Loạt đấu penalty tại World Cup: Cuộc chiến cân não định đoạt lịch sử bóng đá

VHO - Mười một mét, một quả bóng, một thủ môn. Và đôi khi, cả một di sản bóng đá được quyết định chỉ trong vài giây ngắn ngủi.

Từ những cú sút lạnh lùng đưa đội tuyển vào thiên đường cho tới khoảnh khắc khiến cả một thế hệ gục ngã, loạt đá luân lưu 11m luôn là phần kịch tính nhất của FIFA World Cup.

Trong hơn bốn thập kỷ qua, đã có 35 loạt "đấu súng" diễn ra tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, tạo nên vô số câu chuyện bi tráng, những người hùng bất tử và cả các bi kịch không thể quên.

Khi World Cup bước vào “trò chơi sinh tử”

Loạt đá luân lưu 11m được FIFA áp dụng tại World Cup từ năm 1978 nhằm thay thế việc đá lại hoặc tung đồng xu để phân định thắng thua.

Tuy nhiên, phải đến bán kết World Cup 1982 giữa Tây Đức và Pháp, thế giới mới lần đầu chứng kiến một trận đấu World Cup được quyết định trên chấm 11 mét.

Đó là trận cầu điên rồ bậc nhất lịch sử giải đấu. Hai đội hòa nhau 3-3 sau 120 phút, trong đó hiệp phụ chứng kiến tới 4 bàn thắng. Nhưng điều ám ảnh nhất lại là pha va chạm kinh hoàng của thủ môn Harald Schumacher với Patrick Battiston bên phía Pháp.

Sau tất cả, chính Schumacher lại trở thành người hùng khi cản phá hai cú sút trong loạt penalty, trước khi Horst Hrubesch thực hiện cú đá quyết định giúp Tây Đức thắng 5-4 để vào chung kết.

Tính đến nay, World Cup 2022 là kỳ giải chứng kiến nhiều loạt penalty nhất lịch sử với 5 lần phân định thắng thua theo cách này. Đáng nhớ nhất là trận chung kết giữa Argentina và Pháp — trận chung kết World Cup thứ ba phải giải quyết bằng penalty, sau các năm 1994 và 2006.

Argentina – “ông vua” của những loạt đấu súng

Không đội tuyển nào gắn bó với penalty tại World Cup nhiều như Argentina. Đại diện Nam Mỹ đã trải qua tổng cộng 7 loạt đấu súng, nhiều nhất lịch sử giải đấu.

Đáng kinh ngạc hơn, Argentina thắng tới 6 trong số đó. Thất bại duy nhất của họ là trận tứ kết World Cup 2006 trước Đức tại Berlin.

Riêng tại World Cup 2022, Lionel Messi cùng đồng đội hai lần bước vào loạt đấu penalty và đều chiến thắng: trước Hà Lan ở tứ kết và trước Pháp trong trận chung kết để đăng quang ngôi vô địch thế giới

Những “quái vật” penalty

Nếu có hai đội tuyển khiến mọi đối thủ e ngại khi bước vào loạt đấu súng, đó chắc chắn là Đức và Croatia.

Cả hai đội đều toàn thắng trong cả 4 loạt penalty từng tham dự tại World Cup.

Tây Đức mở đầu chuỗi bất bại từ chính trận bán kết lịch sử năm 1982 trước Pháp. Sau đó, "Cỗ xe tăng" tiếp tục đánh bại Mexico (1986), Anh (1990) và Argentina (2006).

Croatia thì biến penalty thành “đặc sản” của mình trong hai kỳ World Cup gần đây. Tại Nga 2018, họ lần lượt hạ Đan Mạch và chủ nhà Nga trên chấm 11 mét trước khi vào chung kết. Bốn năm sau tại Qatar, Croatia tiếp tục loại Nhật Bản và Brazil theo cách tương tự.

Trong khi đó, Argentina hiện là đội tuyển thắng nhiều loạt penalty nhất lịch sử World Cup với 6 lần.

Tây Ban Nha và nỗi ám ảnh 11 mét

Ở chiều ngược lại, Tây Ban Nha là đội tuyển có thành tích tệ bậc nhất trong các loạt đấu penalty World Cup.

La Roja đã tham dự 5 loạt đấu nhưng chỉ thắng đúng một lần, đạt tỷ lệ thành công vỏn vẹn 20%. Họ thất bại tới 4 lần — nhiều nhất lịch sử giải đấu.

Ký ức đau đớn nhất đến tại World Cup 2022 khi Tây Ban Nha thua Morocco 0-3 ở vòng 16 đội. Đội bóng xứ bò tót không ghi nổi bất kỳ cú sút nào, trở thành đội thứ hai trong lịch sử World Cup “tịt ngòi” hoàn toàn trong một loạt penalty, sau Thụy Sĩ năm 2006 trước Ukraine.

Không chỉ Tây Ban Nha, những cường quốc bóng đá khác như Anh, Italy, Pháp hay Hà Lan cũng từng nhiều lần gục ngã trên chấm 11 mét.

Anh từng thua liên tiếp ba loạt penalty đầu tiên tại World Cup trước khi phá dớp bằng chiến thắng trước Colombia ở World Cup 2018. Italy cũng trải qua ba thất bại đau đớn liên tiếp trước khi đánh bại Pháp trong trận chung kết năm 2006.

Những loạt penalty điên rồ nhất lịch sử

Cho đến nay, chỉ có hai loạt đấu penalty tại World Cup kéo dài tới 12 cú sút.

Một trong số đó chính là trận bán kết kinh điển Tây Đức – Pháp năm 1982. Loạt đấu ấy có tới 9 bàn thắng từ chấm phạt đền — kỷ lục tồn tại suốt nhiều thập kỷ.

Loạt thứ hai diễn ra tại World Cup 1994 khi Thụy Điển đánh bại Romania 5-4 ở tứ kết. Người hùng hôm đó là thủ môn huyền thoại Thomas Ravelli với pha cản phá quyết định trước Miodrag Belodedici.

Ngược lại, loạt penalty ngắn nhất chỉ kéo dài 7 cú sút và đã xảy ra ba lần. Đáng chú ý nhất là chiến thắng 3-0 của Morocco trước Tây Ban Nha tại World Cup 2022, nơi đại diện châu Phi khiến đối thủ không ghi nổi bàn nào.

Những người gác đền viết lại lịch sử

World Cup từng chứng kiến nhiều màn trình diễn phi thường của các thủ môn trong loạt đấu penalty.

Kỷ lục cản phá nhiều cú sút nhất trong một loạt đấu là 3 lần, và đã có ba thủ môn làm được điều đó.

Ricardo của Bồ Đào Nha từng từ chối Frank Lampard, Steven Gerrard và Jamie Carragher để loại Anh tại World Cup 2006.

Danijel Subašić của Croatia lập kỳ tích tương tự trước Đan Mạch năm 2018, còn Dominik Livaković tái hiện thành tích ấy trước Nhật Bản tại World Cup 2022.

Đặc biệt, chỉ có hai thủ môn từng kết thúc một loạt penalty World Cup mà không để thủng lưới bàn nào: Oleksandr Shovkovskiy của Ukraine năm 2006 và Yassine Bounou của Morocco năm 2022.

Messi, Modric và những chuyên gia tâm lý thép

Chỉ ba cầu thủ trong lịch sử từng tham dự 3 loạt đấu penalty World Cup: Roberto Baggio, Lionel Messi và Luka Modric.

Trong khi Messi và Modric đều thực hiện thành công cả 3 cú sút của mình, Roberto Baggio lại gắn liền với một trong những khoảnh khắc đau đớn nhất lịch sử bóng đá.

Ở trận chung kết World Cup 1994, cú sút vọt xà của Baggio trước Brazil đã khép lại giấc mơ vô địch của Italy và trở thành biểu tượng cho bi kịch trên chấm 11 mét.

Trong khi đó, Ivan Rakitić là cầu thủ duy nhất từng hai lần ghi cú sút quyết định trong các loạt penalty World Cup, đều tại hành trình kỳ diệu của Croatia năm 2018.

Penalty không phải xổ số

Dù thường được ví như trò may rủi, dữ liệu lịch sử cho thấy penalty chịu ảnh hưởng rất lớn từ tâm lý và chiến thuật.

Tỷ lệ thành công của penalty trong thời gian thi đấu thông thường tại World Cup đạt 79,1%, nhưng giảm xuống còn 69,4% khi bước vào loạt đấu súng cân não.

Đáng chú ý, cú sút thứ 8 trong loạt penalty lại là cú đá có tỷ lệ thất bại cao nhất lịch sử. Trong khi đó, các cầu thủ thường thành công hơn ở ba lượt sút đầu tiên — thời điểm tâm lý còn ổn định hơn.

Một thống kê khác cũng rất thú vị: trong lịch sử World Cup, đội sút trước và sút sau gần như không có khác biệt về lợi thế. Trong 35 loạt penalty đã diễn ra, đội sút trước thắng 17 lần, còn đội sút sau thắng 18 lần.

Góc sút nào hiệu quả nhất?

Theo dữ liệu lịch sử World Cup, phần lớn cầu thủ thích sút thấp về hai góc khung thành. Đây là khu vực mang lại nhiều bàn thắng nhất.

Tuy nhiên, xét về hiệu suất thành công, những cú sút vào phần trên khung thành lại hiệu quả vượt trội. Đã có 39 cú penalty tại World Cup nhắm vào một phần ba phía trên khung thành và không cú nào bị thủ môn cản phá.

Nhưng đi kèm với đó là rủi ro cực lớn. Chỉ cần lệch vài centimet, quả bóng có thể bay vọt xà như cú sút định mệnh của Roberto Baggio năm 1994 — khoảnh khắc vẫn khiến hàng triệu người hâm mộ Italy đau lòng suốt hơn ba thập kỷ.

 

Penalty vì thế chưa bao giờ chỉ là kỹ năng sút bóng. Đó là cuộc chiến của thần kinh thép, của áp lực, bản lĩnh và đôi khi là cả số phận.

Ở World Cup — nơi mỗi trận đấu có thể trở thành lịch sử — chấm 11 mét luôn là nơi ranh giới giữa người hùng và tội đồ mong manh hơn bao giờ hết.