đi đường dài khi biết dừng đúng lúc

Bóng đá luôn có những ngày khiến người ta mất ngủ vì sung sướng. Cũng có những ngày khiến người ta tức tối, thất vọng, thậm chí muốn buông. Mạng xã hội làm mọi cảm xúc mạnh hơn, lan nhanh hơn, và đôi khi cực đoan hơn. Trong môi trường ấy, trào lộng giống như van xả áp. Nó giúp người hâm mộ nhẹ đi, giúp bầu không khí bớt căng, giúp cuộc tranh luận bớt gay gắt.

Nhưng van xả áp cũng cần đúng áp suất. Nếu tiếng cười trở thành cái cớ để công kích, nó không còn là văn hóa, mà là độc hại. Nếu trào lộng biến thành miệt thị, nó phá hỏng chính cộng đồng đã tạo ra nó. Vì vậy, điều cốt lõi của “trào lộng có văn hóa” nằm ở hai chữ: Giới hạn. Biết điểm dừng của câu đùa. Biết ranh giới của sự tử tế. Biết rằng đối thủ trên sân là đối thủ, không phải kẻ thù ngoài đời.

Câu chuyện của Troll Bóng đá, nhìn từ hành trình hơn một thập kỷ, cho thấy một kiểu trưởng thành của văn hóa cổ vũ trên mạng: Từ vui tự phát đến vận hành bài bản; từ chạy theo trận đấu đến xây dựng cộng đồng; từ làm người ta cười đến làm người ta tin. Trong thời đại mà ai cũng có thể đăng một câu chữ, điều làm nên sự khác biệt không phải là “gây bão” một lần, mà là giữ được bền bỉ một chuẩn mực để tiếng cười không làm ai bị bỏ lại phía sau.

Bóng đá rồi sẽ còn vô số trận đấu, vô số bàn thắng, vô số tranh cãi. Nhưng nếu cộng đồng biết cười đúng cách, bóng đá sẽ nhẹ nhàng hơn, đẹp hơn, và đáng yêu hơn. Và khi tiếng cười còn giữ được phần “văn hóa” của nó, những trang trào lộng như Troll Bóng đá vẫn còn lý do để đi tiếp, không chỉ như một nơi giải trí, mà như một không gian kết nối - nơi người ta đến vì bóng đá, ở lại vì cộng đồng.n Những bức ảnh chế của Troll Bóng đá đã trở thành món ăn không thể thiếu đối với giới mộ điệu

Những cuộc gặp gỡ, giao lưu giữa những người làm nội dung bóng đá với các gương mặt quen thuộc của cộng đồng người hâm mộ - nền tảng để hình thành các câu chuyện trào lộng mang tính kết nối.

Nếu nói về lịch sử lâu đời thì có lẽ bánh chưng là thứ quà có mặt sớm nhất trong mâm cỗ người Việt. Truyền thuyết kể rằng từ đời Hùng Vương thứ VI, nhà vua muốn tìm người kế vị, ngài bèn lệnh cho các hoàng tử phải dâng lên một món quà ý nghĩa nhất trong dịp tết Nguyên đán. Lang Liêu là chàng hoàng tử nghèo nhất vẫn còn phải cày sâu cuốc bẫm cùng với dân làng. Trong nhà chẳng có gì ngoài mấy bộ cày cuốc và vài bồ thóc. Hoàng tử ngày ấy vẫn còn phải lao động chân tay như dân thường. Và có thể còn chưa được đi học.